Məlum olduğu kimi, sentyabrın 1-dən Rusiya vətəndaşlığından imtina edən milyarder erməni oliqarx Ruben Vardanyan qanunsuz olaraq Xankəndiyə yerləşib. Qarabağa gəldiyi gündən R.Vardanyan intensiv təmaslara başlayıb.
Bu arada Qarabağ separatçılarının lideri Araik Arutyunyan milyarder R.Vardanyana “dövlət naziri” vəzifəsi təklif edib. A.Arutyunyanın sözlərinə görə, indi o, təkliflə bağlı Ruben Vardanyanın qərarını gözləyir: “Mən xeyriyyəçi, böyük təcrübə və biliyə malik ictimai xadim Ruben Vardanyanın "Artsax"a köçmək qərarını birincilərdən biri kimi müsbət qarşıladım və "Artsax" respublikasının dövlət naziri vəzifəsini tutmağı təklif etdim. Ümid edirəm ki, yaxın həftələrdə əməkdaşlığa başlayacağıq”.
Qeyd edək ki, “dövlət naziri” işğalçı rejimdə hökumət başçısı hesab olunur. Bu, separatçılar arasında ikinci “vəzifə” mahiyyəti daşıyır. Böyük ehtimalla, bir müddət sonra Araikin yerini Vardanyan tutacaq. Çünki İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Araikin separatçılar arasında nüfuzi çox aşağı düşüb. Üstəlik, Rusiya da ona hansısa formada stavka etmək istəmir. Ona görə də Vardanyanın timsalında yeni “personanı” pərvazlandırmaq istəyirlər. Vaxtilə separatçıların lideri Robert Köçəryan da, bir qədər fərqli olsa da, bu formada qabağa çəkldi. Azərbaycan ərazilərini işğal etdikdən sonra separatçılar arasında çəkisini süni şəkildə artırdılar. 1994-1996-ci illərdə Qarabağda separatçıların rəhbəri oldu.1997-ci ilin fevralında R.Köçəryan Ermənistanın baş naziri təyin edildi. 1998-ci ildə də prezident Levon Ter-Petrosyanı devirərək Ermənistanın başına gətirildi. Düzdür, 30 il əvvələ baxanda forma və digər məsələlər baxımından ortada böyük fərqlər var, reallıqlar başqadır. Ancaq biz nəzərə almalıyıq ki, yenə Qarabağ tənzimlənməsində əsas moderator Rusiyadır. Qarabağın müəyyən ərazisinə Rusiya sülhməramlıları nəzarət edir. Hərbi nöqteyi-nəzərdən Rusiya müəyyən praktiki rıçaqlara malikdir. Digər tərəfdən, Rusiyanın icazəsi olmasaydı R.Vardanyan nə bu ölkənin vətəndaşlığından çıxa bilərdi, nə də Qarabağa bəlli missiya ilə gələrdi. Bəlli məsələdir ki, bunların arasında müəyyən əlaqə var. Yoxsa Vardanyanın Qarabağda “nə iti azıb”? Bütün bunlar o deməkdir ki, forma dəyişsə də məzmun dəyişməyib.
O baxımdan sadalanan məqamlardan çıxış edərək oxşar ssenarinin Vardanyanın timsalında həyata keçirilmə ehtimalı nə dərəcədə mümkündür?
“Köçəryandan fərqli olaraq, Vardanyan Azərbaycan vətəndaşı olmayıb”
Məsələyə münasibət bildirən Demokratik Dəyişim Partiyası Təşkilat Komitəsinin sədri Əli Mustafayevin fikrincə, Rusiyanın belə bir istəyi olsa da, bunun reallaşması mümkünsüzdür: “Ən azından ona görə ki, Rusiya 30 il əvvəl olduğu kimi, Cənubi Qafqazda mütləq təsir imkanlarına malik deyil. Bu illər ərzində çox şey dəyişib. Qərbin Gürcüstanda rolu artlb, 2018-ci ildə Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyi baş verib. Azərbaycan işğal altındakı ərazilərin böyük hissəsini azad edib. Azərbaycanın bir sıra de-yure və de-fakto müttəfiqləri var. Biz bunu İkinci Qarabağ müharibəsi dönəmində faktiki gördük. Başqa bir tərəfdən, Ukraynada baş verənlərlə əlaqədar Rusiya çox çətin vəziyyətdədir. Köçəryandan fərqli olaraq, Vardanyan Azərbaycan vətəndaşı olmayıb. Ona görə də onun Qarabağda hansısa vəzifə tutması beynəlxalq hüquqa, Azərbaycan dövlətçiliyinin suverenliyinə ziddir. Ancaq o da bir həqiqətdir ki, Rusiyanın hər zaman belə ssenariləri olub və olacaq. Bunu danmaq olmaz. Ancaq hesab edirəm ki, dünyada gedən proseslər çöx çətin bir mərhələyə qədəm qoyur. Bu isə o deməkdir ki, Rusiyanın problemləri artacaq. Üstəlik Ermənistan, erməni lobbisi Qərbə doğru reveransları artırır. Belə olmasaydı, müharibədə məğlub olan Nikol Paşinyan növbəti seçkidə qələbə qazanmazdı. Bütün bunlardan çıxış edərək hesab edirəm ki, Vardanyanın timsalında məlum planlar reallaşmayacaq. Bütün bunlarla yanaşı, biz addım-addım Qarabağın qalan hissəsinin də Azərbaycanın nəzarətinə keçməsini təmin etməliyik. Suverenliyimiz bərqərar olandan sonra belə oyuncaq, kənardan idarə olunan vardanyanlar hansısa fəaliyyət göstərə bilməyəcək”.
Bu baxımdan Əli Mustafayev hesab edir ki, Azərbaycan bu yöndə səylərini artırmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
