Avropa Komissiyası Aİ üzvlərinə Azərbaycanla qaz idxalını artırmaq, mövcud kəməri genişləndirmək üçün saziş imzalamağı təklif edib. Anlaşma memorandumunu üzv ölkələr təsdiqləməlidir. Bu məqsədlə Aİ Avropaya tədarükün dayandırılmasından sonra Rusiyadan asılılığı azaltmaq üçün Azərbaycanla qaz idxalı haqqında qeyd-şərtsiz saziş imzalamağa hazırlaşır. 11 iyul tarixli sənəddə deyilir ki, tərəflər Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə 2027-ci ilədək ilə azı 20 milyard kubmetr qazın qarşılıqlı ticarətini dəstəkləyir.
Sənəddə o da deyilir ki, tərəflər Avropaya qaz tədarükünün artırılması üçün Cənub Qaz Dəhlizi şəbəkəsinin genişlənməsinə maliyyə ayrılmasını dəstəkləyəcək. Belə investisiyalar gələcəkdə aşağı karbonlu qazların daşınmasına imkan verməlidir ki, qaz emissiyaları planeti çirkləndirməsin. Avropaya qaz tədarükünün artırılması üçün Azərbaycan daxili istehsalı genşləndirməlidir. Aİ nümayəndələri memorandumun nə zaman imzalana biləcəyini açıqlamayıblar, amma Aİ-nin energetika üzrə komissarı Kadri Simson bu ayın sonunda Bakıya gəlir, iyulun 19-da isə Brüsseldə tərəflər arasında danışıqlar aparılacaq.
O da məlumdur ki, neçə illərdir Avropanın əsas qaz təchizatçısı Rusiyadır. Ukrayna müharibəsi ilə əlaqədar Rusiyadan qaz idxalının minimuma endirilməsi hədəflənib. Artıq Bolqarıstan da Rusiya qazından imtina edərək iyulun 1-dən Azərbaycan qazını idxal etməyə başlayıb. Maraqlıdır, bütün bunlar Rusiyanı Azərbaycana qarşı hansısa formada qıcıqlandıra bilərmi?
“Çünki bu, zəngin Türkmənistan qazının Azərbaycan üzərindən Avropaya nəql edilməsi deməkdir”
Məsələyə münasibət bildirən Azərbaycan Dirçəliş və Tərəqqi Partiyasının sədri Ramil Hüseynov bunu istisna etmədi: “Əvvəla, Rusiyanın sağı-solu bəlli deyil. Bəzən görürsən ki, ən yaxın müttəfiqinə münasibətdə mövqeyini 180 dərəcə dəyişir. Rusiya-Qazaxıstan münasibətlərində son bir neçə ayda müşahidə edilən soyuqlaşma buna əyani sübutdur. Rusiya qaz məsələsində indiyə qədər bizə ona görə hansısa ciddi təzyiq göstərmir ki, Azərbaycanın qaz ehtiyatları, hasilatı elə də böyük deyil. Ukrayna müharibəsinə qədər Avropa İttifaqı ölkələrinin qaz təchizatında Rusiyanın payı hardasa 40 faiz idi. İndi həmin həcm azalıb, amma Aİ bunu daha da azaltmağa çalışır. Bu məsələdə Aİ-nin əsas ümid bəslədiyi ölkə Azərbaycandır. Çünki artıq 2020-ci ilin sonundan Azərbaycan qazı Avropa bazarına ixrac olunur. Növbəti illərdə ixrac olunacaq qazın həcmi daha da artırılacaq. Biz nəzərə almalıyıq ki, Türkmənistan İran vasitəsilə Azərbaycana 2 milyard kubmetr qaz ötürür. İstisna deyil ki, yaxın illərdə bunun həcmi artacaq. Ən başlıca məsələ Transxəzər layihəsinin reallaşmasıdır. Şübhə etmirəm ki, Aİ bununla bağlı səylərini daha da artıracaq. Artıq Qazaxıstan rəsmi səviyyədə buna müsbət yanaşdığını bəyan edib. Türkmənistan Rusiya amilinə görə ehtiyat edir, amma Aşqabad da maraqlıdır ki, qazı Avropa bazarına çıxarsın. Çünki qiymət baxımından bu, Türkmənistana daha sərfəlidir. Avropaya gedən və ya gedəcək alternativ qaz kəmərləri Azərbaycandan keçəcək. Fikrimcə, Rusiya əsasən Transxəzər boru kəmərinin çəkilməsinə mane olmağa çalışacaq. Çünki bu, zəngin Türkmənistan qazının Azərbaycan üzərindən Avropaya nəql edilməsi deməkdir. Belə olacağı halda, Rusiya qazından asılılıq əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq. Xəzərin statusu ilə bağlı razılaşma olsa da, Rusiya və İran nəyisə bəhanə edib Xəzərin dibi ilə boru kəmərinin çəkilməsinə mane olmağa çalışacaq. Ancaq bütün bunların gedən prosesə mane ola biləcəyini düşünmürəm”.
Bir sözlə, partiya sədri hesab edir ki, Azərbaycan qazına və tranzit imkanlarına maraq daha da artacaq.
Vidadi ORDAHALLI
