“Geosiyasi reallıqlar dəyişib. 1992-ci illə bugünkü vəziyyəti müqayisə etmək olmaz. Bu gün Türkiyə nəinki bölgədə, dünya miqyasında güc mərkəzidir. Bunu Qərbdə bir çoxları qəbul etmək istəmirlər, bu, onları qıcıqlandırır”. Bunu Prezident İlham Əliyev Türkiyənin “Haber Global” televiziya kanalına müsahibəsində deyib.
Ölkə başçısının fikrincə, onlar öyrəşiblər, təəssüf ki, keçən əsrdə bəzi hallarda onların sözü Türkiyə siyasətində çox böyük dəyər təşkil edirdi: “Ancaq bu gün Türkiyə tam müstəqil siyasət aparır və dünya miqyasında gücə çevrilib. Hansı məsələ bizim bölgəmizdə Türkiyəsiz həll olundu? Baxın, Suriyada, Liviyada, Orta Şərqdə, bizim bölgədə Türkiyə söz sahibidir və bu, reallıqdır. Onunla hesablaşmaq lazımdır.
İndi müzakirələr nə zaman başlayacaq, mən bunu deyə bilmərəm. Çünki Ermənistan bir halda ki, bu atəşkəsi pozur, inanmıram danışıqlarda da səmimi olsun. Ancaq, istənilən halda, de-yure, ya da de-fakto Türkiyə mütləq bu problemin həllində olmalıdır və onsuz da var. Çünki bu gün sirr deyil ki, biz Türkiyə ilə müntəzəm olaraq məsləhətləşmələr aparırıq. Bu proseslər başlayandan - 27 iyuldan bu günə qədər biz daim əlaqədəyik. Türkiyənin yüksək səviyyəli vəzifəliləri bir çox ölkələrin dövlət və hökumət başçıları ilə sıx təmasdadırlar”.
Prezidentin fikirlərindən belə anlaşıldı ki, bəzi dövlətlər Türkiyənin Qarabağ məsələsində fəallaşmasından narahat olurlar. Halbuki, Türkiyənin region dövləti olaraq sözügedən məsələdə mövqe ortaya qoyması bu dövlətin legitim haqqıdır.
Maraqlıdır, bəzi dövlətlər Türkiyənin fəallaşmasından niyə qıcıqlanırlar?
“Məsələnin digər tərəfi geosiyasi amillərlə bağlıdır”
Məsələyə münasibət bildirən şərqşünas Seyid Camal Əzimbəylinin sözlərinə görə, bunun bir neçə səbəbi var: “Bunun bir səbəbi xristian amilidir. Məsələ ondadır ki, Avropa dövlətləri Türkiyənin Cənubi Qafqazda, bölgədəki münaqişələrin həllində rolunun artmasını istəmirlər. Çünki Türkiyə bir sıra münaqişələrin tənzimlənməsində öz sözünü deyib. Yaxın Şərqdə alovlanan münaqişəni söndürüb. Heç şübhəsiz ki, Türkiyənin Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı səylərini artırması problemin çözülməsinə xidmət edir. Ancaq Minsk Qrupunun 3 xristian həmsədr dövləti bunu istəmir. Onlar istəyirlər ki, ya bu münaqişə həll olunmamış qalsın, ya da Ermənistanın mənafeyinə uyğun həll edilsin. Məsələnin digər tərəfi geosiyasi amillərlə bağlıdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, Cənubi Qafqaz çox önəmli geosiyasi bir məkandır. Eyni zamanda, Orta Asiya ölkələrini, Çini Avropa ilə birləşdirən körpüdür. Belə bir regionda Türkiyənin aktiv iştirak etməsini bir sıra dövlətlər qəbul etmək istəmirlər. Bunu öz maraqlarına təhdid hesab edirlər. Bunu nəinki xristian dövlətləri, hətta bəzi müsəlman ölkələri də istəmirlər. Ona görə də Türkiyənin Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsində iştirakına hər vasitə ilə mane olmaq istəyirlər”.
Ekspert hesab edir ki, Türkiyəni bu prosesdən təcrid etmək artıq mümkünsüzdür.
Vidadi ORDAHALLI
