“Biz Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında yeni saziş üzərində işləyirik. Bunu elə xanım Prezidentlə müzakirə etdik və ümidvarıq ki, gələn ay bunu başa çatdıra bilərik. Bu, ikitərəfli əməkdaşlığımıza mühüm töhfə olacaqdır. Biz “Şərq Tərəfdaşlığı” Proqramı çərçivəsində ikitərəfli qaydada işləyirik. Avropa İttifaqı Azərbaycan üçün əsas ticari tərəfdaşdır. Planlarımızın icrası, əlbəttə ki, ticari dövriyyəni xalqlarımızın rifahı naminə artıracaq. Əminəm ki, Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin böyük gələcəyi var və planlaşdırdığımız bütün məsələlərin həllinə nail olacağıq”. Bu fikirləri prezident İlham Əliyev Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula Fon der Lyayen birlikdə mətbuata bəyanatla çıxış edırkən bildirib.
Xatırladaq ki, Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında saziş məsələsi illərdir gündəmdədir. Lakin bir sıra mübahisəli məsələlər onun indiyə kimi razılaşdırılmasına imkan verməyib. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan Avropa İttifaqından bərabərhüquqlu əsasda əməkdaşlıq tələb edir və bu da indiyə kimi Qərbdə bəzi qüvvələr tərəfindən narazılıqla qarşıanıb. Lakin Bakı da dediyindən dönməyib və belə görünür ki, istəyinə nail olur. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, 1990-cı illərin əvvəllərində Qərblə sıx əlaqələr qurmağa qərar verən Bakı 1996-cı ildə Avropa İttifaqı ilə Tərəfdaşlıq və Əməkdaşlıq sazişinə imza atıb. Amma Azərbaycan başqa postsovet ölkələrdən fərqli olaraq, İttifaqa üzvlük perspektivini nəzərdən keçirməyib. 2010-cu ildə Azərbaycan Avropa İttifaqı ilə Assosiasiya sazişi üzrə danışıqlara başlasa da, bu sənəddən imtina edərək 2017-ci ildən bəri müzakirə olunan strateji əməkdaşlıq sazişinə üstünlük verib. Bu da səbəbsiz deyil. Azərbaycan uzun müddətdir ki, bloklara meylli olmadığını nümayiş etdirir. Bu səbəbdən Moldova, Ukrayna və Gürcüstandan fərqli olaraq, o, Avropa İttifaqı ilə Assosiyasiya sazişindən imtina edib ikitərəfli sazişlərə üstünlük verir. Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərdə xüsusi rolunu vurğulayanlar Bakının Aİ ilə enerji təhlükəsizliyinə dair ayrıca sənəd imzalayan yeganə “Şərq Tərəfdaşlığı” ölkəsi olduğunu göstərir. Qeyd edildiyi kimi isə, ölkəmiz 2017-ci ildən bəri müzakirə olunan strateji əməkdaşlıq sazişinə üstünlük verir. Amma bu vaxta qədər sazişin imzalanmasını əngəlləyən başlıca faktor Avropa İttifaqının Azərbaycanı bərabərhüquqlu tərəfdaş kimi görmək istəməməsi olub. Bunu da Azərbaycan qəbul etməyib. Hələ ötən ilin mart ayında hakim partiyanın 7-ci qurultayında çıxış edən prezident İlham Əliyev Avropa ilə yaxınlaşmanı nəzərdə tutan əvvəlki sazişi “təlimat kitabçası”adlandırıb: “Avropa İttifaqına üzv olan 9 ölkə ilə strateji tərəfdaşlıq haqqında sənədlər imzalanıb. Mən indi heç kimin haqqında danışmaq istəmirəm, amma bunu deməliyəm. “Şərq Tərəfdaşlığı” ölkələrindən hansı bir ölkə Avropa İttifaqına üzv olan 9 ölkə ilə strateji tərəfdaşlıq haqqında sənəd imzalayıb? Yox. Onlar assosiasiya sazişi imzalayıblar, o sazişə də mən baxmışam. O, faktiki olaraq saziş deyil, o, təlimat kitabçasıdır, bilirsiniz, təlimat kitabçası. O ölkələrə təlimat verilir, bunu belə etməlisən, bunu elə etməlisən. Mən isə ondan imtina etdim. Dedim ki, bizə belə təlimat lazım deyil. Biz özümüz bilirik nə etmək lazımdır. Bu gün biz Avropa İttifaqı ilə bərabərhüquqlu saziş üzərində işləyirik və sazişin 90 faizi razılaşdırılıb”.Bu açıqlamalar bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycan diqtə əsasında hərəkət etmək niyyətində olmadığı üçün Avropa İttifaqı ilə sazişi indiyə kimi razılaşdırmayıb. Sonda Avropa Azərbaycanın mövqeyini nəzərə aldığından ölkəmiz qurumla istədiyi şərtlər əsasında müqavilə ilə bağlı danışıqların tezliklə yekunlaşacağına dair nikbin bəyanatlar verir.
Qeyd edək ki, 2008-ci ildə Bakı Avropa İttifaqının “Şərq Tərəfdaşlığı” proqramına qoşulmaqla siyasi, iqtisadi əməkdaşlığı daha da genişləndirib və qarşılıqlı əməkdaşlıq keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyub. 2009-cu ildə Azərbaycan, Gürcüstan, Ermənistan, Ukrayna, Belarus və Moldova ilə ikitərəfli əməkdaşlığı gücləndirmək və Avropa Qonşuluq Siyasəti çərçivəsində çoxtərəfli əməkdaşlığı davam etdirmək üçün Avropa İttifaqının “Şərq Tərəfdaşlığı” Təşəbbüsü başlandı. Bu təşəbbüs çərçivəsində Avropa İttifaqı iştirakçı ölkələrə öz şərtləini diqtə etməyə başladı və bir çox ölkələr üzrə də istəyinə nail oldu. Məsələn, Ermənistan “Şərq Tərəfdaşlığı” proqramı çərçivəsində sırf Avropa İttifaqının təlimatları əsasında hərəkət edir. Hətta bu onun istək və maraqlarına zidd olsa belə. Azərbaycan isə ayrı-ayrı dövlətlər və təşkilatlarla bərabərhüquqlu və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan əlaqələrə üstünlük verir. Bu əlaqələrdə suverenlik və milli maraqların qorunması başlıca yer tutur. Bu səbəbdəndir ki, Avropa İttifaqının “Şərq Tərəfdaşlığı” proqramı çərçivəsində əməkdaşlıq təkliflərində müəyyən məqamlar onu qane etmədiyindən özünün əməkdaşlıq modelini irəli sürüb. Burada bütün istiqamətlərdə müstəqil kursun qorunub-saxlanması, milli maraqların təmin edilməsi ön planda yer alır. 2015-ci ildə Riqa sammitində Azərbaycan rəhbərliyi bu barədə açıq və konkret mövqe bildirdi. Brüssel, nəhayət bunu qəbul etdi və 2017-ci ildə Azərbaycanın təklif etdiyi əməkdaşlıq modeli üzrə danışıqlar başladı. 2018-ci ildə “Tərəfdaşlığın prioritetləri” adlı sənəd paraflandı. Beləliklə aydın oldu ki, Azərbaycan iqtisadi, siyasi, geosiyasi, energetik müstəqilliyini qoruyub saxlayaraq Avropa İttifaqı ilə strateji tərəfdaş olmağa hazırdır. Təbii ki, bu asan proses deyildi. Çünki ilk dəfə idi ki, Avropa İttifaqı “Şərq Tərəfdaşlığı” proqramı çərçivəsində tərəfdaş olan ölkənin özünün təklif etdiyi əməkdaşlıq sənədi üzərində işləyir. Adətən, “Şərq Tərəfdaşlığı”nın digər üzvləri Brüsselin şərtlərindən kənara çıxa bilmirlər. Bu da onları Avropa İttifaqının xarici siyasətinin birbaşa obyektinə çevirir. Yəni söhbət Brüsselin irəli sürdüyü şərtlər daxilində əlaqələrdən gedə bilər. Azərbaycan isə bərabərhüquqlu tərəfdaş kimi Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlıq modeli təklif edib və onu qətiyyətlə reallaşdırır. Hərçənd, Brüssel istərdi ki, əlavə şərtlərlə Bakını özündən asılı vəziyyətə salsın, Azərbaycan isə bərabərhüquqluluğu tam qorumağa çalışır və istəyinə də çatıb. Avropa İttifaqı qəbul edir ki, Azərbaycan müstəqil dövlət kimi öz maraqlarını heç nəyə güzəştə gedə bilməz. Hazırda Azərbaycan Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz regionunda əsas tərəfdaşıdır. Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında əlaqələr tərəfdaşlıq ruhu və qarşılıqlı dəstəyə əsaslanır. Avropa İttifaqı ilə münasibətlər Azərbaycanın xarici siyasi kursunda üstünlük verdiyi məsələlərdəndir. Tərəflər arasında münasibətlər bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq əsasında inkişaf edir. Aİ Azərbaycanın əsas ticarət, o cümlədən ən böyük ixrac tərəfdaşıdır.
Nahid SALAYEV
