Oktyabrın 6-da Müdafiə Nazirliyinin təşkilatçılığı və Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının dəstəyi ilə Azərbaycan Respublikasında akkreditə olunmuş xarici ölkələrin hərbi attaşeləri Xocavənd rayonunun Edilli kəndi ərazisində Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçuları olduğu ehtimal edilən şəxslərin kütləvi dəfn edildiyi məzarlığa səfər ediblər.
Beynəlxalq Hərbi Əməkdaşlıq İdarəsinin rəisi general-mayor Hüseyn Mahmudov xarici ölkələrin hərbi nümayəndələrinə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Azərbaycan Respublikasının ərazilərində qanunsuz fəaliyyət göstərmiş erməni hərbi birləşmələri və Ermənistan Respublikasının silahlı qüvvələri tərəfindən beynəlxalq humanitar hüquq norma və prinsiplərinin kobud şəkildə pozulmasından danışıb. Bunun nəticəsində Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçuları olması ehtimal edilən şəxslərin əsir düşərək, işgəncə verilməklə öldürülməsi faktları barədə ətraflı məlumat verib. Məzarlıqda 12 nəfərin qalıqlarının üzə çıxdığı qeyd olunub. Əşyalarla birlikdə aşkarlanan skeletlərin geyimlərindən hərbçi olduqlarının bilindiyi xüsusi vurğulanıb. Eyni zamanda skeletlərin əlləri və ayaqlarının məftil və kəndirlə bağlandığı da hərbi attaşelərin diqqətinə çatdırılıb. General-mayor H.Mahmudov erməni təcavüzü nəticəsində itkin düşmüş 4000 nəfərədək mülki şəxs və hərbi əsirlərin taleyi barədə hələ də heç bir xəbərin olmamasını da qeyd edib. Edilliyə gedib-gəlmiş xarici ölkələrin hərbi attaşeləri, diplomatlar bu dəhşətləri gözləri ilə gördükdən sonra hansı addımları atmalıdırlar? Onlardan hansı addımları gözləmək olar ki, Azərbaycan üçün məqbul olsun?
“...Prosesin çox ciddi önəmi olacaq”
Siyasi və Hüquqi Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Xəyal Bəşirov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, onların bu dəhşətləri gözləri ilə görməsinin əhəmiyyəti böyükdür. “Bəli, Ermənistan tərəfin Azərbaycana qarşı törətdiyi cinayətlər təkcə bununla bitmir. Ümumiyyətlə, 30 il ərzində Ermənistanın Azərbaycana qarşı işğalçılıq, təcavüzkar, soyqırım cinayətlərinin izləri çoxdur. Sadəcə olaraq, 30 ilə yaxın bir müddət ərzində işğalda saxlanılmış və cinayətlərin törədildiyi, cinayət izlərinin mövcud olduğu ərazilər Azərbaycanın nəzarəti altında olmadığına görə, Azərbaycan bu məsələlərlə bağlı dünyaya sübutlar təqdim edə bilmirdi. Amma bütün bunlara baxmayaraq, biz bunu 30 ilə yaxın bir müddət ərzində Azərbaycan dövlət rəhbərliyi və eləcə də digər qurumlar səviyyəsində, xüsusilə də Prezident İlham Əliyevin hakimiyyətdə olduğu dönəmdə beynəlxaq ictimaiyyətin, dünya ictimaiyyətinin, ayrı - ayrı dövlətlərin, təşkilatların diqqətinə çatdırırıq, onlara səslənirdik, çağırışlar edirdik ki, Ermənistan Azərbaycana qarşı cinayətlər törədir, ərazilərini darmadağın edir. Ermənistan təkcə Azərbaycanın vətəndaşlarına qarşı soyqırım cinayətləri törətməyib, eyni zamanda ekologiyasına qarşı ekosid, yəni ekologiya soyqırımı törədib. Şəhərlərimizə qarşı urbisid cinayətləri, dini, tarixi, mədəni abidələrinə qarşı kultursid cinayətləri törədib. Bütün istiqamətlərdə Azərbaycana qarşı kütləvi şəkildə müharibə cinayətləri, insanlıq əleyhinə olan cinayətlər və bir sıra digər ağır cinayətləri törədir və törətməkdədir. Çox təəssüflər olsun ki, dünya ictimaiyyəti bu prosesə laqeyd və etinasız yanaşma tərzini sona qədər davam etdirdi. Həmin o laqeydlik nəticəsində də İkinci Qarabağ müharibəsi reallaşdı. Çünki 2020-ci ildə artıq bir prosesin bir mərhələsini biz arxada qoyduq, ərazilərimizi işğaldan azad etdik, ərazi bütövlüyümüzü, sərhədlərimizin toxunulmazlığını təmin etdik. Amma artıq işğal altında olan ərazilərimiz Azərbaycanın nəzarəti altına keçib. Bundan sonra isə artıq növbəti mərhələ başlayıb. Bu da sübutların yığılması ilə bağlı məsələdir. Təbii ki, biz o qədər də inanmırdıq, ehtimal etmirdik, amma hər bir halda görünən tərəf budur ki, Ermənistan həqiqətən də ən ağır vəhşiliyi, ən amansız cinayətləri törədib. Qeyd etdiyim kimi, törətdiyi cinayətləri də xüsusi amansızlıqla törədiblər, bəlkə də dünyada analoqu, oxşarı olmayan bir şəkildə törədiblər. Hesab edirəm ki, bu Edillidə ilk kütləvi məzarlıq deyildi. Qeyd etməliyik ki, bu ilin fevral ayında təsadüfi qazıntılar zamanı Edillidə daha 7 cəsədin qalıqları ilə bağlı kütləvi məzarlıq aşkar edilib. Yenə də 12 nəfər Azərbaycan hərbçilərinin olduğu kütləvi məzarlıq üzə çıxıb. Həmin şəxslərin amansızlıqla öldürülməsi ilə bağlı sübutlar var”.
X.Bəşirov vurğuladı ki, kütləvi məzarlıqlarda dəfn edilən insanlarımızı ermənilər xüsusi qəddarla, amansızlıqla öldürüblər. “Həmin o şəxslərin öldürülməsi üsulları ilə bağlı da sübutlar var ki, ayaqları və əlləri dəmir məftillərlə qandallanıb, bağlanıb, yaxın məsafədən güllələnərək, başlarına atəş açılaraq öldürülüblər. Bütün bununla bir daha erməni vəhşiliyinin və onun izlərinin olması ilə bağlı nümunələri yenə də dünyanın diqqətinə çatdırmağa çalışırıq. Amma yenə diqqət etsək görərik ki, təkcə bununla bağlı deyil, Azərbaycan Prezident İlham Əliyev səviyyəsində çox böyük işlər görülüb. İkinci Qarabağ müharibəsinin bitməsindən, 10 noyabr tarixli bəyannamənin imzalanmasından təxminən 6 gün sonra 2016-cı ilin 16 noyabrından başlayaraq Prezident İlham Əliyev və birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva işğaldan azad etdiyimiz ərazilərə intensiv şəkildə səfərlər ediblər. Bu səfərlərdə əsas məqsəd, təbii ki, həmin o ərazilərin sahiblərinin həmin ərazilərə qayıtması ilə bağlı məsələdə var, amma əsas amil həm beynəlxalq ictimaiyyətin, o cümlədən də Ermənistan cəmiyyətinin diqqətini həmin ərazilərə, həmin ərazilərdə baş vermiş o vəhşiliklərə, onlarla bağlı nümunələrə yönəltməkdir. Əslində, bununla biz ermənilərin özü haqqında bütün dünyada formalaşdırdıqları "qədim xalq", "mədəni xalq", "ən qədim sivilizasiyaya malik olan xalq", “regionda sülhün, təhlükəsizliyin, sabitliyin tərəfdarı olan xalq" mifini dağıtmış olduq. Eyni zamanda sizin verdiyiniz sualla bağlı qeyd edim ki, biz ora təkcə attaşeləri aparmırıq, biz həm də ora dünyanın ayrı-ayrı dövlətlərinə aid olan diplomatik korpusların nümayəndələrini, ictimai fəalları, jurnalistləri və bir sıra digər nüfuzlu təşkilatların nümayəndələrini aparırıq. Onları həmin ərazilərə səfərlərə aparırıq ki, onlar o ərazilərdə törədilən vəhşiliklərin nümunələri görsünlər. Çünki biz ikinci Qarabağ müharibəsindən sonra düşmənlə diplomatik və siyasi müstəvidə olduğu kimi, informasiya cəbhəsində də amansız mübarizə aparırıq. Düşmənin təxribat maşını hər gün, hər saat işləyir və Azərbaycana, Azərbaycanın yürütdüyü siyasətə qarşı dezinformasiya, feyk məlumatlar və təxribatçı, saxta informasiyalar yaymaqdadır. Təbii ki, biz bu proseslə bir tərəfdən həmin o təxribat maşınının işinə maneçilik törədirik, Azərbaycanın haqlı, ədalətli mövqeyini və bununla bağlı məlumatları dünyanın diqqətinə çatdırırıq. Digər tərəfdən, biz həm də özümüzün informasiya mübarizəmizi aparırıq, özümüz barədə, Azərbaycan xalqının regionda sülhə, təhlükəsizliyə və sabitliyə tərəfdar olması ilə bağlı məlumatları dünyanın diqqətinə çatdırırıq. İkinci Qarabağ müharibəsinə qədər dünyada mövcud olan erməni təxribat maşını keçmiş münaqişə ilə bağlı elə ciddi diplomatik və siyasi informasiya adası yaratmışdı ki, həmin o blokadanı biz yara bilmirdik. İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin dünyanın bir sıra nəhəng media qurumlarına verdiyi dolğun, praqmatik fikirlərin mövcud olduğu o müsahibələrə diqqət etsək, həmin o müsahibələr nəticəsində prezident İlham Əliyev həm Azərbaycanın informasiya cəbhəsindəki o blokadasını yardı, onu darmadağın etdi . Halbuki, o blokadanı Ermənistan, erməni diaspor və lobbi təşkilatları, onlara dəstək olan təşkilatlar yaratmışdılar. Artıq dünyanın əksər hissəsi, mütləq əksəriyyəti regionda baş verən o hadisələrdən məlumatlıdır, reallığın nədən ibarət olduğunu bilirlər. Ona görə də hesab edirəm ki, hərbi attaşelər gördükləri bu dəhşətləri dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırmalıdırlar. Həm xarici attaşelər, həm diplomatik korpus təmsilçiləri, həm jurnalistlər, bundan sonra da ora səfərlərini təşkil edəcəyimiz nüfuzlu şəxslər bu məsələni dünyaya çatdırmaqda fəal olmalıdırlar”.
O qeyd etdi ki, biz həm də döyüş meydanında düşməni darmadağın etmişik, diplomatik və siyasi müstəvidə mübarizəmiz davam edir, uğurlar biz tərəfdədir. X.Bəşirovun sözlərinə görə, bizim növbəti addımımız Ermənistanın Azərbaycana qarşı törətdiyi 30 illik cinayətlər - soyqırım, təcavüz, insanlıq əleyhinə olan, şəhərlərimizə və mülkü şəxslərimizə törədilmiş müharibə cinayətləri ilə bağlı beynəlxalq hüquq müstəvisində iddialar qaldıracağıq. “Ermənistanın o cinayətkar ünsürləri ki, Azərbaycana qarşı bilavasitə cinayətlər törədiblər, həmin o şəxslərin cinayət məsuliyyətinə, ölüm hökmünə, ömürlük azadlıqdan məhrum etmə və digər ağır cəzalara cəlb edilməsi ilə bağlı planlarımız var. Bununla bağlı beynəlxalq tribunalın yaradılmasına hazırlaşırıq. 100 milyardlarla dollarlıq təzminatların ödənilməsi istiqamətində Azərbaycan Ermənistana qarşı sübutlar toplayır. Mənə elə gəlir ki, o prosesin çox ciddi önəmi olacaq” - deyə X.Bəşirli qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
