Avropada enerji sahəsində yaranan çətinliklərin miqyası böyüməkdədir. Hətta iş o yerə çatıb ki, Beynəlxalq Enerji Agentliyinin rəhbəri Fatih Birolun sözlərinə əsasən, Avropa uzun və sərt qış mövsümünə hazırlaşmaq üçün yaxın bir neçə ay ərzində qaz istehlakını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmalıdır.
Birol qeyd edib ki, Avropa İttifaqı Rusiyadan nəqlin davamlılığına dair ciddi qeyri-müəyyənlik fonunda Rusiya qazının əvəz edilməsi məsələsində müəyyən irəliləyiş qazanıb. Buna misal kimi Azərbaycanla imzalanan yeni razılaşmalar daha çox diqqət mərkəzinə gəlir. İndiki halda isə Birol Rusiyanın Avropaya təbii qaz nəqlini tamamilə dayandırması ehtimalının olduğunu da əlavə edib. Onu da bildirək ki, Avropada müşahidə edilən güclü istilər elektrik stansiyalarında qaza tələbatın artmasına səbəb olub. Avropada elektrik enerjisi təchizatı məhduddur, çünki yüksək hava temperaturu külək enerjisi istehsalını azaldır. Suyun temperaturunun artması atom elektrik stansiyalarında generasiyanı azaldır, çaylarda suyun səviyyəsinin aşağı düşməsi isə elektrik stansiyalarına kömür çatdırılması zəncirini pozur. Bu fonda Birol qeyd edib ki, qarşıdakı üç ay ərzində Avropada təbii qaz ehtiyatlarının artımı 12 milyard kubfut artırılmalıdır ki, bu da 130 tankerdə maye qaz tədarükünün həcminə uyğundur: “Qışa qədər təbii qaz ehtiyatlarının davamlı səviyyəsinin yaradılması istiqamətində ilk addım Avropada hazırkı təbii qaz istehlakının azaldılması və artığının anbarlara göndərilməsidir. Təbii qazın qiymətlərinin çox yüksək olması səbəbindən istehlak artıq bir qədər azalıb, lakin daha böyük azalmalara ehtiyac var. Avropa sərt qışa hazırlaşmaq üçün təbii qaz istehlakını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmalıdır”. Lakin ümid yerləri də var. Avropa İttifaqının xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Josep Borrel bu xüsusda Azərbaycanla imzalanan yeni enerji razılaşmalarının böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini bildirir: “Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında imzalanan sənəd enerji səmərəliliyi sahəsində əməkdaşlığı gücləndirəcək. Anlaşma memorandumu ilə 2027-ci ilə qədər Azərbaycanın Avropaya təbii qaz tədarükü iki dəfə artırılacaq”.
Avropa İttifaqının enerji məsələləri üzrə komissarı Kadri Simson da Azərbaycanla razılaşmanın indiki halda Avropa üçün müstəsna əhəmiyyət kəsb etdiyini bildirir: “Qarşılıqlı anlaşma haqqında yeni memorandum bizim şaxələndirmə istiqamətində səylərimizdə “Cənub Qaz Dəhlizi”nin strateji rolunu bir daha vurğulayır”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan artıq Avropa İttifaqına təbii qaz nəqlini artırıb və tendensiya davam edəcək. Bu il əlavə 4 milyard kubmetrədək qaz nəql olunacaq, 2027-ci ilədək isə tədarük həcminin iki dəfəyədək artırılması gözlənilir: “Əməkdaşlığımız bununla məhdudlaşmır, bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadənin sürətləndirilməsini və metan qazı tullantıları ilə mübarizəni də əhatə edir. Bu addımlar tədarükün təhlükəsizliyini artıracaq və iqlim sahəsində məqsədlərimizə çatmaqda kömək edəcək”. Almaniyanın “Deutsche Welle” nəşri isə yazlr ki, hazırda Brüssel Bakını qaz təchizatının təhlükəsizliyinin təmin edilməsində ən mühüm tərəfdaş kimi görür: “Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula Fon der Lyayenin sözlərinə görə, Avropa İttifaqı bir neçə il ərzində Azərbaycandan qaz nəqlinin həcmini iki dəfə artırmaq niyyətindədir. Avropa İttifaqı Azərbaycan qazının idxalını iki dəfə artırmaqla Rusiya tədarükünü onunla əvəz etməyi hədəfləyir. Bununla bağlı olaraq Ursula Fon der Lyayen Bakıya səfəri zamanı prezident İlham Əliyevlə birgə Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumunu imzalayıb. Həmin sənədə uyğun olaraq beş il ərzində “Cənub Qaz Dəhlizi” üzrə qaz təchizatı iki dəfə artacaq - 2027-ci ildən Avropaya hər il azı 20 milyard kubmetr mavi yanacaq ötürüləcək. İndi Azərbaycandan hər il 8 milyard kubmetr qaz tədarük edilir. Lakin gələn ildən bu rəqəm 12 milyarda çatmalıdır ki, bu da Rusiya qazının təchizatının azalmasını kompensasiya etməyə kömək edəcək. Avropa Komissiyasının prezidenti bildirib ki, Anlaşma Memorandumu Azərbaycanla “energetika sahəsində əməkdaşlıqda yeni səhifə” açır. Sənədi imzalamazdan bir qədər əvvəl o, “tvitter” hesabında yazıb: “Avropa İttifaqı daha etibarlı enerji təchizatçılarına müraciət edir”. Almaniyanın ən nüfuzlu media orqanı olan “Der Spiegel” jurnalı “Rusiya tədarükünə alternativ: Avropa İttifaqıAzərbaycandan qaz idxalını ikiqat artırmaq istəyir” sərlövhəli məqaləsində yazır ki, Qərb indi Azərbaycanı daha etibarlı enerji təchizatçısı hesab edir: “Bu səbəbdən də yaxın illərdə buradan qaz idxalını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirməyi hədəfləyir. Avropalılar qorxur ki, Rusiya qazının nəqli tezliklə tamamilə kəsilə bilər. Bu səbəbdən Azərbaycanla işbirliyi genişlənir”. Avropa İttifaqının İqtisadi Modellər İnstitutunun Bərpaolunan Enerji Sektorunun rəhbəri Paula Pallavaçini isə bildirir ki, Avropa İttifaqının məqsədi Ukraynada müharibə nəticəsində yaranmış mürəkkəbliklər fonunda qazıntı şəklində enerji mənbələrinin qitəyə çatdırılmasının şaxələndirilməsidir: “Müharibə göstərdi ki, öz mövqeyindən istifadə edərək qəflətən vintili bağlaya biləcək etibarsız tərəfdaşlar var, lakin çox etibarlı, proqnozlaşdırıla bilən tərəfdaşlar da var. Azərbaycan sonuncular arasındadır. Bizim belə dostlara böyük ehtiyacımız var və şadıq ki, sizin ölkəniz belə tərəfdaş imici qazanıb. Azərbaycan həm neft və qaz təchizatı sahəsində, həm də Brüsselin yaşıl energetikaya keçid səyləri sahəsində etibarlı və mühüm tərəfdaşdır. Azərbaycan enerji resurslarının fasiləsiz təchizatının təmin edilməsinə verdiyi töhfə ilə Avropanın bütün enerji xəritəsini dəyişib”.
Ramil QULİYEV
