Qarabağda qalan Ermənistan ordusunun qalıqlarının bu ilin sentyabr ayına kimi buranı tərk edəcəyini artıq rəsmi İrəvan bəyan edib və sözügedən vədin yerinə yetrilməməsi Azərbaycanın antiterror əməliyyatına başlaması üçün bütün lazımi əsasları yaradır. Azərbaycanın bu xüsusda qətiyyətli mövqeyi fonunda Ermənistanın manevrlər etməsi, ordunun qalıqlarını Qarabağda saxlamaq müddətini uzatması mümkünsüz hesab edilir.
Elə Ermənistanın özündə etiraf edilir ki, Azərbaycanla yeni toqquşma İrəvan üçün yeni sarsıdıcı zərbələr deməkdir. Buna tab gətirmək isə Ermənistanın imkanları xaricindədir. Erməni ekspert Artur Mosiyan bildirir ki, Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanın açıqlamaları bu mənada təsadüf hesab edilməməlidir: “Armen Qriqoryanın bəyanatı bir şeyi nəzərdə tutur ki, Ermənistan Qarabağdan əlini çəkib. Hər baxımdan nə baş verdiyi və nə olacağı artıq bəllidir. 10 noyabr kapitulyasiya sənədindən indiyə kimi Ermənistanın güzəştə getmədiyi gün olmayıb, mürəkkəblə yazılmış güzəştlərdən başqa, onların şifahi razılaşmalar əsasında nələr etdiyini görmüşük. Qoşunların çıxarılması İlham Əliyevin tələbidir. Üçtərəfli bəyanatın kiçik ermənipərəst bəndləri belə İlham Əliyevin tələbi ilə dəyişdirilir”. Məsələ ilə bağlı Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır ki, Ermənistan İkinci Qarabağ müharibəsindn sonra yaranan yeni reallıqlarla barışmaq məcburiyyətindədir: “Biz, həmçinin, müharibədəki məğlubiyyətlə, torpaq təhvil verməklə, qurbanlarla barışdıq. Bir gün Gorus-Qafan yolunun Azərbaycanın nəzarətinə verilməsi faktı ilə barışdıq, ertəsi gün Qaragölün Azərbaycan tərəfindən nəzarətə götürlüməsi adi bir hadisəyə çevrildi. İki ildən artıqdır ki, Ermənistanın yüksək rütbəli məmurları Qarabağa səfər etmir. Və son akkord - Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi ötən günlərdə elan etdi ki, Qarabağda artıq erməni ordusu olmayacaq. Hələ bir neçə gün əvvəl Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev bildirib ki, Ermənistan müharibədə məğlub tərəf kimi 10 noyabr bəyanatında açıq-aydın qeyd olunan öhdəlikləri öz üzərinə götürüb. İlham Əliyev deyib: “Onlardan biri erməni silahlı qüvvələrinin Qarabağdan çıxarılmasıdır. Bugünə qədər bu məsələ öz həllini tapmayıb. Biz dəfələrlə məsələ qaldırmışdıq, ancaq Ermənistan bunu uzadır. Eyni zamanda, biz Rusiyanın hərbi rəhbərliyi qarşısında bu məsələni qaldırmışdıq və bir neçə ay bundan əvvəl Rusiyanın Müdafiə Nazirliyinin yüksək vəzifəli şəxsi Azərbaycanda səfərdə olarkən bizim Müdafiə Nazirliyinə söz vermişdi ki, iyun ayına qədər erməni silahlı birləşmələri Qarabağdan çıxarılacaq. Ancaq bu gün artıq iyulun ortasıdır, bu məsələ öz həllini tapmayıb. Ermənistan 10 noyabr Bəyannaməsinə zidd olaraq bu öhdəliyi yerinə yetirmir. Rusiya sülhməramlıları - Rusiya tərəfi də 10 noyabr Bəyannaməsini imzalayıb - necə deyərlər, onları buna məcbur etmir. Əlbəttə ki, bu dözülməz vəziyyətdir. Çünki erməni silahlı birləşmələrinin Azərbaycan ərazisində qalması tamamilə qəbuledilməzdir”. İndi bu tələbə Ermənistan əməl edir. Ermənistanda Qarabağa göndərilən sonuncu hərbi çağırış 2020-ci ilin yayında baş tutub. Avqustun sonuna qədər isə göndərilənlər qulluğu başa vuracaq. Artıq Qarabağda Ermənistandan olan məcburi müddətli hərbi qulluqçular olmayacaq. Üç ildən sonra İlham Əliyev Rusiya sülhməramlı kontingentinin çıxarılmasını tələb edəndə rus əsgərlərlə birlikdə qalan ermənilər də Qarabağı tərk edəcəklər. Və bunun son müddəti 2024-cü ildir”.
Politoloq Tiqran Qriqoryan hesab edir ki, hadisələrin bu səpkidə inkişafı qaçılmazdır. Eyni zamanda politoloq bildirir ki, Ermənistandan Qarabağa daha hərbi xidmətə çağırış olmayacağı da heç kim üçün yeni xəbər deyil: “Təhlükəsizlik Şurasının katibi isə sentyabrda qoşunların çıxarılmasını elan etməklə Ermənistan tərəfinin müharibə başa çatdıqdan sonra Qarabağda Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələrinin olmaması barədə iddialarını təkzib edir. O iddia edir ki, həqiqətən də Qarabağda Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri yoxdur və Ermənistandan çağırılan çağırışçılar tezliklə tərxis olunacaqlar. Bu mənada, Təhlükəsizlik Şurası katibinin bəyanatı son dərəcə problemli və təhlükəlidir. Armen Qriqoryan, faktiki olaraq, Azərbaycanın davranışını qanuniləşdirir. Bu, Azərbaycan üçün əsl hədiyyədir. Bu bəyanat nəinki müharibə təhlükəsini azaltmır, hətta Nikol Paşinyanın dediyi kimi, müharibəni qanuniləşdirir. Bu ifadə əslində deyir ki, Əliyev bütün bu müddət ərzində haqlı idi, biz isə yanılmışıq. Yeri gəlmişkən, Ermənistan tərəfinin bu iddiaları nüfuzlu beynəlxalq təşkilatların hesabatlarında da öz təsdiqini tapıb”. Tiqran Qriqoryan vurğulayıb ki, həqiqətən də Qarabağda Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bölmələri yoxdur və Ermənistandan çağırılan çağırışçılar tezliklə tərxis olunacaqlar. “Qraparak” nəşri isə yazır ki, Laçın dəhlizinin marşrutunun dəyişməsi də prosesə təsir edir: “İyun ayı ərzində erməni cəmiyyətində böyük təlatümlər yaşandı, hamı Laçını “xilas edirdi”. 1 iyul gəlib keçdi, “xilasedicilərin” ajiotajı da getdi. Lakin reallıq budur ki, Laçın, Zabux və Ermənistanı Qarabağa birləşdirən yeganə yolun təhvil verilməsi prosesi indi də davam edir. Alternativ yolun tikintisi həyata keçirilir, üstəlik həmin yolun Ermənistan hissəsinin tikintisi üçün tender elan olunub. Məsələ təkcə Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndinin təhvil verilməsi ilə məhdudlaşmır. Mövcud dəhlizin keçdiyi ərazilər Azərbaycana təhvil verildikdən sonra Bakı srateji əhəmiyyətli yüksəkliklərə də nəzarəti bərpa edəcək. Şuşa-Xankəndi yolu üzərində Şuşa döngəsi adlanan mühüm strateji yüksəkliyi yəqin çoxları görüb. Oradan bütün Xankəndini, o cümlədən, Əsgəranı və digər əraziləri ovucun içi kimi görmək mümkündür. Bu yüksəklik Xankəndinin kənarında yerləşir, Xankəndi və ətraf ərazilərə nəzarət baxımından dominant mövqeyə malikdir. Bu, Bakının tam nəzarətinə keçdikdən sonra Xankəndi və ətraf ərazilər Azərbaycan ordusunun birbaşa hədəfinə çevriləcək. Bundan sonra Xankəndi və onun ətrafında yaşamaq daha da çətinləşəcək”.
Samirə SƏFƏROVA
