Vətən müharibəsində Azərbaycanın qazandığı möhtəşəm tarixi qələbədən sonra ölkəmiz üçün prioritet məsələlərdən biri də regionda sülh və əməkdaşlıq mühitinin bərqərar olmasıdır.
Azərbaycan bu xüsusda müvafiq addımlar atıb, konkret təşəbbüslər irəli sürüb. Sadəcə, Ermənistanın vaxtında adekvat fəaliyyət həyata keçirməməsi hələ də sülh üçün əsas əngəl olaraq qalır.
Mina terroru davam edir
Azərbaycan ən yüksək səviyyədə bəyan edib ki, Ermənistanla düşmənçilik səhifəsinin çevrilməsində maraqlıdır. Bu məsələ prezident İlham Əliyevin Fransa dövlət başçısı Emmanuel Makrona göndərdiyi təbrik məktubunda bir daha təsbit edilib. Azərbaycan dövlət başçısı bu xüsusda qeyd edir: “Cənubi Qafqazda bərqərar olmuş yeni geosiyasi reallıq davamlı sülh və regional iqtisadi əməkdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaratmışdır. Torpaqlarının 30 illik işğalına son qoyan Azərbaycan müharibə səhifəsini çevirmək, Ermənistanla münasibətləri normallaşdırmaq və sülh müqaviləsi imzalamaq istəyindədir. Beynəlxalq hüquqa söykənərək tərəfimizdən təqdim olunan beş prinsip əsasında Ermənistan ilə Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin hazırlanması prosesinə Fransanın dəyərli töhfə verə biləcəyinə inanırıq”.
Bununla yanaşı, prezident İlham Əliyev diqqəti ona da yönəldir ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə Ermənistan tərəfindən basdırılmış minalar burada apardığımız bərpa və yenidənqurma işlərinə, bölgənin sosial-iqtisadi reinteqrasiyasına ən böyük əngəl olaraq qalmaqdadır: “2020-ci il noyabrın 10-dan indiyədək 220-dən çox şəxs mina hadisələri nəticəsində həlak olmuş və ya ağır xəsarət almışdır. Biz ərazilərimizin minalardan təmizlənməsi prosesinə Fransanın verdiyi töhfəni təqdir edir, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi zamanı itkin düşmüş 4000-ə yaxın soydaşımızın taleyinin aydınlaşdırılması məsələsində də ölkənizin lazımi dəstək göstərəcəyinə ümidvarıq”. Minaların dəqiq xəritəsinin verilməməsi, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi zamanı itkin düşmüş 4000-ə yaxın soydaşımızın taleyi barədə məlumatların qarşı tərəfdən ölkəmizə təqdim edilməməsi İrəvanın bu xüsusda müharibə cinayətlərinin təzahürüdür. Azərbaycan tərəfinin davamlı tələblərinə baxmayaraq, Ermənistanın 1991-1994-cü illər ərzində ölkəmizə qarşı törətdiyi hərbi təcavüz nəticəsində itkin düşmüş 4000-ə yaxın azərbaycanlının taleyi barədə məlumatın da rəsmi İrəvan tərəfindən təqdim edilməməsi müharibə cinayəti hesab olunur. Məlumdur ki, 2020-ci il noyabrın 10-da Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderləri tərəfindən imzalanmış üçtərəfli Bəyanat Azərbaycan və Ermənistan arasında silahlı münaqişəyə son qoyub. İmzalanmış sənəd postmüharibə dövründə regional sülh və əməkdaşlığı özündə ehtiva etsə də, Ermənistan bundan imtina edir. Minalanmış ərazilərin dəqiq xəritəsinin Azərbaycana verilməməsi də bunun təsdiqidir. Həmin xəritələrin verilməməsinin ümdə məqsədi bölgədə Azərbaycan əhalisinin həyatına qəsd etmək, doğma yurdlarından didərgin salınmış məcburi köçkünlərin qayıdışına əngəl olmaqdır. Bu, məqsədyönlü şəkildə postmüharibə dövründə minalanmış ərazilərdə mülki vətəndaşların və hərbçilərimizin bilərəkdən həlak olması niyyətinə hesablanıb. Buna görə Ermənistana müvafiq sanksiyaların tətbiqi üçün hüquqi əsas mövcuddur. İndiki halda Ermənistan “Müharibə qurbanlarının müdafiəsi haqqında” 1949-cu il 12 avqust tarixli Cenevrə konvensiyalarını, 10 oktyabr 1980-ci il “Hədsiz zərərli sayıla bilən və ya seçimsiz nəticələrə malik ola bilən müəyyən adi silah növlərinin istifadəsinə qoyulan qadağalar və ya məhdudiyyətlər haqqında” Konvensiyanın İkinci Protokolunun tələblərini kobud şəkildə pozur. “Hədsiz zərərli sayıla bilən və ya seçimsiz nəticələrə malik ola bilən müəyyən adi silah növlərinin istifadəsinə qoyulan qadağalar və ya məhdudiyyətlər haqqında” Konvensiya minalanmış ərazilərin dəqiq qeyd edilməsini və döyüş əməliyyatları başa çatdıqdan sonra minaların təmizlənməsi üçün lazımi tədbirlərin görülməsini tələb edir. Bu protokola məhəl qoymadığı üçün Ermənistana qarşı sanksiyaların tətbiqi mümkündür. Sadəcə, bunun üçün dünya ictimaiyyətindən obyektiv yanaşma sərgiləməsi, ortaya konkret iradə qoyması tələb edilir. Azərbaycan da məhz bu məsələni dünya ictimaiyyəti qarşısında qaldırır.
Ermənistan hələ də məsuliyyətsiz davranışlara son qoymur
Ermənistan minalanmış ərazilərin dəqiq xəritəsini Azərbaycana verərsə, qısa müddətdə ölkəmiz həmin əraziləri minalardan təmizləmək imkanına malikdir. Digər tərəfdən bu xəritələrin təqdim edilməsi perspektivdə regionda sülhün bərqərar olması, qarşılıqlı əməkdaşlıq üçün olduqca vacibdir.
Aparılan hesablamalar göstərir ki, işğal dövründə Ermənistan nəzarət etdiyi ərazilərə bir milyondan artıq mina basdırıb. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Ermənistan tərəfindən ölkəmizə təqdim edilmiş mina xəritələrinin dəqiqliyi isə heç 25 faizi keçmir. Bu mənada həmin yerlərdə minalarla bağlı təhlükə qalmaqdadır. Ancaq bu təhlükənin tədricən aradan qaldırılması ilə paralel olaraq Azərbaycan erməni istilasından xilas edilmiş torpaqlarında abadlıq işlərinin miqyasını genişləndirir. İndilikdə Azərbaycan azad edilmiş ərazilərin minalardan və partlamamış mərmilərdən təmizlənməsi üçün müvafiq işlər görür. Sadəcə, müvafiq xəritələrin yoxluğu minatəmizləmə prosesinin sürətini aşağı salır, həm də onların aşkarlanaraq zərərsizləşdirilməsi işlərinin uzanmasına gətirib çıxarır. Ermənistanın ölkəmizə qarşı törətdiyi digər müharibə cinayəti Azərbaycan ərazilərində silahlı terrorçular saxlamasıdır. Belə ki, 10 noyabr bəyanatına əsasən, Ermənistan Azərbaycan ərazisindən bütün silahlı qüvvələrini çıxarmalıdır. Çıxarılmayan silahlı qüvvələr artıq terrorçulardır və Azərbaycanən güc strukturları üçün qanuni hədəfdir. Eyni zamanda bu hal Azərbaycanın anti-terror əməliyyatına başlaması üçün də lazımı əsas yaradır. Təbii ki bu kimi hallar postmüharibə dövründə sülhün əldə olunmasına da ciddi əngəldir. Azərbaycan məhz bu əngəllərin beynəlxalq hüquq çərçivəsində, əldə edilmiş razılıqlar əsasında aradan qaldırılmasını istəyir. Lakin bunu üçün Ermənistan məsuliyyətli davranmalı, imza atdığı sənədlərdə üzərinə götürdüyü öhdəlikləri icra etməlidir.
Tahir TAĞIYEV Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
