Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında münasibətlər uğurla, dinamik şəkildə inkişaf etməkdədir. Elə bunun nəticəsidir ki, ötən illər ərzində tərəflər qarşılıqlı əlaqələrin inkişafı istiqamətində vacib addımlar atıb. Avropa İttifaqının Qonşuluq Siyasəti və Genişlənmə danışıqları üzrə Komissarı Oliver Varhelyinin ölkəmizə səfərinə ekspertlər məhz bu prizmadan yanaşır.
Proseslər göstərir ki, bu gün Azərbaycan dövlətinin regionda yaratdığı yeni reallığın gətirdiyi dividendlərin və beynəlxalq əlaqələrini getdikcə daha da gücləndirməsi fonunda Avropa İttifaqının özü ölkəmizin regiondakı roluna və əhəmiyyətinə yüksək qiymət verir. Digər tərəfdən ən önəmli məqam Avropa İttifaqının münaqişədən sonra regionda dayanıqlı sülhün və təhlükəsizliyin təminatına töhfə vermək niyyətində olmasıdır. Elə Oliver Varhelyinin ölkəmizə səfəri zamanı bu istiqamətdə də müzakirələr aparılıb. Eyni zamanda, ötən ay Avstriya, Rumıniya, Litva xarici işlər nazirləri və Avropa İttifaqının nümayəndə heyətinin regiona, o cümlədən ölkəmizə səfəri zamanı postmünaqişə dövründə sülh və əməkdaşlıq təşəbbüsləri xüsusi diqqət mərkəzində oldu. Bu o deməkdir ki, Avropa İttifaqı Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülhün təmin olunmasında maraqlıdır və bu yöndə töhfələrini verməyə hazırdır. Rus politoloq Aleksey Fenenko qeyd edilən məqam fonunda olduqca maraqlı bir nüansa toxunur: “Avropa İttifaqının Azərbaycanla daha yaxın münasibətlər qurmaq istəməsi Ermənistanın hər iki tərəfi bir-birinə qarşı qoymaq siyasətinin iflasa uğraması deməkdir”. Politoloqun sözlərinə görə, Ermənistanda əvvəlcə Serj Sarkisyanın, sonra da Nikol Paşinyanın iqtidara gəlməsilə əhali arasında Cənubi Qafqazda Avropa İttifaqı üçün ən mühüm tərəfdaş ölkənin məhz Ermənistan olduğu barədə yanlış qənaət yaranmışdı: “Ermənilər elə bilirdilər ki, hər münaqişəli vəziyyətdə Avropa İttifaqı və NATO məhz onların yanında olacaq. Hətta Qarabağ münaqişəsilə bağlı Azərbaycanın bütün Avropa İttifaqı proqramlarından çıxarılacağı barədə düşüncə vardı. Amma bütün bu gözləntilərin tamamilə əksi gerçəkləşdi”. Ekspert bildirib ki, Avropa İttifaqı tam praqmatik mövqe tutaraq, strateji cəhətdən potensialı olmayan, həm də münaqişəni davam etdirməyə çalışan Ermənistanla yox, geniş ehtiyatlara da, konkret iqtisadi nailiyyətlərə da malik ölkə olan Azərbaycanla əməkdaşlıq etməyə üstünlük verir: “Azərbaycanla münasibətləri genişləndirmək üçün Avropa İttifaqı həmin ölkə ilə iqtisadi və nəqliyyat bağlantılarını qurmalı, yaxud daha da təkmilləşdirməlidir”.
Rusiyanın Siyasi və İqtisadi Əlaqələr Agentliyinin aparıcı analitiki Mixail Neyjmakov isə vurğulayır ki, Avropa İttifaqının Azərbaycan qazına, Avropa şirkətlərinin isə Qarabağda həyata keçiriləcək layihələrə marağı tərəflər arasında qarşılıqlı əlaqələr üçün əlavə stimul ola bilər. Ekspert “report” portalına açıqlamasında bildirib ki, əməkdaşlıq üçün bu cür istiqamətlərə Oliver Varhelyinin Azərbaycan tərəfi ilə bu yaxınlarda baş tutan görüşündə də toxunulub: “Təcrübə siyasi qərarların heç də həmişə biznes maraqlarının ardınca getmədiyini göstərsə də, həmin iqtisadi aspektlər Brüsselin Bakıya qarşı mövqeyinə təsir edəcək”. Onun sözlərinə görə, rəsmi Brüssel dəfələrlə Cənubi Qafqaz regionundakı siyasətlə bağlı ən mühüm məsələləri daim diqqətdə saxladığını nümayiş etdirib: “Avropa İttifaqının Azərbaycanla əməkdaşlığının bir çox istiqamətlərinin həyata keçirildiyi “Şərq tərəfdaşlığı” proqramının inkişafına diqqət barədə Brüsseldə həmçinin ciddi çağırışlarla bağlı olan pandemiyanın ilk aylarında bəyan edilirdi. Bu əsnada ötən ilin martında Avropa Komissiyası və Avropa İttifaqının xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsinin bu təşəbbüsün üzünmüddətli məqsədləri ilə bağlı təklifini və yaxud həmin ilin iyununda “Şərq tərəfdaşlığı” onlayn-sammitinin gündəliyini yada salmaq olar”. Onu da qeyd edək ki, ölkəmizlə sözügedən qurum arasında bəzi sahələrdə strateji tərəfdaşlığın təməli artıq qoyulub. Bu gün Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindən birini enerji təhlükəsizliyi təşkil edir. Enerji ehtiyatlarına olan tələbat səbəbindən enerji təhlükəsizliyi Avropa İttifaqı üçün vacib amilə çevrilib ki, burada da qurum Azərbaycanı istehlakçı tərəf kimi bu sahədə yeni, alternativ və ən əsası, etibarlı enerji təminatçısı qismində görür. Bu baxımdan, “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin dördüncü və sonuncu seqmenti hesab olunan TAP boru kəmərinin 2020-ci ilin sonunda istifadəyə verilməsilə, faktiki olaraq, Azərbaycan Avropanın enerji şaxələndirilməsində əhəmiyyətli yer qazanmaqla yanaşı, təşəbbüskarı və tərəfdaşı olduğu layihələrin icrası və uğurla başa çatdırılması istiqamətində etibarlı tərəfdaş olduğunu bir daha sübut etdi. Bundan başqa, məlumdur ki, Azərbaycan 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində özünün ərazi bütövlüyünü bərpa edib. Bu fakt Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə gücünü daha da artıran amillərdən biridir. Təbii ki, bölgədəki yeni reallıqlar Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında münasibətlərin inkişafında öz əksini tapacaq, ölkəmizin Avropa İttifaqı üçün önəmi daha da artacaq. Elə Oliver Varhelyinin Bakıda olarkən postkonflikt mərhələdən danışması, rəsmi Brüsselin işğaldan azad edilmiş ərazilərdə minalardan təmizləmə işlərinin aparılmasında Azərbaycana dəstək verməyə hazır olduğunu bildirməsi, Qarabağın dirçəldilməsi və bundan sonra bölgədə sülhün bərqərar olmasına dəstək verəcəklərinin ifadə edilməsi də bunun nəticəsidir.
Tahir TAĞIYEV
