2022-ci ilin sonuna qədər Ukraynanın büdcə kəsiri 50 milyard dollara çata bilər. Bu proqnozu Ukrayna prezidentinin iqtisadi məsələlər üzrə müşaviri Oleq Ustenko səsləndirib: “İlin sonunadək Ukraynanın dövlət büdcəsində təxminən 50 milyard dollarlıq kəsir yarana bilər. Bu, ümumdaxili məhsulun təxminən 30-35 faizinə bərabərdir”.
Onun sözlərinə görə, ölkə iqtisadiyyatı yalnız yanvarda və fevral ayının bir hissəsində normal fəaliyyət göstərib, sonra isə büdcədə orta hesabla ayda 5 milyard dollarlıq kəsir yaranmağa başlayıb. Daha əvvəl Ukraynanın maliyyə naziri Sergi Marçenko büdcənin gəlir hissəsinin yalnız üçdəbirinin daxili mənbələrdən əldə edildiyini, üçdə ikisinin isə xarici qrantlar və kreditlər hesabına formalaşdığını bidirmişdi. Baş nazir Denis Şmıqal isə büdcə kəsirinin ayda 5 milyard dollara çatdığını söyləmişdi. Bununla yanaşı, Oleq Ustenko Ukraynanın büdcə kəsirini maliyyələşdirmək üçün ayda 9 milyard dollara ehtiyacı olduğunu bəyan etmişdi. Ukrayna Milli Bankı ilin sonuna qədər ölkədə ümumdaxili məhsulun həcminin 30 faizdən çox azalacağını, inflyasiyanın isə 30 faizdən yuxarı olacağını proqnozlaşdırıb. Bütün bunlar Ukraynanın iqtisadi müstəvidə ciddi çətinliklərlə üzləşdiyini göstərir. Belə vəziyyətdə Ukraynanın Rusiya işğalına qarşı müharibəni davam etdirmsi də ciddi sual altına düşür. İngiltərənin nüfuzlu “Financial Times” qəzeti yazır ki, artıq payızda Ukraynanın maliyyə resursları tükənə və beynəlxalq borcun iki il müddətinə təxirə salınması ilə bağlı razılaşmaya baxmayaraq, iqtisadiyyat kəskin enişlə üzləşə bilər. Bildirilir ki, müharibə səbəbindən aylıq xərclər fevralda 250 milyon dollardan may ayında 3,3 milyard dollara yüksəlib. Nazirlər Kabineti artıq hərbi ehtiyaclarını ödəmək üçün gündəlik xərclərdə kəskin azalma tətbiq edib. Bundan əlavə, səlahiyyətlilər daha sərt tədbirlər görə bilər. Kaliforniya Universitetinin professoru Yuri Qorodniçenko bildirib: “Ölkədə nəsə baş verməlidir - ya vergilər artmalı, ya da xərclər azalmalıdır. Hamı müharibənin tezliklə bitəcəyini düşünürdü. Amma bu, aylar, hətta illər çəkəcək”. İqtisadi Strategiya Mərkəzinin direktor müavini Mariya Repkonun fikrincə, bizneslərə hər hansı əlavə vergilər onların müflisləşməsinə gətirib çıxara bilər ki, bu da humanitar böhranı daha da gücləndirər. Onun sözlərinə görə, hərbi xərclərin irimiqyaslı artımı indiki səviyyədə davam edərsə, payızda ölkədə vəsait tükənəcək. Repko həmçinin qeyd edib ki, xarici dəstək olmasa, Ukrayna iqtisadi baxımdan hərbi əməliyyatları davam etdirə bilməyəcək. Hazırda Ukraynaya xarici dəstək ABŞ və Avropa İttifaqı tərəfindən göstərilir. Amma Qərbdə maliyyə və iqtisadi böhran səbəbindən bu dəstəyin azalması qaçılmaz sayılır. Xüsusən də Avropa İttifaqında vəziyyət sürətlə pisləşir. Macarıstanın baş naziri Viktor Orban bu xüsusda qeyd edir: “Ukraynada baş verən hadisələrdən ən çox ziyan çəkən Avropa olub. Amerika zəifləmir, Çin daha da güclü olur, Avropa isə əziyyət çəkir. Avropaya sülh lazımdır. Ukraynada gedən müharibə və sanksiyalar Avropada enerji daşıyıcılarının dünyanın hər hansı başqa yeri ilə müqayisədə daha çox bahalaşmasına səbəb olub. Bu səbəbdən artıq bir neçə gündür ki, avro dollarla müqayisədə zəifləyir”. Baş nazir daha sonra əlavə edib ki, vəziyyət tədricən dəyişir: enerji daşıyıcılarının qiyməti məsələsi ümumiyyətlə enerjinin, qazın və ya neftin olub-olmayacağı məsələsinə çevrilir. O, bu halda Avropanın daha zəif duruma düşəcəyini istisna etmir. Viktor Orban əlavə edib ki, Avropada baş verən böyük siyasi dəyişikliklər Rusiya-Belarus inteqrasiyasını gücləndirir: “Hələ tam rəsmiləşməyən Moskva, Tehran və Ankara birliyi yaranır. Xüsusi hərbi əməliyyat isə, demək olar ki, ilk günlərdən Ukrayna sərhədlərini aşıb və hazırda dünyada siyasi dəyişikliklərin ən mühüm katalizatorudur. İndi bu sərhədlər qlobal miqyasda böyüyərək ABŞ-ı küncə sıxıb”.
Belə vəziyyətdə Rusiyada fərqli durum müşahidə edilir. “Washington Examiner” nəşri yazır ki, bu ölkənin prezidenti Vladimir Putin Qərbi öz qaydaları ilə oynamağa məcbur edib: “Rusiya prezidenti Vladimir Putin Qara dəniz limanlarından taxıl ixracına və Avropaya qaz nəqlinə nəzarət etməklə Qərbi sözün əsl mənasında Moskvanın qaydaları ilə oynamağa məcbur edir. Rusiya dövlətinin başçısı “təzyiq nöqtələri” kimi Ukraynadan taxıl ixracına və Avropaya “mavi yanacağın” tədarükünə nəzarəti seçib. Rusiya kağız üzərində güzəştə getsə belə, taxıl ehtiyatlarını daim risq altında saxlayacaq. Enerji bazarında da eyni vəziyyət yaşanır. Avropa dövlətləri tükənən ehtiyatlar və artan qaz qiymətləri ilə mübarizə apardıqca böhran böyüyür. Enerji qiymətlərinin dəyişməsi istənilən Qərb liderinin siyasi karyerasına zərbə vurmaq qabiliyyətinə malikdir”. İndiki halda enerjidaşıyıcılarının yüksək qiyməti Rusiyanın daha çox vəsait əldə etməsinə səbəb olur. Bu halda Rusiya Ukrayna ilə müharibəni davam etdirmək imkanları da qazanır. Amma Ukraynanın özündə vəziyyət fərqlidir. Hazırda bu ölkəyə ən çox yardım edən ABŞ-da da iqtisadi problemlər artır. Bu səbəbdən ABŞ-ın da yardımının davamlı xarakter alacağı sual atına düşüb. Elə buna görə də ya Qərb bütün resurslarını Ukraynaya yönəltməlidir, ya da pul çatışmazlığı üzündən Ukraynanın məğlubiyyəti qaçılmazdır.
Ramil QULİYEV
