Qərblə ziddiyyətləri dərinləşən Rusiya yenidən enerji faktorundan silah kimi istifadə etməyə başlayıb. Bununla bağlı olaraq Rusiyadan Qərbə neft və qazın ixracında ciddi kəsintilər qeydə alınır. Amma belə görünür ki, Rusiya təkcə öz neft və qazından Qərbə qarşı istifadə etməklə məhdudlaşmaq niyyətində deyil. Kreml Qazaxıstan nefti ilə bağlı da eyni addımlar atır. Qazax neftinin Rusiya ərazisindən nəqlinə yaradılan çətinliklər bunun faktiki təzahürüdür.
Xatırladaq ki, Rusiyanın Novorossiysk şəhərinin Primorsk rayon məhkəməsi ekoloji pozuntular aşkar edildikdən sonra Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumunun fəaliyyətinin 30 sutkalıq dayandırılması barədə qərar qəbul edib. Məlumata görə, buna səbəb Rusiyanın Nəqliyyat Sahəsində Nəzarət Federal Xidmətinin ("Rostransnadzor") aşkar etdiyi pozuntulardır. Hələ bu il mayın 6-da “Rostransnadzor”un Cənub Departamenti Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumunda yerində yoxlama aparıb, nəticədə bir neçə “neft dağılmalarına cavab tədbirləri planı çərçivəsində sənədlərdə pozuntular” aşkar edib. Noyabrın 30-dək pozuntuların aradan qaldırılması ilə bağlı konsorsiuma müddət verilib. Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu özü bu xüsusda bildirir: “Sərəncamın icra müddətinin 2022-ci il noyabrın 30-da başa çatmasına baxmayaraq, Rostransnadzorun Cənub İdarəsi Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumunun fəaliyyətini 90 gün müddətinə dayandırmaq tələbi ilə Krasnodar diyarının Novorossiysk şəhərinin Primorski rayon məhkəməsinə müraciət edib. Məhkəmənin qərarı ilə 5 iyul 2022-ci il tarixdə Rostransnadzorun tələbləri qismən təmin edilib. Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu fəaliyyətini 30 gün müddətinə inzibati qaydada dayandırmağa məhkum olub”. Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu qazax neftini Rusiya ərazisindən dünya bazarlarına nəql edir. Ekspertlər bildirir ki, baş verənlər Rusiyanın Qazaxıstanı Qərblə enerji müharibəsinə cəlb etmək cəhdidir. Lakin Qazaxıstan buna getmək istəmir. Rusiya ixracatçıları tərəfindən Qazaxıstan neftinin nəqlinin dayandırılması riskləri fonunda Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev “KazMunayQaz”a yüklərin dəniz daşımalarını inkişaf etdirməyi tapşırıb. Dövlət başçısının fikrincə, hökumət Qazaxıstan limanlarını da transformasiya etməli və onları Xəzər dənizinin aparıcı qovşaqlarından birinə çevirməlidir: “Prioritet istiqamət Transxəzər marşrutudur. “KazMunayQaz”a onun həyata keçirilməsi üçün ən yaxşı variantı, o cümlədən “Tengiz” layihəsindən investorların cəlb edilməsi imkanını işləyib hazırlamağı tapşırıram. Qazaxıstan heç vaxt dəniz ölkəsi olmayıb və buna görə də dəniz daşımalarının imkanlarından tam həcmdə istifadə etməyib. Amma indi başqa dövrdür”. O əlavə edib ki, Qazaxıstan rəhbərliyi ölkənin dəmir yolu infrastrukturunu modernləşdirməlidir. Tokayev hesab edir ki, ixrac əməliyyatlarının təmin edilməsi üçün nəqliyyat-logistika sahəsi xüsusilə vacibdir.
Xatırladaq ki, “Orta dəhliz” də adlandırılan Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutu Çin, Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə və Avropa ölkələrindən keçən nəqliyyat dəhlizidir. Qazaxıstanın Azərbaycandakı səfiri Serjan Abdıkarimov bildirir ki, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu Azərbaycan və Qazaxıstan arasında münasibətlərdə xüsusi əhəmiyyət kəsb etdiyindən ona böyük diqqət ayımaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, 2022-ci ilin sonunadək bu dəhliz vasitəsilə yük daşımalarının həcmi 6 dəfədəyək artacağı gözlənilir. Səfir bu yaxınlarda Azərbaycan-Qazaxıstan Ekspertlər Şurasının yaradılması haqqında memorandumun imzalandığını xatırladıb və bunun Azərbaycan ilə münasibətlərin inkişafında vacib rol oynadığını deyib. Qeyd edək ki, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu, Avropa-Qafqaz-Asiya Nəqliyyat Dəhlizinin (TRACECA) və “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin bir hissəsi olan Aktau dəniz şimal terminalı yükləri İran, Rusiya və Azərbaycan limanlarına göndərir. İndi qazax nefti daha böyük həcmdə tanker gəmilərlə Azərbaycana, buradan da dünya bazarlarına çatdırıla bilər. Hazırda Qazaxıstan elə bu istiqamətdə də işləyir və Azərbaycan üzərindən Qazaxıstanın ixrac etdiyi yüklərin, o cümlədən enerji məhsullarının qiymətinin daha da artacağı gözlənilir. Almaniyanın logistika şirkəti “Hellmann” da 2021-ci illə müqayisədə 2022-ci ilin ötən dövründə Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu ilə yükdaşımalarla bağlı təkliflərin 2 dəfəyə yaxın artımınıb müşahidə edildiyini bildirir. Qeyd edilir ki, “Hellmann” şirkətinə yükdaşımalarla bağlı təkliflər Rusiya-Ukrayna münaqişəsinin başlanmasından sonra bəzi yüklərin Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu istiqamətlənməsi ilə artıb. Vurğulanır ki, “Hellmann” şirkəti Avropa-Çin və ya əks istiqamətində yük daşımanı Azərbaycandan, Gürcüstandan, Türkiyədən keçməklə həyata keçirir: “Yüklərin növündən, istehlakçıdan aslı olaraq Azərbaycandan, həmçinin Azərbaycana yükləri daşıyırıq. Bu istiqamətdə daşınan yüklər Qara dənizdən, həmçinin Xəzər dənizindən keçir. Ümid edirik ki, müştərilər Orta Dəhliz istiqamətində yüklərin iki dənizdən keçməsini nəzərə alırlar. Yeni yüklərin həcmini götürmək üçün bu dəhlizin infrastrukturu inkişaf etdirilməlidir. Ümumiyyətlə, Orta Dəhlizdə həyata keçirilən xidmətlər etibarlıdır”.
Ramil QULİYEV
