Bu gün Azərbaycan mediasında intiharlarla bağlı kifayət qədər xəbərlər yer alır. Demək olar ki, hər gün bu tipli xəbərlər bütün media orqanlarında, televiziya, internet saytları və qəzetlərdə yayımlanır. Müxtəlif vaxtlarda dəfələrlə belə xəbərlərin KİV-də işıqlandırılmasının cəmiyyətdə ciddi psixoloji fəsadlara yol açdığı bildirilsə də, problem öz həllini tapmamış qalır.
Bir sıra ölkələrdə də bu məsələnin törətdiyi narahatlıqla bağlı müzakirələr aparılıb və intihar xəbərlərinin sayının mümkün qədər azaldılmasına cəhdlər olub. Psixoloqlar da intihar xəbərlərinin mediada geniş yayılmasının məni fəsadlara yol açdığını deyir.
Belə halların qarşısını almaq məqsədilə Medianın İnkişafı Agentliyi də jurnalistlərə xəbərdarlıq edib. Məlumatda bildirilir ki, son zamanlar bir sıra media subyektləri tərəfindən intihar halları ilə bağlı xəbərlərin geniş tirajlanması, xüsusən də yetkinlik yaşına çatmayan şəxslərin özünə qəsd etməsi ilə əlaqədar mövzuları işləyərkən jurnalist peşəkarlığı baxımından yol verilən qüsurlar cəmiyyətdə narahatlıq yaratmaqla, haqlı olaraq ictimai narazılığa da səbəb olur. Bu məqsədlə hətta bir müddət əvvəl ölkənin bütün media subyektlərinə tövsiyə olunub ki, ''Redaksiya siyasəti və peşə etikası qaydaları''nda qeyd olunduğu kimi, intihara cəhdlə bağlı xəbərləri yayımlayarkən maksimum dərəcədə diqqətli olmaq lazımdır.
Məlumatda həmçinin o da qeyd edilib ki, zorakılıq, intihar kimi insanların sağlamlığına və təhlükəsizliyinə dair mənfi təzahürlərlə bağlı məlumatlar adekvat tərzdə işıqlandırılmalı, onların təbliğinə və təsir gücünün artırılmasına yol verilməməlidir. Eyni zamanda əhalinin həssas qruplarına, uşaqların, yetkinlik yaşına çatmayanların fiziki, əqli və mənəvi inkişafına ziyan vuran məlumat, o cümlədən təsvirlərdən istifadə olunmamalıdır.
Müşfiq Ələsgərli: “Bəzi jurnalistlər heç bir araşdırma və hesablama aparmadan intihar hadisələrinin...”
Mətbuat şurasının sədr müavini, Jurnalistlərin Həmkarlar İttifaqının sədri Müşfiq Ələsgərli bildirdi ki, bəzi jurnalistlər heç bir araşdırma və hesablama aparmadan intihar hadisələrinin sayının güya artması ilə bağlı da məlumatlar dərc edirlər.
M.Ələsgərlinin sözlərinə görə, bu cür hadisələri yazan və yayan jurnalistlərin məsuliyyəti çoxdur. İşinə, peşəsinə hörmətlə yanaşan hər bir jurnalist intihara cəhd və ya intihar xəbərlərini yazarkən maksimum dərəcədə nöqsanlara yol verməməlidir: “Hadisə baş veribsə, jurnalist həmin faktı işıqlandırmalıdır. Ancaq xəbərçilik işində bir düstür var ki, ona əməl etmək lazımdır. Xəbərin necə təqdim olunması önəmlidir. Çox təəssüf ki, son zamanlar Azərbaycan mediasında, xüsusilə sosial mediada intiharla bağlı xəbər verilərkən sanki çətinliyə düşmüş insanlar üçün bu, çıxış yolu kimi göstərilir. Xəbərin problemi burdadır. əlavə olaraq, hadisənin detallarının göstərilməsi düzgün deyil. Bəlkə bir insan tərəddüdlü vəziyyətdədir, ancaq sosial şəbəkələrdə intiharla bağlı yayılan məlumatlar o insanlara çıxış yolu kimi təqdim olunur”.
Nuranə Əliyeva: “Media, yaxşı olardı ki, intihar xəbərini xüsusi qabartmasın, çünki…”
Psixoloq Nuranə Əliyeva qeyd etdi ki, bu gün ölkə mediasında intiharla bağlı yayılan xəbərlərin sayı artıb: “Ümumiyyətlə, intiharların sayının artmasına səbəb sosial şəbəkələrdə intihar hadisələrinin qabardılmasıdır. Mətbuatda hansısa intihar hadisəsi qabardılırsa, həmin ərəfədə, növbəti 10-15 gün müddətində intihar xəbərlərinin sayı artır. İntihar özünü asmaqla baş veribsə, bu şəkildə intiharlar artır. Ya həmin şəxs pedaqoqdursa, həmin sahədə çalışanlar arasında intiharlar artır. Dünyada da qəbul olunan qayda bundan ibarətdir ki, intihar xəbərləri sırf xəbər kimi mediada geniş işıqlandırılmamalıdır. Çünki bu xəbərlər təşviq etmə funksiyası daşıyır. Əksinə, maariflənmə və profilaktik iş aparmaq lazımdır.
İntihara meylli olan və ya buna bir dəfə cəhd edən şəxslərə psixoloji dəstək olmaq lazımdır. Bu gün bizim üçün prioritet olan məqam cəmiyyətin psixoloji sağlamlığı istiqamətində kompleks tədbirlərin görülməsidir. Yaxşı olar ki, media intiharla bağlı xəbərlərə üstünlük verməsin. Ən azından manşetə çıxmamalıdır. Əgər verilirsə də, intihar bir hadisə kimi yox, xəbər kimi yox, insanı uzaqlaşdırma fonunda verilməlidir. Düzdür, sosial mediaya nəzarət etmək çətindir. Bu gün medianın özü də o xəbəri sosial şəbəkədən götürür. Deyək ki, adam özünü binadan atır, bunu çəkib sosial şəbəkəyə qoyurlar. Onlar ki jurnalist deyillər, vətəndaşdırlar. Ona görə bunu tənzimləmək çətindir. Media, yaxşı olardı ki, intihar xəbərini xüsusi qabartmasın. Çünki “Verter” effekti var. Bu bir klassik yanaşmadır ki, bir hadisə haqqında nə qədər çox danışılırsa, o qədər də çox baş vermə ehtimalı olur. Bununla bağlı araşdırma aparılıb. ABŞ-ın Nyu York ştatında metroda intiharla həyatına son qoyan insan olur. Həmin ərəfədə media bunu işıqlandırır. İki həftə müddətində intihar edənlər sayı artıb. Sonra yavaş-yavaş bu hallar azalır. Bizdə də eyni şey baş verir”.
Günel CƏLİLOVA
