Məlum olduğu kimi, bu günlərdə ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Uilyam Berns gözlənilmədən Ermənistana səfər edib. ABŞ-ın Ermənistandakı səfirliyi, başda qurumun direktoru Uilyam Berns olmaqla, Birləşmiş Ştatlar Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin nümayəndə heyətinin İrəvana səfəri ilə bağlı mətbuatda yayılan informasiyaları şərh etməyib.
Qeyd edək ki, Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktorunun İrəvana səfəri ciddi reaksiyalara səbəb olub. Belə ki, bu, son 28 ildə ilk dəfədir. Uilyam Berns Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan və Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanla görüşüb. Rəsmi məlumatlara əsasən, onun Paşinyanla görüşündə tərəflər beynəlxalq və regional təhlükəsizliklə bağlı məsələləri və terrorla mübarizəni müzakirə edib. Paşinyan və Börns Cənubi Qafqazda baş verən proseslərə dair də fikir mübadiləsi aparıb. Lakin pərdə arxasında hansı məsələlərin əsas müzakirə mövzusu olmasına dair məlumatlar yoxdur. Erməni ekspert Suren Sarkisyan qeyd edir ki, əslində, ABŞ Rusiyanı Cənubi Qafqazdan çıxarmaq üzərində işləyir. O bildirib ki, ABŞ-ın regionda siyasəti dəyişməyib və Ermənistan-Türkiyə və Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin tam bərpasına yönəlib. Sarkisyanın fikrincə, məhz buna görə Berns baş nazirdən əlavə Ermənistan MTX-nin deyil, Təhlükəsizlik Şurasının katibi ilə görüşdü, çünki Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin tənzimlənməsi istiqamətində prosesə İrəvan tərəfdən Armen Qriqoryan rəhbərlik edir, Azərbaycan prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevlə görüşən də odur: “Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin regionda hədəfi Rusiya və İran olaraq qalır. Ancaq hazırda əsas diqqət Rusiyanın Cənubi Qafqazdan çıxarılmasına yönəlib, buna görə də Tehran hələlik sakitliyini qoruyur. ABŞ Rusiyanın Ermənistanda hərbi bazasının və Qarabağda sülhməramlılarının olmasını Ermənistan-Türkiyə və Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması prosesinə ən ciddi maneə sayır. Buna görə də anlamaq lazımdır ki, Berns İrəvana hardan gəlib və buradan hara gedəcək”. Bu fikirlər erməni politoloq Ruben Safrastyan tərəfindən də bölüşülür. O, Ankara-İrəvan danışıqlarının hazırkı mərhələsində əldə edilən nəticələri də bu mənada təsadüf hesab etmir: ”Mən əldə edilmiş son ikitərəfli razılaşmaları yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirirəm. Hesab edirəm ki, bu mərhələni kiçik addımlar mərhələsi adlandırmaq lazımdır. İkinci mərhələyə keçmək təşəbbüsü Türkiyədən gəlir”. Onun sözlərinə görə, danışıqlarda Türkiyə iki məqsəd güdür: “Birincisi, Türkiyə kiçik addımlar mərhələsini təklif etməklə, danışıqlar prosesində vacib olduğunu göstərmək naminə Ermənistanın bu prosesdə qalmasını istəyir. İkincisi, Ermənistanla danışıqlara girməklə Türkiyə sərhədlərin açılması və ya diplomatik münasibətlərin qurulması problemini həll etmir, bu ikinci dərəcəli məsələdir. Ankara üçün prioritet olan İrəvana təzyiq göstərməkdir ki, o, Qarabağın Azərbaycan ərazisi olduğuna dair sənədi imzalasın”. Safrastyanın fikrincə, indiki mərhələdə Türkiyə bu problemin həlli ilə məşğuldur: “Hesab edirəm ki, onlar danışıqlar prosesini mümkün qədər uzatmağa çalışacaqlar. Bu, eyni zamanda, Ermənistana daim təzyiq göstərmək üçün Ermənistan-Azərbaycan danışıqlar prosesi ilə üst-üstə düşəcək". Erməni politoloq hesab edir ki, Türkiyənin müəyyən geosiyasi hesablamaları var: “Ankaranın, xüsusən də Türkiyənin Ermənistanla münasibətləri normallaşdırmağa çalışdığını ABŞ-a göstərməsi vacibdir. Türkiyə bölgəmizdəki geosiyasi mövqeyi ilə bağlı regional problemləri də həll edir. Danışıqlar prosesi Ankaradan ötrü o mənada vacibdir ki, İrəvanı bu prosesə cəlb edir və bununla da Rusiyanın həm regionda, həm də Ermənistanda təsirini tədricən zəiflətməyə başlayır”.
Hesab edilir ki, ABŞ üçün Ermənistanın Azərbaycan və Türkiyə kimi qonşuları ilə münasibət qurması çox önəmlidir. Bu halda Ermənistan inkişaf yoluna qədəm qoyaraq Rusiyanın təsir dairəsindən çıxa bilər. Amma gözlənilir ki, məhz bu halda Rusiyanın müqaviməti nəticəsində Ermənistan Qərblə Kreml arasında yeni çəkişmə məkanı olacaq. Ermənistanın Qafqaz İnstitutunun direktoru, politoloq Aleksandr İsgəndəryan xatırladır ki, Rusiya Qərbin İrəvanı idarə etmək cəhdlərindən ciddi narahatlıq keçirir: “Ermənistanda Kanada səfirliyinin açılması ilə bağlı Rusiyanın siyasəti bunun sübutlarından biri oldu. Kanadanın Ermənistanda səfirliyinin açılması ilə bağlı yayılan məlumatlarla əlaqədar səsləndirilən belə bir bəyanatla bağlı Rusiyanın siyasəti daha incə ola bilərdi. Mən bilmirəm Kanada səfirliyi başqa səfirlik tərəfindən necə sıxışdırılıb çıxarıla bilər. Əgər Rusiyanın bəyanatından danışsaq, Rusiya hazırda postsovet məkanında Qərbin hər bir fəaliyyətindən hədsiz dərəcədə narahatdır. O səbəbdən Kreml Qərbin Ermənistanda fəallaşmasına qarşı hərəkətə keçəcək. Deməli, Ermənistan Rusiya və Qərb arasında poliqona çevriləcək”.
Nahid SALAYEV
