Ermənistan bir tərəfdən bəyan edir ki, Türkiyə ilə münasibətlərin yaxşılaşdırılmasında, sərhədlərin açılmasında maraqlıdır. O biri tərəfdən deyirlər ki, Türkiyə-Ermənistan münasibətləri Qarabağ məsələsindən bu və ya digər formada asılı olmamalıdır. Hesab edirlər ki, belə olarsa, guya tərəflər arasında münasibətlər daha tez yoluna düşə bilər. İndiyə qədər Türkiyə və Ermənistan xüsusi nümayəndələrinin bir neçə görüşü olub. Sonuncu görüşdə müəyyən razılaşmalar əldə olunub.
Maraqlıdır ki, belə bir yanaşmanın fonunda Ermənistan XİN-i İraqın şimalındakı Zaxo şəhərini atəşə tutmasına görə Türkiyəni ittiham edib: “Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi Türkiyə ordusunun İraqın şimalındakı Zaxo şəhərini atəşə tutmasını pisləyir”.
Əslinə baxanda, belə bir mərhələdə Ermənistan daha ehtiyatlı mövqe sərgiləməlidir. Ancaq rəsmi İrəvan bunun əksinə hərəkət edir. Münasibətləri yaxşılaşdırmaq istəyi hara, belə bir açıqlama ilə çıxış etmək hara?
“Fürsət düşdükdə belə mövqe sərgiləməklə gah bir, gah da digər tərəfdə oynamağa hazir olduqlarını bildirirlər”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən politoloq Elşən Manafov Ermənistanın bu cür ziddiyətli mövqe sərgiləməsini bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi: “Ermənistan-Türkiyə münasibətlərində gərginliyə səbəb olan amillər tarixi, geosiyasi və regional təhlükəsizliklə bağlı məsələləri özundə ehtiva edir. Ermənistanın və onun diasporasının 1915-ci ilin məlum hadisələrinə görə Türkiyəni “genosiddə” ittiham etməsi, rəsmi İrəvanın indiyədək 1921-ci ilin Qars müqaviləsini tanımaqdan imtina etməsi, nəhayət Qarabağ münaqişəsinin gedişində Ermənistanın Azərbaycana məxsus torpaqları işğal etməsindən Türkiyənin sərhədləri bağlaması bu amillərə aiddir. Türkiyənin Azərbaycan torpaqlarının işğalı şəraitində sərhədləri açmayacağı ilə bağlı sərgilədiyi mövqe 44 günluk müharibənin nəticəsində Azərbaycanın əldə etdiyi qələbə və torpaqların azad edilməsindən sonra, təbii ki, dəyişməyə bilməzdi. Bu ilin yanvarında və martında tərəflər arasında baş tutmuş danışıqlardan sonra hər iki tərəf münasibətlərin normallaşdırılmasına hazır olduqlarını bəyan edib. Hər iki tərəfdən danışıqların aparılmasına məsul olan komissiyaların tərkibi muəyyən edilib. Eyni zamanda, regional təhlukəsizlik problemlərinin mahiyyətindən çıxış edərək, Türkiyə Ermənistanla danışıqları paralel olaraq Azərbaycanın münasibətlərin normallaşdırılması üçün məlum 5 şərt ətrafında razılıqların əldə edilməsi rakursundan aparılmasının tərəfdarıdır. Yəni Ermənistan işğalçı qoşunları Azərbaycan ərazisindən çıxarmalı, sərhədlərin demilitizasiyasi baş tutmalı, Qarabağın statusu ilə bağlı məsələ bir daha Ermənistan tərəfindən qaldırılmamalıdır. Bölgədəki nəqliyyat kommunikasiya xətləri, xüsusilə Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı Moskva bəyanatında razılaşdırılmış şərtlərə Ermənistan tərəfindən əməl edilməlidir. Bütün bunlar isə bölgədə Türkiyənin irəli sürdüyü 3+3 formatında əməkdaşlığın qurulması və genişləndirilməsi üçün münbit şəraitin yetişməsinə töhfə verəcək”.
Politoloqun fikrincə, Ermənistan Türkiyə ilə münasibətlərdəki problemləri Azərbaycanla münasibətlərə toxunmadan həll etməyin tərəfdarı olduğunu bəyan edir: “Bu da Ermənistanın bölgənin gələcəyi, habelə Azərbaycanla münasibətlərin perspektivlərinə fərqli baxiş və mövqelərinin olmasının göstəricisidir. İstisna deyil ki, Ermənistan rəhbərliyi bu məsələdə ona kənardan məsləhət görülmüş geosiyasi layihənin cızılmasının fərqindədir. Ermənistan Türkiyənin İraqın Zaxo şəhərində məlum olaylara münasibətin Suriyada olduğu kimi suveren dövlətin daxili işlərinə müdaxilə kimi qiymətləndirməklə, əvvəla Ankaranı məlum olaylara görə qınayan bəlli dairələrlə eyni mövqedə olması mesajını verir. Bu yolla Türkiyəyə diplomatik pressinq imkanlarının olduğunu göstərir. İkincisi, ərəb ölkələrinin siyasi elitalarının, habelə İranın nəzərinə çatdırır ki, Türkiyəyə qarşı təzyiqi gücləndirmək lazimdırsa bəlli dövlətlərin siyasi dairələri ilə əməkdaşlığa hazırdır. Zira Ərdoğanın yeni Osmanlı geosiyasi layihəsinə ayrrı-ayrı ərəb liderlərinin qısqanclıqla yanaşmasının mahiyyətinə İrəvanda varmırlar. İrana gəlincə, rəsmi Tehranın bu günlərdə Tehranda Türkiyə və Rusiya liderləri ilə aparılan danışıqlarda Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı səsləndirdiyi mövqe, İran-Ermənistan sərhədlərində Tehranın maraqlarına cavab verməyəcək layihələrə qarşı çıxması, görünür, Ermənistan diplomatiyasının hədsiz sevincinə səbəb olub. Onlar İranın məlum mövqeyindən dərhal bəhrələnməyi qət ediblər. Nəhayət, Ermənistanın Cənubi Qafqazdakı regional təhlükəsizlik məsələlərində ikili mövqeyi, onun Türkiyəyə demarşdaki məlum münasibətinin səbəblərindən biridir. Ermənilər Suriyada Türkiyə və Rusiya, Türkiyə və Qərb arasında müəyyən məsələdə fikir ayrılıqlarının olduğunu bilirlər. Ona görə də fürsət düşdükdə belə mövqe sərgiləməklə gah bir, gah da digər tərəfdə oynamağa hazir olduqlarını bildirirlər”.
Vidadi ORDAHALLI
