ABŞ Rusiyaya qarşı sanksiyaların bəzisini ləğv edib. Bunu ABŞ Maliyyə Nazirliyi təsdiqləyib. Rusiya ilə kənd təsərrüfatı, energetika, tibb sahələrində, o cümlədən koronavirusla mübarizə, tranzit uçuşlar, eləcə də qeyri-hökumət təşkilatlarının işinə təsir edən əməliyyatlarla bağlı sanksiyalar aradan qaldırılıb.
O cümlədən, ABŞ “Qazprom”un keçmiş törəmə şirkəti “Gazprom Germania GmbH”, eləcə də “Alfa-Bank”ın Qazaxıstandakı törəmə müəssisəsini sanksiyalar siyahısından çıxarıb. Əməliyyatlar "SEFE Securing Energy for Europe GmbH" ilə dekabrın 16-dək aparıla bilər. Əvvəllər məhdudlaşdırılmış müəssisə ilə müəyyən qarşılıqlı fəaliyyətə icazə verən oxşar lisenziya 2022-ci ilin may ayına qədər etibarlı idi. Alfa-Bank-ın Qazaxıstandakı törəmə şirkəti – “SC Alfa Bank” da sanksiyalar siyahısından çıxarılıb.
ABŞ-ın Rusiyaya qarşı nümayiş etdirdiyi bu addımlardan hansı nəticələri çıxramaq olar?
Politoloq Rəşad Bayramov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, ABŞ -ın Rusiyaya qarşı tətbiq edilən bəzi sanksiyaları ləğv etməsi böyük ölçüdə nəyəsə təsir etməyəcək: “Çünki həmin siyahıya baxdıqda görürük ki, söhbət əsasən ABŞ və Avropanın özünə lazım olan sahələrdən gedir. Başqa sözlə desək, kənd təsərrüfatı, energetika kimi sahələrlə bağlı sanksiyaların ləğvi birbaşa Qərbin maraqlarındadır. Tibb sahəsində, o cümlədən koronavirusla mübarizə, tranzit uçuşlar sahəsində ləğv edilən sanksiyalar isə humanitar sahələri əhatə edir və tamamilə əminəm ki, bu məsələ ümumi sövdələşmənin tərkib hissəsidir və biz bu addımın arxasınca Rusiya tərəfindən də müəyyən addımların şahidi olacağıq. Düşünürəm ki, Türkiyənin vasitəçiliyi ilə Ukrayna taxılının daşınması üçün dəhlizin verilməsi və Rusiyanın bu məsələdə nəhayət ki, geri çəkilməsi də həmin sövdələşmənin tərkib hissəsidir. Sövdələşmənin niyə indi baş tutmasına gəlincə, deməliyəm ki, bunun bir sıra səbəbləri var. Birincisi odur ki, istər ABŞ, istərsə də Avropa əhalisi artıq münaişədən yorulub. Çünki müharibə hər nə qədər Rusiya və Ukrayna arasında getsə də bundan əziyyət çəkən həm də Qərbdir. Belə ki, sanksiyaların təsiri Rusiya üçün nə qədər ağır olsa da, istər ABŞ, istərsə də Avropa İttifaqı dövlətlərindən də yan keçmir. İqtisadi münasibətlərin pozulması, neft-qaz məhsullarındakı qiymət artımı, ərzaq çatışmazlığı səbəbindən qiymətlərin yüksəlməsi, taxıl böhranı və s. insanları sözün əsl mənasında yorub. Buraya Ukraynadan Avropaya üz tutan qaçqın axınını da əlavə etdikdə real mənzərəni daha yaxşı təsəvvür etmək mümkün olur. Belə halda əhali öz hökumətlərindən müharibənin tezliklə başa çatdırılması üçün konkret addımlar atmağı tələb edir. Düzdür, heç kim Rusiya işğalına göz yumulmasını və ya Ukraynanın tək buraxılmasını istəmir, amma bununla belə, müharibənin uzanmasını da istəmir”.
Politoloqun sözlərinə görə, əslində ayrı-ayrı dövlətlərin hökumətləri də artıq müharibənin dayanmasını arzu edirlər: “Çünki Ukraynanı davamlı şəkildə silahlandırmaq və maliyyə yardımı göstərmək onsuz da iqtisadi böhranla üz-üzə qalmış Avropa üçün olduqca çətin görünür. ABŞ və Avropada olan müttəfiqlərinin son bir həftə ərzində apardığı danışıqlara, atdıqları addımlara baxdıqda bunu daha yaxşı görmək mümkün olur. Qərbin son addımları onu göstərir ki, indi Rusiyaya təzyiq əsasən ABŞ və Avropanın maraqlarına toxunmayan sahələrlə bağlı edilir. Bu prosesə ABŞ-da gözlənilən seçkilər də öz təsirini göstərir. Belə ki, noyabrın 8-də ABŞ Nümayəndələr Palatasına seçkilər keçiriləcək və Ukrayna cəbhəsində müsbət irəliləyişlərin olmaması Respublikaçılar Partiyasına bu kartdan Demokratlara və Baydenə qarşı istifadə etmək imkanı verə bilər. Odur ki, ABŞ Adminstrasiyası sentyabrda seçki kampaniyasına start verilən ərəfədə seçki yarışına əli güclü olaraq qatılması üçün Rusiyaya ciddi zərbə vurulmasını istəyir. Avropanın aparıcı dövlətləri olan Almaniya və Fransanın bu müharibədəki mövqeyi isə onsuz da birmənalı qiymətləndirilə bilməz. Qəbul olunmuş sanksiyalara tam olaraq riayət etməməsinə baxmayaraq, bu iki ölkədə baş verən qiymət artımları, əhalinin narazılığı və get-gedə artan gərginlik onları da konkret addımlar atmağa məcbur edir. Həm Almaniya, həm də Fransa başa düşür ki, qəbul olunmuş sanksiyalara baxmayaraq hələ də Rusiya ilə ticari münasibətləri saxlamaq gec-tez onların da başında çatlaya bilər. Belə ki, bir neçə gün əvvəl ABŞ sanksiyalara riayət etməyən ölkələrlə bağlı ciddi addımların atılacağının anonsunu verdi və sərt şəkildə xəbərdarlıq etdi. Odur ki, Fransa və Almaniya da müharibənin tez bir şəkildə başa çatdırılması üçün Ukraynaya real dəstək vermək məcburiyyətində olduqlarını anlayır.
Avropa ölkələri başa düşür ki, Ukrayna cəbhəsində məğlubiyyətlə üz-üzə qala biləcək Rusiya son anda əlində olan ən böyük təzyiq vasitəsindən istifadə edə bilər. Bu, təbii ki, qaz ixracının dayandırılmasıdır. Odur ki, indi ən vacib məsələ yeni alternativ imkanların əldə edilməsi məsələsidir. İki gün əvvəl Fransanın maliyyə naziri Bruno Le Maire də Rusiya tərəfindən qazın tamamilə dayandırıla biləcəyinin anonsunu verərək buna hazırlaşmağın vacib olduğunu dedi. Bruno Le Maire qeyd etdi ki, ilk növbədə evlərin və müəssisələrin enerji istehlakını azaltmaq, ardınca da xaricdən gətirilən mayeləşdirilmiş təbii qazı yenidən qazlaşdırmaq üçün üzən LNG terminalı layihəsi kimi yeni infrastrukturların tikintisinə dərhal başlamaq lazımdır.
Onu da deyim ki, bu təkcə Fransanın narahatlığı deyil, bütün Avropa İttifaqı ölkələrinin narahatlığıdır. Belə ki, Avropa İttifaqı ölkələri yüksək istilik və enerji tələbatını ödəmək üçün kifayət qədər qaz ehtiyatlarının olmasını təmin etmək məqsədilə iyulun 26-na planlaşdırılan fövqəladə iclasda qış üçün fövqəladə vəziyyət planlarını müzakirə edəcəklər. Göründüyü kimi, böyük ölçüdə dəyişən heç nə yoxdur. Əksinə, son bir həftədir ki, Ukrayna əvvəlki dövrlə müqayisədə daha çox silah-sursatla təmin olunur və belə olan halda hansısa sanksiyaların ləğvi heç nəyi dəyişməyəcək”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
