Rusiya-Ukrayna müharibəsi, bunun dünya iqtisadiyyatına, geosiyasi mənzərəsinə təsiri hələ də beynəlxalq gündəmin ən aktual mövzusudur. Belə görünür ki, bu müharibə ilk növbədə qlobal iqtisadiyyata ciddi zərər vurmaqda davam edəcək. Bunun əsas səbəblərindən biri odur ki, Qərb iqtisadi sanksiyalarla Rusiyanı çökdürməyə çalışır, Kreml də adekvat qaydada cavab verməyə can atır. Avropa İttifaqının (Aİ) xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Josep Borrelin açıqlamaları belə qənaətə gəlməyə əsas verir ki, iqtisadi savaş davam edəcək.
Borrel Rusiyaya qarşı sanksiyaların təsirli olması üçün Avropa xalqını strateji təmkin göstərməyə çağırıb. Onun sözlərinə görə, tətbiq edilən məhdudiyyətlər artıq Rusiya prezidenti Vladimir Putinə güclü təsir edib. Avropa diplomatiyasının rəhbəri qeyd edib ki, bu məhdudlaşdırıcı tədbirlərin təsiri ancaq artacaq: “Rusiya təcavüzünü dayandırana və Ukrayna öz suverenliyini tam bərpa edə bilənə qədər bizə strateji təmkin lazımdır”. Avropa diplomatiyasının rəhbəri hesab edir ki, Rusiyanın Ukrayna müharibəsində qələbə qazanması demokratiyanın və “qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizamın özülünün məhvi” demək olacaq. Böyük Britaniyanın “Guardian” qəzeti isə yazır ki, Rusiyaya qarşı sanksiayalardan Avropanın özü də ciddi zərər görür: “Buna görə də ayılmaq və barıtı qoxulamaq zamanı yetişib. Vladimir Putinin Avropanın ətrafında törətdiyi müharibə raket partlayşının zərbə dalğası kimi sürətlə Qərbə doğru irəliləməkdədir. O, evlərin, şirkətlərin qapılarını yerindən qoparır, Berlindən Birminqemədək bütün qitə boyu iş yerlərinə zərbə vurur. Müharibə Avropaya zəhərli sabitsizlik, bədbəxtlik və qorxu yağışı yağdırır. Qərbin sanksiyaları və silah tədarükünün rusiyalıları dayandırması barədə inam cəfəngiyatdır. İndi Kiyevin inadkar müqavimətindən qəzəblənən və onu təcavüzə görə cəzalandıranlara ağrı verməyə köklənən Putin Avropanı ələ salmağa hazırlaşır. Rusiyalı avtokrat energetikanı, ərzağı, milyonlarla ukraynalı qaçqını silaha çevirərək iqtisadi və siyasi ağrı törədir, hamı üçün hərbi həyat şəraiti yaradır. Avropa üzərinə uzun və təlatümlərlə dolu qış gələcək və enerjidaşıyıcıları kifayət etməyəcək. Qazın kubmetr qiyməti kimi, Qərb liderlərinin qorxaqlığı və uzağı görməməsi də hər saat artmaqdadır. Rusiyanın sabitliyi pozan əməliyyatları, sosial şəbəkələrdəki manipulyasiyaları, kiberhücumları, ikili diplomatik standartları, nüvə şantajı, Ukraynanın dinc sakinlərini yorulmadan qətlə yetirməsi - bütün bunlar yaxın aylarda Avropanın mühasirəsini yalnız gücləndirəcək. Qərbin bütün qitə miqyasında eskalasiyadan yan keçiləcəyinə qəribə inamı tezliklə yoxa çıxacaq. Rusiyadan qaz tədarükünün dayandırılması barədə proqnozlar özünü doğruldarsa və “Avropada işıq sönərsə”, o zaman problem təkcə zavodların dayanması, iş yerlərinin itirilməsində deyil, bazarların depressiyaya düşməsində olacaq. Əmək haqları dəyərdən düşəcək, tətillər və küçə etirazları elə bir nöqtəyə çata bilər ki, Şri-Lanka ruhunda iflas təkrarlana bilər”. Bu şəraitdə artıq Avropanın Rusiya ilə müharibəyə başlaması istisnalıq təşkil etmir. Böyük Britaniya Hərbi Hava Qüvvələrinin Qərargah rəisi Maykl Uiqston da bunu istisna etmir: “Rusiya ilə mümkün birbaşa münaqişəyə hazır olmalıyıq. Rusiyanın Ukraynada hərbi əməliyyatını davam etdirməsi London və Avropa üçün təhlükədir. Heç bir şübhəm yoxdur ki, Rusiya Britaniya və Avropanın təhlükəsizliyinə ən ciddi təhdiddir. Onun təkcə Ukraynada deyil, ondan əvvəl Gürcüstandakı hərəkətlərinə baxın. Mən şübhə etmirəm ki, biz məhz bu aydın və ani təhlükəyə hazır olmaq üçün məşq edirik. Biz, əlbəttə, ümid edirik ki, vəziyyət gəlib buna çıxmayacaq”.
Bütün bunlar Avropa ilə yanaşı, postsovet ölkələri üçün də ciddi narahatlıq yaradır. Xüsusən də Ermənistanın baş verənlər fonunda tam tənəzzülü qaçılmaz sayılır. Məsələ ilə bağlı “armenianreport” portalı yazır: “Avropa diplomatiyasının rəhbəri Josep Borrel əmin edib ki, Rusiyaya qarşı sanksiyalar işləyir, lakin tammiqyaslı effekt əldə etmək üçün vaxt lazımdır. Ümumiyyətlə, uzun müddətdir hər kəs üçün çətin günlər başlayıb. O cümlədən də Ermənistan üçün. Gəlin özümüzü aldatmayaq və etiraf edək ki, ölkəmiz baş verənlərin mənfi nəticələrindən qaça bilməyəcək. Avropa iqtisadiyyatı onsuz da tənəzzülə uğrayırsa, o zaman həddən artıq çox amillərdən asılı olan Ermənistan iqtisadiyyatı ən ağır dövrlərlə üzləşməli olacaq. Bəli, Rusiya hələ də bizə təbii qazı kifayət qədər ucuz qiymətə satır. Amma bu sonsuza qədər davam edə bilməz. Xüsusən də Rusiya iqtisadiyyatındakı problemlər fonunda. Kreml hər an qərar verə bilər ki, Ermənistan üçün qazın qiymətini qaldırmağın vaxtı çatıb. Əslində, bununla Ermənistan da Ukraynada Rusiya müharibəsinin pulunu ödəməyə məcbur olacaq. İkincisi, hamı çoxdan bilir ki, təbii qaz və neft Rusiya üçün heç vaxt sadəcə əmtəə olmayıb. Bu onun dünyanın müəyyən ölkələrinə siyasi təzyiq rıçaqı idi və indi də belədir. Bu isə o deməkdir ki, Kremldən yeni siyasi ultimatumlar gözləmək lazımdır. Onlar nə olacaq? Bu sualın dəqiq cavabı yoxdur. İndi hər şey Ukrayna uğrunda gedən döyüşün nəticəsindən çox asılıdır. Bu döyüşdə Ermənistanın Rusiyanın tərəfində olmağa məcbur olması da üzücüdür. Buna görə də Ermənistan artıq itkilər verir. ABŞ-ın Maliyyə Cinayətlərinə Qarşı Mübarizə Agentliyi və Maliyyə Nazirliyinin Sənaye və Təhlükəsizlik Bürosunun Ermənistanı Amerikanın sanksiyalarına məruz qalan malların keçə biləcəyi ölkələr sırasına daxil etməsilə ilk həyəcan siqnalı verilib. Aydındır ki, bu, ABŞ-dan ölkəmizə qarşı ən sərt sanksiyaların tətbiq oluna biləcəyinə dair konkret siqnaldır. Bəs o zaman hökumətimiz nə edəcək? Axı o özünü və bizi uzun müddət inandırıb ki, guya demokratik Qərbin sevimlisidir. Üstəlik, uzun müddətdir ki, Azərbaycanın sanksiyalar altında qalacağı ilə bağlı mesajlar verir. Ancaq hamımız tamamilə fərqli bir şey görürük.
Azərbaycan Qərblə dialoq qurmaq üçün Ukraynadakı müharibədən ağıllı şəkildə istifadə edir. Vaşinqtonda və Brüsseldə Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində mühüm rol oynadığı barədə indi daha çox eşitmək olar. Azərbaycandan Avropaya logistika qurulduğu üçün yeganə sual qiymət və həcmdir. Azərbaycan bəlkə də Avropanın aparıcı qaz tədarükçüsü olmayacaq. Amma rəsmi Bakı Avropaya təbii qazın tədarükündə istənilən iştirakından maraqlarının təmini üçün məharətlə istifadə edir, lazımı uğur da qazanır. Ermənistan onu da görür ki, Rusiya da Bakının hərəkətlərinə göz yumur. Buna bir səbəb də Türkiyənin artıq Azərbaycanın strateji müttəfiqi olmasıdır. Bu isə o deməkdir ki, ümumi vəziyyət Ermənistana qarşı inkişaf edir. Təəssüf ki, onu dəyişdirmək Ermənistanın imkanı xaricindədir”.
Samirə SƏFƏROVA
