Azərbaycan xalqı öz müstəqilliyini ağır yollarla və böyük çətinliklərlə əldə edib. İlk müstəqil dövlətimiz 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tərəfindən bəyan olunub. Müsəlman şərqində ilk demokratik parlamentli respublika olan AXC-nin böyük xidmətlərindən biri də qadınlara kişilərlə bərabər seçmək və seçilmək hüququ verməklə insan hüquqlarının təməl prinsipi olan hüquq bərabərliyini təmin etməsi oldu.
O vaxt Azərbaycan qadınlara seçmək və seçilmək hüququnu Avropa ölkələrindən və ABŞ-dan əvvəl verib. Dünya miqyasında bu hüquq bərabərliyi prinsipi BMT-nin 1948-ci ildə, yəni 30 il sonra qəbul etdiyi Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsində öz əksini tapdı. Ancaq bir sıra səbəblərdən o vaxt qurulan dövlər 23 ay mövcud oldu. Azərbaycan bolşevik Rusiyası tərəfindən işğal edildi.
“Bu istiqamətdə Heydər Əliyev mühüm qərarlar qəbul edib”
İkinci dəfə müstəqilliyimiz 1991-ci ildə Konstitusiya Aktı ilə bəyan edildi. O vaxt ölkədə xaos hökm sürürdü. Hakimiyyətdə olanların səriştəsizliyi üzündən ərazilərimiz işğal olundu. 1993-cü ilin iyununda Ümummilli lider Heydər Əliyev xalqın tələbi ilə hakimiyyətə gələndən sonra vəziyyət stabilləşməyə doğru getdi. Heydər Əliyevin diqqət mərkəzində olan prioritet məsələlərdən biri də insan hüquqları olub. Heydər Əliyevin hakimiyyəti dövründə insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, vətəndaşların hüquqi, siyasi mədəniyyət səviyyəsinin yüksəldilməsi, sosial, siyasi fəallığının artırılması istiqamətində bir sıra böyük işlər görülüb. Bu istiqamətdə Heydər Əliyev mühüm qərarlar qəbul edib. Onlardan biri ölüm hökmünün ləğv edilməsi idi ki, 1993-cü ildə bu cəza növünə qadağa qoyuldu və ömürlük məhkumluq cəzası ilə əvəz edildi. 1998-ci ildə isə artıq Heydər Əliyevin tövsiyəsi ilə Milli Məclis bu haqda qanun qəbul etdi. Bununla yanaşı, 1998-ci ildə ölkədə senzura aradan qaldırıldı. Mətbuat azadlığı təmin edildi. Güclü siyasətçi, dövlət xadimi və diplomat olan Heydər Əliyev özünün bir qərarı ilə ölkəmizin taleyüklü məsələsini həll etməklə yanaşı, dünya miqyasında Azərbaycanın nüfuzunu dünyada qaldırdı.
“Ölkəmizdə insan hüquqlarının gerçək vəziyyəti ilə bağlı reallığa uyğun olmayan hesabatlar verirlər...”
Azərbaycanda insan hüquq və azadlıqlarının qorunması, inkişaf etdirilməsi ilə bağlı görülən bir sıra işlərə rəğmən, bəzi insan hüquqları təşkilatları Azərbaycana qarşı qərəzli mövqe sərgiləyirlər. Azərbaycanda insan hüquqlarının gerçək vəziyyəti ilə bağlı reallığa uyğun olmayan hesabatlar verirlər. Bütün vasitələrlə beynəlxalq müstəvidə Azərbaycanı gözdən salmağa çalışırlar. Ölkəmiz barəsində mənfi rəy yaratmağa səy göstərirlər. Zaman-zaman “Freedom House”, “Amnesty İnternational”, “Sərhədsiz Repartiyorlar” təşkilatlarının Azərbaycana qarşı qaralama kampaniyalar aparması hamıya bəllidir. Bu təşkilatlar yeri gəldi-gəlmədi Azərbaycanı tənqid ediblər. Baxmayaraq ki, bir sıra tənqidlərin əsası olmayıb. Ancaq buna baxmayaraq, istənilən məsələdə siyasi motiv axtaran bu təşkilatlar hər vasitə ilə Azərbaycana qarşı qərəzli mövqe sərgiləyirlər. Sanki ötən illər ərzində ölkədə insan hüquq və azadlıqlarının inkişaf etdirilməsi, möhkəmləndirilməsi istiqamətində heç bir iş görülməyib. Belə təəssürat yaratmağa çalışırlar ki, guya Azərbaycan bu sahədə ən geridə qalmış ölkələr sırasındadır.
Maraqlıdır, insan haqları ilə bağlı bəzi beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatlarının Azərbaycanda insan hüquq və azadlıqlarının gerçək vəziyəti ilə bağlı bir sıra hallarda reallığa uyğun olmayan hesabatlarla çıxış etməsinin səbəbləri nə ilə bağlıdır?
“Azərbaycanın müstəqil siyasət yeritməsi müəyyən dairələrin xoşuna gəlmir”
Məsələyə münasibət bildirən media eksperti, Demokrat Jurnalistlər Liqasının rəhbəri Yadigar Məmmədlinin fikrincə, Azərbaycanla bağlı reallığa uyğun olmayan hesabatların verilməsinin bir sıra səbəbləri var: “Bunun başlıca səbəbi onunla bağlıdır ki, insan haqları ilə bağlı təşkilatlar siyasiləşiblər. Əfsuslar olsun ki, bu, belədir. Ona görə də, həmin təşkilatlarda gerçək fəaliyyət, reallığı dəyərləndirmək yoxdur. Çox yaxşı olardı ki, həmin təşkilatlar gerçək monitorinqlər keçirsinlər. Belə olsaydı, o zaman bir sıra məsələlərlə bağlı tutarlı, obyektiv analizlər hazırlanardı. Bu isə öz növbəsində obyektiv rəyin formalaşmasına şərait yaradardı. Ancaq təəssüflər olsun ki, illərdir bir sıra beynəlxalq təşkilatlar ədalətli, obyektiv mövqedən çıxış etmir. Öz konyunktur maraqlarına uyğun bu işləri həyata keçirirlər. Bəzən elə olur ki, insan hüquqları sahəsində Azərbaycanda qeyda alınan müsbət inkişaf meyillərini bilərəkdən nəzərə almaq istəmirlər. Məqsəd odur ki, Azərbaycan barəsində mənfi rəy yaratsınlar. Bu amil də var. Elə olur ki, Azərbaycanın adı bilərəkdən ən geridə qalmış ölkələrlə bir siyahıya salınır. Halbuki, bunun düzgün olmadığını hamı bilir. Bunun başqa bir səbəbi onunla bağlıdır ki, insan hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olan təşkilatlar müəyyən mərkəzlərə bağlıdır. Həmin mərkəzlərdən verilən sifarişlər də bunda müəyyən rol oynayır. Yəni, ölkəmizlə bağlı hazırlanan qərəzli hesabatların bir səbəbi də bununla bağlıdır. Buna səbəb odur ki, Azərbaycan müstəqil siyasət yeridir. Bu da müəyyən dairələrin xoşuna gəlmir”.
Vidadi ORDAHALLI Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
