Albaniya dövlətinə və alban-xristian irsinə qarşı əsassız iddialar irəli sürən və özlərini Albaniyanın “sahibi” kimi qələmə verməkdən yorulmayan ermənilər - haylar son dövrlər daha bir cəfəngiyyatla gündəmə gəliblər.
Uzun müddətdir ki, erməni tədqiqatçıları Albaniya hökmdarı Cavanşirin ölümünə ağı yazan bərdəli alban şairi Dəvdəkə qarşı da iddia irəli sürürlər və onu əsassız olaraq “erməni şairi” kimi qələmə verirlər. Yalandan yazırlar ki, guya Dəvdək “erməni şairi” olub və onu Cavanşirin ölümünə ağı yazması üçün Albaniya hökmdarının sarayına aparıblar. Hətta onun əsl adının David olduğu barədə cəfəng iddialar irəli sürürlər. Halbuki, Dəvdəkin Cavanşirin ölümünə yazdığı agı-şeir 52 hərfdən ibarət alban əlifbası (Albaniyada müxtəlif əlifbalardan istifadə olunub, onlardan biri də 52 hərfdən ibarət olan əlifba olub-İ.S) ilə yazılıb. “Qədim erməni əlifbası”nın isə 36 hərfdən ibarət olduğu bildirilir. Çoxlarımız yaxşı xatırlayırıq ki, orta məktəblərin ədəbiyyat dərsliyində Dəvdək qədim Azərbaycan şairi olaraq təqdim edilirdi, onun Albaniya hökmdarı - sərkərdəsi Cavanşirin ölümünə ağı yazdığı və həmin ağının 52 hərfdən ibarət olan alban əlifbası ilə yazdığı qeyd edilirdi.
Tarixçi Fəxrəddin Məmmədov tələbələr üçün hazırladığı “Azərbaycan tarixi” mühazirələr toplusunda qeyd edir: “...Saray şairi Dəvdəkin Cavanşirin ölümünə həsr etdiyi mərsiyyəsi Azərbaycan ədəbiyyatının ilk nümunələrindən biridir. Bu mərsiyyəsində Dəvdək Cavanşir şəxsiyyətinin böyüklüyünü təcəssüm etdirməyə çalışmışdır. Azərbaycanın ən erkən ərəbdilli şair və ədiblərindən Musa Şəhəvad, Əbül-Abbas əl-Əma, İsmayıl ibn Yasar, onun oğlu İbrahim, qardaşı Məhəmmədin yaradıcılığı məhz VII-VIII əsrlərə təsadüf edir. Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən Dəvdəkdən bizə yalnız Cavanşirin ölümünə yazdığı mərsiyyə yadigar qalmışdır...”
Ey ilahi kəlamları xəlq eləyən ulu Tanrı, Özün nəğmə - ağı söylə, yad et bizim hökmdarı. Elə nəğmə - ağı qoş ki, bu əvəzsiz itki üçün Gözümüzdən gecə-gündüz axsın odlu göz yaşları.
Dəvdəkin erməni olmadığını sübut edən onlarla fakt var. Dəvdək sözünün mənşəyini araşdıran tədqiqatçılar yazırlar ki, Dəvdək adı qədim türk sözləri “dev” (div)+ “tau” (dağ) ilə bağlıdır.
AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun şöbə müdiri, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Vahid Ömərov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Dəvdəklə bağlı ermənilərin yazdıqları, ortaya atdıqları iddialar tamamilə əsassızdır. “Ermənilər bütün alban abidələrinə, maddi və mənəvi dəyərlərinə iddia edirlər. Tarix elmi də sübut edir ki, qədim dövrlərdə bizim ərazimizdə - Albaniyada ermənilər yaşamayıb. Tarixi mənbələrdən bilirik ki, onlar bura yalnız XV-XVI əsrlərdən müəyyən kiçik qrup halında gəliblər. Amma kütləvi olaraq məqsədyönlü şəkildə XIX əsrdən bura köçürülüblər. Ermənilərin Qafqazla bağlılığı haqqında heç bir əsas yoxdur. Biz direktorumuz Musa Qasımlının rəhbərliyi ilə “Gürcüstanda erməni təşkilatları” adlı bir kitab yazmışıq. Ermənilər Gürcüstana qarşı da iddialar irəli sürürlər. Gürcüstandakı xristian abidələri yalnız gürcü abidələrindən ibarət deyil, orada alban, qıpçaq abidələri də var. Amma ermənilər oradakı bütün xristian abidələrinə iddia edirlər. O cümlədən də, qədim Azərbaycan - alban şairi Dəvdəkə də iddia edirlər. Həqiqət budur ki, Dəvdək adlı erməni şairi yoxdur. Tarix də bunu sübut edir ki, VII, VIII, IX əsrlərdə erməni adlı toplum heç Qafqazın üzünü görməyib. Hətta ermənilərin Nikolay Adons adlı bir tədqiqatçıları var, özü də çox məşhurdur, ona da onlar az qala səcdə edirlər. Həmin Adons özü yazır ki, ermənilər Qafqaza gəlmədilər, bunlar Finikiyada yaşamış ermənilərdir. Yəni bunların əsas yeri-yurdu Finikiya olub, onlar indiki Yunanıstan, Bolqarıstan ətrafındakı ərazidə yaşayıblar. Yəni onlar Qafqaza gəlmə olublar. Ermənilər hər şeyi saxtalaşdırıblar.
Bir məsələni də deyim, yəni Cavanşir kimi alban hökmdarı, Alban sərkərdəsi, bizim sərkərdəmiz o qədər əlacsız qalmışdı ki, “erməni şair”inə möhtac olub? Bu qeyri-əsassız bir iddiadır. Ermənilərin oğurluqları tükənmir, bitmir”.
V.Ömərov deyir ki, ermənilər bütün sahələrdə olduğu kimi alban ədəbiyyatına da əl uzatmaq istəyir. Ermənilərin alban maddi və mənəvi abidələrini mənimsəməklə məşğul olduğunu deyən V.Ömərovun sözlərinə görə, şairlərimizi də mənimsəmək istəyirlər. Şota Rustaveli kimi şairi, Gürcüstan ədəbiyyatının klassikini belə ermənilərin “erməni şair”i saydığını deyən alimin bildirdiyinə görə, nə Şota Rustavelinin, nə də Dəvdəkin yazdığında bir dənə erməni sözü yoxdur. Ermənilərin yazdıqlarının, dediklərinin hamısının əsassız olduğunu deyən V.Ömərov hesab edir ki, bunun heç bir tarixi kökü yoxdur. “Sizə bir məqamı da deyim. Ermənilərin Matendaran bir arxivi var və bu arxivə özlərindən başqa heç kəsi qoymurlar. Kimisə buraxsalar da gəlib həmin tədqiqatçının başının üstündə dururlar ki, onun nə kimi qeydlər etdiyini görsünlər. Çox təsadüf halda kiməsə icazə verərlər. Həmin Matendaran arxivi də başdan-ayağa saxta mənbələrdən ibarətdir. Özü də ki, ermənilər həmişə özlərinin quraşdırdıqları saxta mənbələrə əsaslanırlar. Bir erməni tədqiqatçısı öz yalanını başqa bir erməni tədqiqatçısının yalan, saxta mənbəsi ilə əsaslandırır. Dünya miqyasında ermənilərin yazdıqlarını təsdiqləyən heç bir mənbə yoxdur. Ona görə də, ermənilərin iddiaları tamamilə əsassızdır, Dəvdək birmənalı olaraq alban şairidir, bizim şairimizdir. Albaniya da, alban da bizimdir. Albaniya bizim dövlətçilik tariximizdə mühüm rol oynamış dövlətdir” deyə bildirən V.Ömərov, bu səbəbdən də ermənilərin yazdıqlarını, dediklərini tamamilə əsassız sayır.
İradə SARIYEVA
