Bu gün Azərbaycan və Ermənistan arasında inkişaf parametrləri baxımından yaranan fərq getdikcə daha sürətlə artır. Ermənistanda belə hesab edilir ki, mövcud vəziyyət perspektivdə Bakının İrəvan üzərində təsirinin daha da artmasına gətirib çıxaracaq.
Ermənistanın Demokrat Partiyasının üzvü Aik Martirosyan bildirir ki, Azərbaycanın üstünlüyünü artıran mühüm faktorlardan biri lider amilidir. O bu xüsusda qeyd edib: “İlham Əliyevin həmişə ləyaqəti olub. Ləyaqət bizimkilərdə olmayıb! Biz düşmənimizin həddən ziyadə müdrik olduğunu anladıq. Çox təəssüf ki, bu artıq bir faktdır! Əliyev son onillikdə ozünü çox düzgün və uzaqgörən bir siyasətçi kimi apara bildi. O həmişə düzgün yolla gedir”.
Ermənistanda o da etiraf edilir ki, Prezident İlham Əliyevin siyasəti nəticəsində Azərbaycanın regionda lider mövqeyi daha da güclənəcək. Bundan başqa, Azərbaycan iqtisadiyyatının Ermənistandan fərqli olaraq güclü olması qarşıdakı dövr ərzində ölkələrin siyasi gedişlərinə də təsir edəcək. Burada Azərbaycanın 44 günlük müharibədə qələbəsinə də xüsusi diqqət edilir. Ermənistanın kənd təsərrüfatı nazirinin keçmiş müavini Aşot Arutyunyan bu xüsusda bildirib: “Ermənistan artıq uzun illər idi ki, taxıla olan ehtiyacını işğal altında olan Qarabağ ərazilərindən gələn məhsulla ödəyirdi. Amma 2020-ci ildən Qarabağda bütün taxıl zəmiləri Bakının nəzarəti altına keçib və artıq Ermənistan bunun fəsadlarını dərk edir. Sadə hesablamalar kifayət edir ki, Ermənistanın yaxın vaxtlarda çox ciddi taxıl böhranı ilə rastlaşacağını proqnoz edək. Bu halda bizə ruslar məlum səbəblərdən kömək edə bilməyəcək, Kremlin problemi onsuz da başından aşır, əlavə xərc onlara bu dəqiqə heç lazım deyil. Çox güman ki, İrəvan Bakıya ağız açası olacaq. Ya acından öləcəyik, ya da Azərbaycandan taxıl istəyəcəyik”. Xatırladaq ki, 30 illik işğal dövründə Ermənistanın taxıl ehtiyacının yarısı Azərbaycan torpaqlarının hesabına təmin olunurdu. Belə ki, Ermənistanda illik taxıl istehsalı 190 min ton civarında olub, bunun da 90 min tonu işğal altındakı ərazilərdən yığılıb. İşğal altındakı ərazilərdə taxıl istehsalı ümumilikdə 110-120 min ton civarında qiymətləndirilirdi, bunun da 25-30 min tonu separatçı-terrorçuların illik taxıl ehtiyacının ödənilməsinə sərf edilir, qalanı Ermənistana göndərilirdi. 44 günlük müharibədə Azərbaycanın torpaqlarını işğaldan azad etməsindən sonra Qarabağdakı separatçı-terrroçu rejimin qalıqları əkin sahələrindən də böyük ölçüdə məhrum oldu. Bu vəziyyət Ermənistanın taxıl istehsalında da ciddi problemlər yaradıb. Ukrayna müharibəsindən sonra yaranan taxıl böhranı fonunda Ermənistanın digər ölkələrdən idxalında da problemlər yaranıb. Erməni ekspertlər ölkədə bu fonda unun daha da bahalaşacağını və taxıl qıtlığının yaranacağını proqnozlaşdırırlar.
Ümumiyyətlə, Qarabağın işğaldan azad edilməsi onun resurslarını istismar edən Ermənistan üçün çox böyük iqtisadi zərbədir. Bu şəraitdə Ermənistan üçün ən böyük problemlərdən biri də Rusiyaya qarşı misli görünməmiş sanksiyalardır. Bu, Rusiya iqtisadiyyatında geriləmə və dinamikanın azalmasına gətirib çıxarır və nəticədə ondan asılı olan Ermənistanın iqtisadi artımını ləngidir. Beynəlxalq enerji və ərzaq məhsulları bazarlarında baş verən hazırkı proseslər isə erməni bazarı üçün inflyasiya gözləntilərini daha da artırır. Ermənistan iqtisadiyyatının mövcud böhrana tab gətirməsi yalnız xarici borclar hesabına həyata keçirilir. Artıq Ermənistanın dövlət borcu ümumi daxili məhsulun 60%-ni keçib. Təkcə 2022-ci ilin birinci rübündə Ermənistanın dövlət borcu təqribən 131 milyon dollar artaraq 9 milyard 356,6 milyon dollar və ya 4 trilyon 569,3 milyard dram təşkil edib. Büdcədə nəzərdə tutulan xərcləri həyata keçirmək üçün Ermənistan hökuməti yenə xarici dövlətlərdən və təşkilatlardan borc alır, çünki vergi ayırmaları və digər daxil olan məbləğlər kifayət etmir. Vaxtaşırı yaranan sosial və iqtisadi şok vəziyyətlər nəticəsində borcların cəlb edilməsi daha geniş vüsət alır. Bu baxımdan son on ildə Ermənistanın dövlət borcu iki dəfə artaraq ölkə iqtisadiyyatı və vətəndaşları üçün böyük yükə çevrilib. Eyni zamanda, son on ildə bu ölkənin xarici borcu təxminən iki dəfə, daxili borcu isə beş dəfə artıb. Ölkədə vəd edilmiş investisiya axını da yoxdur. Bütün bunlar Ermənistanı dalana dirəyir. Ölkənin yeganə çıxış yolu isə Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması, sülh müqaviləsi imzalamasından keçir. Yəni indiki şəraitdə Ermənistanın yeganə çıxış yolu bölgənin bütün reallıqlarını, o cümlədən tarixi, siyasi, iqtisadi, demoqrafik və digər bu kimi mühüm amilləri nəzərə almaqla qonşularına münasibətdə müstəqil, davamlı sülhə, təhlükəsizliyə və əməkdaşlığa xidmət edən siyasət yürütməsidir. Bunun əksi Ermənistanın məhvə sürüklənməsidir. İrəvan nəzərə almalıdır ki, Azərbaycan regionda sülh və konstruktv əməkdaşlıq təklifləri irəli sürür. Buna qarşı istənilən əks addım İrəvanın özünə ziyandır, çünki mümkün yeni savaşın nəticələri onun üçün daha ağır olacaq.
Samirə SƏFƏROVA
