Azərbaycan ərazilərində Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin nəzarət etdiyi yerlərdə qalan ermənilərin kifayət qədər ağır durumda olması heç kimə sirr deyil. Bunu ermənilər özləri də etiraf edir. Məsələn, Xankəndidə qalan Geqam Stepanyan bildirir ki, əslində heç nə ermənilərin düşündüyü və planlaşdırdığı kimi getmir: ”Ermənilər Qarabağdan gedir. Bunun qarşısı alınmalıdır. Əks halda Qarabağda erməni qalmayacaq. Burada həyat şərtləri ağır olduğu üçün ermənilər Qarabağdan qaçır”.
Ermənilərin Qarabağdan qaçışını sürətləndirən daha bir məqam rus sülhməramlı qüvvələri ilə bağlıdır. Bunu “CivilNet” erməni onlayn telekanalının Qarabağda qalan ermənilərlə bağlı yeni reportajından da görmək olar. Reportaj Şuşa rayonunun rus sülhməramlılarının müvəqqəti məsuliyyət zonası olan ərazilərində Salatınkənd kəndindən hazırlanıb. “Eurasia Diary”nin məlumatına əsasən, burada kənd sakinləri rus sülhməramlı kontingenti, mövcud vəziyyətlə bağlı narahatlıqları və evlərini tərk etmək planlarından bəhs ediblər. Onların fikrincə, rus sülhməramlılarının kəndin yaxınlığında postda durması lazım idi, amma faktiki olaraq orada yoxdurlar. Yerli sakinlərdən biri jurnalistlərə bildirib: “Baxın, postlarda rus sülhməramlıları yoxdur. Postlar boşdur. Belə davam edərsə, təbii ki, buradan gedəcəyik. Digər bir kəndli isə qeyd edib: “Ümidimiz yalnız Allahadır. Ümid edirik ki, hər şey yaxşı olacaq. Lakin erməni qoşunları buranı tərk edib. Buna görə də səssiz qala bilmərik". Digər bir kənd sakini İrəvandan gələn jurnalistlərə bildirib ki, rus sülhməramlıları öhdəliklərini yerinə yetirmir: “Onlar kəndin yaxınlığındakı postda olmalıdırlar, amma deyillər. Bayraqlarını beş dəqiqəlik gətirdilər və dərhal postu tərk etdilər”. Telekanalın digər həmsöhbətinin sözlərinə görə, kənddə cəmi 140 nəfər yaşayır, lakin hamısı çemodan əhval-ruhiyyəsindədir. Onun sözlərinə görə, insanlar arasında çaxnaşma hökm sürür: “Bir dəfə hətta kəndlilərin getməli olduğu ilə bağlı məlumatlar yayıldı, amma sonra planlar dəyişdi. Biz bu cür yaşayırıq - sülhməramlılar varmış kimi, amma əslində onlar yoxdur”.
Qeyd edək ki, bundan əvvəl Qarabağdakı erməni separatçıları Şuşa rayonunun Sarıbaba kəndində də onlar üçün qorxulu vəziyyətin hökm sürməsi barədə məlumat yayıblar. Məlumatda erməni hərbi qulluqçuların adıçəkilən kəndi tərk etdikləri bildirilirdi. Özünü həmin kəndin rəhbəri adlandıran Artak Hakobyan qeyd etmişdi ki, hazırda yaşayış məntəqəsi müdafiəsiz qalıb: “Azərbaycanlıların da 3 kilometr geri çəkilməsi üçün əsgərlərimizin mövqelərindən uzaqlaşdırıldığı barədə söz-söhbət dolaşır. Ancaq indi baş verən tək şey yalnız bizim hərbçilərimizin mövqeləri tərk etməsi və azərbaycanlıların hələ də yerlərində dayanmalarıdır”. Onun sözlərinə görə, rus sülhməramlıları kəndi qorumaq üçün müəyyən müddətə gəliblər, lakin sonra burdan ayrılıblar və bir daha geri qayıtmayıblar. Beləliklə, Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti məsuliyyəti altında olan ərazilərdə ermənilər ciddi qorxu içindədir. Elə bu səbəbdən tədricən həmin əraziləri tərk edirlər. Xatırladaq ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən əvvəl Qarabağda və digər işğal altındakı ərazilərdə 127 min erməni yaşayırdı. Müharibədən sonra bu rəqəm 25 minə enib və azalmaqda davam edir. Bu onu göstərir ki, Qarabağda yaşayan ermənilər özləri üçün seçim etməlidirlər. Ya orada qalıb yaşamağa davam edəcəklər, ya da buranı tərk edəcəklər. Qalan ermənilər yalnız Azərbaycan vətəndaşı olduqdan sonra orada sülh və layiqli həyat şəraitində yaşamağa davam edə biləcəklər. Bu günlərdə Prezident İlham Əliyev “CNN Türk” televiziya kanalına müsahibəsində bu xüsusda mühüm fikirlər səsləndirdi: “Rusiya sülhməramlı missiyasının nəzarətində olan ərazidə yaşayan erməniləri biz yolunu azmış Azərbaycan vətəndaşları sayırıq. Onların sayı o qədər də çox deyil. Dəqiq məlumata görə, 25 minin altındadır. Əlbəttə ki, onlar da Azərbaycan cəmiyyətinə inteqrə olunmalıdır. Azərbaycan çoxmillətli, çoxkonfessiyalı ölkədir və burada bir çox xalqlar yaşayır, bir ailə kimi yaşayır, o cümlədən ermənilər də yaşayır. Bu gün Bakıda erməni də var”.
Həqiqətən Azərbaycan çoxmillətli, çoxkonfessiyalı ölkədir və burada bir çox xalqlar bir ailə kimi yaşayır, o cümlədən ermənilər də. Bunu Qarabağda qalan ermənilər də nəzərə almalıdır. İndilikdə Qarabağda daimi yaşamaq istəməyən və imkan düşən kimi Ermənistana, yaxud Rusiyaya yollanmaq istəyən qarabağlı ermənilərin sayı sürətlə artır. Qarabağa qayıdan ermənilərin təxminən yarıdan çoxu isə sadəcə evlərini və daşınan əmlaklarını sataraq geriyə, Ermənistana qayıtmaq üçün Xankəndiyə yollanıblar. Bu fonda Qarabağda qalan ermənilər ümidlərini Rusiya sülhməramlılarına bağlayıblar, amma bununla belə başa düşürlər ki, regiona həmişəlik gəlməyiblər. Məhz bu səbəbdən Qarabağdakı ermənilərin sayı sürətlə azalır. Əhalinin bu axınının səbəbi isə sabaha inamsızlıq və qeyri-müəyyənlikdir.
Samirə SƏFƏROVA
