Qərblə münasibətləri Ukrayna müharibəsinə görə kəskinləşən Rusiya diqqətini daha çox Hindistan, Çin, Afrika ölkələri və ərəb dünyası üzərində cəmləşdirməyə başlayıb. Latın Amerikası ilə də Rusiyanın münasibətləri bu fonda genişlənir. Hazırda Rusiyanın Afrika istiqamətində səylərinin genişlənməsi də özünü qabarıq şəkildə büruzə verir.
Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Afrika turnesi qeyd edilənlər fonunda təsadüf hesab edilmir. Lavrov bildirir ki, Rusiya SSRİ dövründən bəri Afrika ilə uzunmüddətli və yaxşı münasibətlərə malikdir: “Son illərdə Moskva bu məsələdə öz mövqeyini fəal şəkildə bərpa edir və afrikalılar da buna qarşılıqlı cavab verirlər”. Lavrovun Afrika turnesi region üçün əlamətdar hadisə fonunda baş tutub. Belə səfərdən əvvəl İstanbulda çoxdan gözlənilən “taxıl sazişi” əldə olunub. Rusiya məhsullarının ixracına qoyulan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması və Rusiyanın Ukrayna taxılının ixracına yardımı ilə bağlı sənədlər imzalanıb. Bundan başqa, Lavrovun Afrika turnesinin başlamasına bir neçə gün qalmış ikinci Rusiya-Afrika sammitinin tarixi və yeri də müəyyənləşib. Sammit 2023-cü ildə baş tutacaq. Artıq Rusiyada sammitə hazırlıq üzrə təşkilat komitəsinin yaradılması barədə prezidentin sərəncamı dərc olunub. Təşkilat komitəsinə Rusiya prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov rəhbərlik edəcək. Forumun keçirilmə yeri və dəqiq tarixləri üzərində hələ də iş aparılır. Sammitə hazırlıq çərçivəsində Rusiya-Afrika formatında bir sıra tədbirlərin keçirilməsi nəzərdə tutulub. Lavrov onu da bildirib ki, sammitlə paralel olaraq iqtisadi forum da keçiriləcək - ticarət, enerji, kibertəhlükəsizlik, kənd təsərrüfatı, kosmos, nüvə enerjisi üzrə dəyirmi masalar təşkil olunacaq. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri qeyd edib ki, qitə ilə əlaqələrin bərpasına baxmayaraq, Moskva əməkdaşlığın həcmini artırmağa davam etməlidir: “Afrika bir milyard 400 milyon insan deməkdir... Və yəqin ki, ən perspektivli bazardır. Ona görə də uzaqgörən şirkətlər, uzaqgörən dövlətlər, təbii ki, Afrikanın gələcəyin qitəsi olduğuna əsaslanaraq bura üçün uzunmüddətli strategiya qururlar”. Lavrov Moskvanın qida böhranına səbəb olması iddialarını isə rədd edib. O, Misirdə Ərəb Dövlətləri Liqasının diplomatik nümayəndəlikləri qarşısında çıxış edərkən bildirib ki, Qərb ölkələri tətbiq etdikləri sanksiyaların qlobal qida təhlükəsizliyinə təsirləri barədə həqiqətləri gizlətməyə çalışır. Lavrov qeyd edib ki, Qərb ölkələrinin Rusiyaya qarşı “aqressivliyi”nin bir səbəbi var: “Məsələ Ukrayna deyil, məsələ dünya nizamının gələcəyidir. Onlar deyirlər ki, hər kəs qanun əsaslı dünya nizamını dəstəkləməlidir. Lakin həmin qanunlar Qərb ölkələrinin xüsusi hallarda müəyyən maraqlarından asılı olaraq yazılır”.
Rusiyalı rəsmi Afrika ölkələrinin Ukrayna müharibəsində göstərdiyi “balanslı mövqeyi” yüksək qiymətləndirdiyini bildirib. Rusiyaya dəstək qazanmaq məqsədilə Lavrovun Misirdən sonra Efiopiya, Uqanda və Konqo Respublikasına səfəri başlayıb. O, Afrika turu çərçivəsində ziyarət edəcəyi ölkələri Rusiyanın yanında olmağa çağırır. Lavrov bildirib ki, Rusiya Afrika ölkələrinə Qərbin koloniyasından tam azad olmaqda köməklik göstərəcək. Afrika dövlətlərinin illik taxıla olan ehtiyacının 40 faizi Ukrayna və Rusiyadan idxal hesabına ödənilir. Afrikalı liderlər də yaxşı anlayır ki, ərzaq qıtlığı dərinlşədiyi halda onların vəzifədə qalma ehtimalı aşağı düşür. Elə bu fonda Rusiya Qərblə mübarizəsində Afrika ölkələrinin yanında olmasını təmin edə biləcək. Xatırladaq ki, Rusiya dünyada ən böyük buğda ixracatçısıdır və Ukrayna bu bazarda beşinci yeri tutur. Son illərdə onlar birlikdə dünya üzrə arpa ehtiyatının 19%-ni, buğdanın 14%-ni və qarğıdalının 4%-ni təmin edirdilər. Nəticədə dünya taxıl ixracının üçdə birindən çoxu Rusiya və Ukraynanın payına düşür. Günəbaxan yağının dünya ixracında onların payı 52%-ə çatır. Rusiya həm də dünyanın ən böyük kənd təsərrüfatı gübrələri istehsalçısı və ixracatçısıdır. Rusiya və Ukraynadan buğda idxal edən bir çox Afrika ölkələrinin səlahiyyətliləri artıq bəyan ediblər ki, Qərbin Rusiyaya qarşı sanksiyaları davam edərsə, buğda və buğda məhsullarının qiymətində artımla yanaşı, qıtlıq da gözlənilir. Nəticədə gəlirlərinin əhəmiyyətli hissəsini ərzağa xərcləyən əhalinin ən yoxsul təbəqəsi əziyyət çəkəcək. BMT-nin Ticarət və İnkişaf Konfransının baş katibi Rebeka Qrinspan isə vurğulayıb ki, baş verən hadisələr fonunda Afrikada aclıq problemi artacaq. Bu şəraitdə Rusiya taxıl faktorundan istifadə edərək Afrika ölkələrini öz yanına alır. Bundan başqa, Rusiya İranı da artıq Ukrayna müharibəsində, dolayı yolla olsa da, iştirakçıya çevirə bilib. Belə ki, İran Rusiyanı “Şahid-129” zərbə və kəşfiyyat PUA-ları ilə təmin edib. PUA-ların bir hissəsi Xəzər dənizi vasitəsilə Rusiyaya göndərilib. Gələcəkdə hərbi yüklərin Həştərxan və Volqoqrad vasitəsilə Ukrayna sərhədinə çatdırılması planlaşdırılır. Məlumata görə, yükün əsasını ağır “Shahed 129” dronları təşkil edir. Bu PUA-nın işlənib hazırlanmasında İsrailin “Hermes 450” və Amerikanın “MQ-1 Predator”ları əsas götürülüb. İstehsalçılar iddia edir ki, PUA havada 24 saatadək qala bilər. Əlavə edək ki, İranın PUA-ları tammiqyaslı müharinədə sınaqdan keçməyib. Bu səbəbdən Ukrayna həmin PUA-lar üçün sınaq meydanı olacaq.
Samirə SƏFƏROVA
