Yaxın tezlikdə Laçını tərk edəcək ermənilərin hansı ərazilərə köçürüləcəyi xüsusi müzakirə predmetinə çevrilib. Ermənistanın istəyi həmin şəxslərin Qarabağ ərazisinə köçrülməsidir. Lakin reallıq tamam fərqli mənzərəni üzə çıxarır.
Elə erməni mediasının da yazdıqlarından belə bəlli olur ki, Laçında qalan ermənilərin Qarabağa yox, Ermənistana köçürülmə ehtimalı daha yüksəkdir. Əvvəla o baxımdan ki, Qarabağda köç edəcək ermənilərin yerləşməsinə şərait yoxdur. Bunu Ermənistanın “İravunk” qəzeti də xüsusi olaraq vurğulayır. Qeyd edilir ki, Laçın şəhəri, Sus və Zabux kəndlərində işğal dövründə qanunsuz məskunlaşmış ermənilər hara köçəcəklərini hələ dəqiq bilmir. Qəzetin yazdığına görə, hazırda Laçın və digər yaşayış məntəqələrinin sakinlərinin təxliyyəsi üzrə iş aparılmır. Bu barədə danışan Xankəndidəki separatçı-terrorçu rejimin “ombudsman”ı Geqam Stepanyan bildirib ki, Zabuxun boşaldılması faktı meydana çıxarsa, mümkün variant kimi oradakı ermənilərin Şuşa rayonunun Böyük və Kiçik Qaladərəsi kəndlərinə köçürülməsi müzakirə oluna bilər. Onun sözlərinə görə, Laçındakı ermənilərə Ermənistanda mənzillər ayrılması da mümkündür. “İravunk” qəzeti Şuşa rayonunun adıçəkilən kəndlərində ermənilərin yerləşdirilməsi üçün şərait və evlərin olub-olmaması ilə maraqlanıb. Böyük Qaladərəsi kəndinin “başçısı” David Davtyan bildirib ki, müharibədən əvvəl kənddə 114 sakin olduğu halda, hazırda 75 sakin var: “İtkilərin öhdəsindən gələ bilməyən çoxları müharibədən sonra geri qayıtmadı”. Zabuxdan köçəcək neçə hay ailəsini qəbul edə bilmələri barədə sualı isə Davtyan belə cavablandırıb: “Hazırkı durumda bizim kənddə köçkünlərin yaşamaları üçün imkan yoxdur. Köhnə qeyri-yaşayış binaları var, amma çox bərbad vəziyyətdədir, sadəcə, gəlib orada yaşamaq işləməyəcəklər. Onları təmir etmək və ya yenilərini tikmək lazımdır. Hazırda ailənin normal yaşayış şəraitinə uyğun ev yoxdur”. Kiçik Qaladərəsi kəndindəki erməni icmasının “rəhbəri” Samvel Sarkisyan isə erməni müxbirin suallarına cavab olaraq bunları deyib: “Müharibədən əvvəl kənddə 187 nəfər yaşayırdı, indi onlardan yalnız 80 nəfəri qalıb, 26 ailə var. Kənd sakinlərinin qayıdışına və kənddə normal həyatın bərpasına əsas maneə Azərbaycan silahlı qüvvələrinin kəndlə üzbəüz yüksəklikdə olmasıdır. Bu Azərbaycan postu kəndin mülki əhalisinin həyatı, fiziki və mənəvi bütövlüyü üçün birbaşa və danılmaz təhlükədir. Azərbaycan silahlı qüvvələrinin bu ərazilərdə olması təhlükəsizlik baxımından maneələr yaradır və kənd təsərrüfatı işlərinin aparılması, xüsusilə biçənəklərin təşkili, otlaqlardan istifadə və arı pətəklərinin saxlanılması baxımından birbaşa təhlükə yaradır. Boş mənzillər də yaşayış üçün münasib deyil”.
Bütün bunlar fonunda Laçını tərk edən ermənilərin Qarabağa yox, Ermənistana köç edəcəyi gözlənilir. Ermənistanın “Qraparak” nəşri də yazır ki, Laçını tərk edəcək ermənilər özləri məhz Ermənistana köçməyə meyllidirlər. “Qarabağ “parlamentinin” “Ardarutyun” fraksiyasının üzvü Metakse Hakopyan bildirib: "10 noyabr bəyanatına görə, üç il ərzində Laçın dəhlizindən keçən alternativ yolun planı tərəflərlə razılaşdırılmalı idi. Hazırda bizə Laçın dəhlizi boyunca yerləşən və eni 5 km-dən artıq olan yol təqdim olunur, bu səbəbdən Laçın, Zabux və Sus icmalarının əhalisinin boşaldılması məsələsi yaranıb. Ermənistan baş naziri deyir ki, bu marşrutun seçilməsində Qarabağ “səlahiyyətliləri” iştirak edib və biz onların seçimlərini rəhbər tutmuşuq. Həm Azərbaycandan, həm də Rusiyadan marşrutla bağlı bir neçə təklif olub. İndi yol çəkilib. Laçını ermənilər tezliklə tərk edəcək. Amma onların ümumiyyətlə Qarabağda qala biləcəklərinə gümanları olmadığından, Ermənistana köç etmək istəyirlər”. Erməni millət vəkili Tiqran Abramyan isə bildirir ki, Laçından sonra Xankəndi də Azərbaycanın tərkibinə keçəcək: “Ermənistan hökuməti bütün Qarabağı, Xankəndi də daxil olmaqla, Azərbaycanın tərkibində görür və bu faktı artıq heç cür dəyişə bilmərik. Ermənistan rəhbərliyi bütün Qarabağı Azərbaycanın tərkibində sayır və bununla bağlı artıq heç nə etmək olmaz”. Ermənistanın Milli Demokratik Qütb siyasi təşkilatının şura üzvü Qaregin Çuqaszyan da qeyd edir ki, Qarabağın tam formada Azərbaycanın nəzarətinə keçməsinə bir şey qalmayıb. Onun sözlərinə görə, Ermənistan hakimiyyətinin nümayəndələri Laçının verilməsindən sonra Ermənistanla Qarabağı birləşdirən infrastrukturlardan danışmırlar: “Yeni yolla qaz necə tədarük olunacaq? Bu o deməkdir ki, Qarabağ erməniləri Azərbaycan vətəndaşı olub Azərbaycan manatı ilə satınalmalar həyata keçirəcək. Bütün bunları necə təsəvvür edirsiniz? Qarabağ əhalisini ya ərazini tərk etməyə, ya da özünü Azərbaycan vətəndaşı elan etməyə məcbur edəcəklər”. Erməni politoloq Jirayr Əzizyan da hadisələrin bu səpkidə inkişafını istisna etmir. Onun sözlərinə görə, əslində başa düşmək lazımdır ki, bu hər hansı yeni sazişlər nəticəsində baş vermir, sadəcə olaraq üçtərəfli bəyanatın müddəalarından irəli gəlir: “Üçtərəfli bəyanatın altıncı bəndində yazılıb ki, tərəflərin razılığı əsasında növbəti üç il ərzində Qarabağla Ermənistan arasında əlaqəni təmin edən Laçın dəhlizi üzrə yeni hərəkət marşrutunun inşası planı müəyyən ediləcək. Məqsəd adıçəkilən yaşayış məntəqələrindən yan keçməkdir. Biz bilirik ki, sənədlərdə, həmçinin, Laçın rayonunun Azərbaycan tərəfinə keçdiyi göstərilir. Bundan sonra Xankəndinin taleyinə aydınlıq gətiriləcək və o, yəqin ki, Azərbaycanın tərkibində qalacaq”.
Samirə SƏFƏROVA
