Qarabağda olan separatçılar dekabrda referendum keçirməyi planlaşdırır. Bu barədə Ermənistanın “Past” qəzeti məlumat yayıb.
Məlumatda qeyd edilir ki, referendum qondarma “konstitusiyanı” dəyişdirmək məqsədilə keçiriləcək. Əsas məsələ “prezidentin” seçilməsi proseduru ilə bağlıdır. Qəzet yazır ki, referendumdan sonra gələn il prezident seçkilərinin keçirilməsi nəzərdə tutulur. Mənbə bildirir ki, Arayik Arutyunyan referendumdan sonra nəinki prezident postunu tərk edəcək, hətta yaxın çevrəsində bir dəfə də olsun danışmadığı siyasətdən getməyə hazırlaşdığını bəyan edəcək. O da qeyd olunur ki, Qarabağda konkret siyasi aktivlik yoxdur. Lakin tezliklə daxildə siyasi qarşıdurmaların aktivləşəcəyi gözləniləndir. Yeni prezidentin namizədliyi ilə bağlı hələ də konsensus yoxdur və hazırda bu barədə heç bir müzakirə aparılmır. Çox güman ki, müzakirələrə gələn ilin əvvəlində başlayacaqlar.
Ümumilikdə, Xankəndidə siyasi xarakterli, separatizmə təkan verən bu cür aksiyaların qarşısını almaq üçün Rusiya nə etməlidir? Nəzərə almaq lazımdır ki, hazırda bütün bunun məsuliyyəti Rusiyanın üzərindədir. Çünki bunun qarşısını Rusiya almalıdır. Ona görə ki, Xankəndiyə Rusiya sülhməramlıları nəzarət edir.
“Referendum oyunu münaqişə tərəfləri arasında hazırda mövcud olan münasibətlərin yenidən gərginləşməsinə səbəb ola bilər”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Elşən Manafov bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Bu ilin dekabrında Qarabağda separatçıların keçirməsi nəzərdə tutulan “referendum” beynəlxalq hüquqa və respublikamızın qanunvericiliyinə ziddir. Bununla yanaşı, bu, münaqişə tərəfləri arasında hazırda mövcud olan münasibətlərin yenidən gərginləşməsinə səbəb ola bilər. Referendumda müzakirəyə çıxarılacaq məsələlərin Ermənistan rəhbərliyi ilə razılaşdırılacağı birmənalıdır. Bu isə haqlı olaraq Azərbaycan tərəfindən Ermənistanın yenidən dövlətimizin daxili işlərinə müdaxiləsi kimi qiymətləndiriləcək. Belə vəziyyət rəsmi İrəvanın Moskva razılaşmalarının şərtlərinə gerçək münasibətini ortalığa qoyacaq. Ermənistan rəhbərliyinin bu işə görə məsuliyyəti öz üzərindən atmaq istəyəcəyi bəllidir. Lakin o da bəllidir ki, məhz belə bir “referendumdan” sonra Ermənistan bəlli dairələrin dəstəyinə arxalanaraq status məsələsini daha böyuk inamla qaldıracaq. Məlumdur ki, Moskvadakı uçtərəfli razilaşma Rusiyanın iştirakı və moderatorluğu ilə əldə edilib. Razılaşmanın 4-cü bəndi məhz Kremlin loyal mövqeyi nəticəsində hələ də icra edilməyib. Söhbət Qarabağdakı qeyri-qanuni hərbi birləşmələrin ölkəmizin ərazisindən çıxarılmasından gedir. Məhz bu şərtin yerinə yetirilməməsi Qarabağdakı separatçı rejimi özünü bu sayaq aparmağa sövq edir. Məhz buna gorə erməni tərəfi indiyədək Moskva razılaşmasının şərtlərini yerinə yetirməkdən boyun qaçırır”.
Politoloq E.Manafov hesab edir ki, bu faktor bölgədə 3+3 formatında əməkdaşlığın qurulmasına və inkişaf etdirilməsinə mane olur: “Bölgədə dayanıqlı sülh və təhlükəsizliyin təmin edilməsi məhz müqavilənin məlum şərtinin yerinə yetirilməsindən sonra mümkündür. Rusiyanın bu şərti yerinə yetirməyə hələ ki, tələsməməsi bir sira amillərlə bağlı ola bilər. Bəllidir ki, Rusiya neçə muddətdir Azərbaycanı Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında (KTMT), habelə Avrasiya İqtisadi İttifaqında görmək istəyir. İstisna deyil ki, bu problemin həllini Rusiya Azərbaycanla münasibətləri bu təşkilatlar daxilində perspektivdə qura biləcək əlaqələrdə görur. Lakin Rusiya da nəzərə almalıdır ki, Azərbaycan bloklara qoşulmayan dövlətlərin yaninda yer alib. Bu mötədil təşkilatın sədridir. İndiki reallıqlar şəraitində Azərbaycanın Rusiyanın məsləhət bildiyi təşkilatlara qoşulması qeyri-mümkündür. Digər tərəfdən, hazırda Rusiya və Qərb koalisiyası arasında Ukraynada yaşanan məlum qarşıdurmaya görə Azərbaycanın Rusiya üçün əhəmiyyəti daha da artıb. Qərbin məlum sanksiyaları və bu ərazinin Rusiya üçün hələlik qapanması Azərbaycanın Rusiya üçün loqistika, nəqliyyat-kommunikasiya və tranzit əhəmiyyətini artırıb. Bu konteksdə də Rusiya bu layihəni, həmişə olduğu kimi, Azərbaycan üçün əlavə təsir vasitəsi kimi saxlayır. Başqa bir tərəfdən, Qərbin enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın getdikcə artmaqda olan rolu da Avropa enerji bazarında monopolist mövqe və imkanlara malik olan Rusiyanı rəsmi Bakı ilə münasibətlərdə bu amildən çəkindirmə vasitəsi kimi istifadə etməyə sövq edir. Cənubi Qafqaz və Xəzər su hövzəsi ugrunda geosiyasi mübarizənin perspektiv layihələri də Rusiyanı bölgədə nüfuz dairəsi uğrunda mübarizədə yerli siyasi elitalara təsir etmə vasitələrini saxlamağa sövq edir. Rəsmi Bakıya gəlincə, onun mövcud vəziyyətə təsir etmək üçün fərqli imkan və resursları var. Bu isə yumşaq gücün tətbiqidir. Rusiya özu Avropa İttifaqı ilə münasibətlərdə enerji siyasətinin yaratdığı imkanlardan məharətlə istifadə edir. Nəzərə alınsa ki, Qarabağın enerji təchizatında da Azərbaycanın çeşidli imkanları var, rəsmi Bakı da yeri gələrsə bu siyasətdən Qarabağdakı separatçı rejimin siyasətinə əyləc mexanizmi konteksində təzyiq edə bilər”.
Bu baxımdan politoloq hesab edir ki, səyləri artırmaq lazımdır.
Vidadi ORDAHALLI
