Müzəffər ordumuz Qarabağ cəbhəsində tarix yazır, bir sıra kəndlərimiz, qəsəbələrimiz erməni işğalından azad edilib. Bildiyimiz kimi, Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilən Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonların hamısının adları ermənilər tərəfindən dəyişdirilib.
Bu gün işğaldan azad edilən qəsəbələrimizin, kəndlərimizin tarixi adlarının bərpası istiqamətində dövlət tərəfindən işlər həyata keçirilir, ermənilər tərəfindən onlara verilən qondarma adlar müxtəlif internet resurslarından, virtual xəritələrdən silinir. Bəzi hallarda, o kəndlərin, qəsəbələrin tarix adlarının necə olması sahəsində uzunmüddətli araşdırmalar aparılır ki, adlar düzgün şəkildə ifadə olunsun. Müzəffər ordumuz tərəfindən işğaldan azad edilən Hadrut qəsəbəsinin tarixi adının Ağoğlan olduğunu deyənlərlə yanaşı, bu adı inkar edənlər də tapılır.
Qarabağ tarixindən cild-cild kitablar yazıb alimlik dərəcəsi alanlar, eləcə də AMEA-nın A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutu proseslərdə iştirak etmir, onlar, bir növ, yaxalarını qırağa çəkib otururlar. Halbuki, indiki halda, işğaldan azad edilən kənd, qəsəbə, rayonlarımızın tarixi adlarının mənası, etimologiyası, mənşəyi barədə disskusiyalar sosial şəbəkələrdə təsadüfi adamlar tərəfindən deyil, aidiyyəti elmi müəssisələrdə elm adamları tərəfindən aparılmalıdır.
Amma bir-iki alim istisna olmaqla, Qarabağ tarixindən, Qarabağ xanlığı haqda kitablar yazan, elmi araşdırmalar aparanların səsləri çıxmır. Onlar kimi və nəyi gözləyirlər?
“Təəssüf ki, bu prosesdə yetərincə aktivlik müşahidə edə bilmirik”
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Səadət Şıxıyeva öz “Facebook” hesabında bu məsələyə özünəməxsus münasibət sərgiləyib. “Qarabağ xanlığının tarixini Rusiya və Azərbaycandakı arxiv sənədləri əsasında araşdıran tarixçilər niyə görünmür?... Qarabağın tarixi boyunca hansı dövlətlərin tərkib hissəsi olması barədə həqiqətlər, “DQ” adlı qondarma bölgənin yaranmasının siyasi arxa olanı niyə təkrar-təkrar efirlərdə açıqlanmır, yazılı şəkildə rusdilli və ingilisdilli məkanlara ötürülmür? Bu zamanda susmaq, sadəcə, düşmən dəyirmanına su tökməkdir” - deyə alim bildirib.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli “Bakı-Xəbər”ə alimlərin susmasının səbəblərini açıqladı. “Əlbəttə, bu gün bizim tarixçilərin, dilçilərin, eləcə də bu sahə üzrə olan digər mütəxəssislərin , politoloqların bu məsələyə münasibəti olmalıdır. Hazırda Azərbaycan Ordusu ərazilərimizi, kəndlərimizi, şəhərlərimizi düşmən işğalından azad etmək üçün əməliyyatlar aparır. Ordumuzun müstəsna şücaəti sayəsində işğal altında olan torpaqlarımız düşmən tapdağından azad edilir. İşğaldan azad edilən kəndlərimizin, qəsəbələrimizin, ərazilərimizin tarixi adlarının bərpası ilə bağlı tarixçilər də, dilçilər də, politoloqlar da öz mövqeyini bildirməlidir. Təbliğat məsələsində hər kəs aktiv olmalıdır. Təəssüf ki, bu prosesdə yetərincə aktivlik müşahidə edə bilmirik, alimlərin aktivliyi yoxdur. Xüsusilə Qarabağın tarixini, müasir vəziyyətini araşdıran tarixçi-alimlər daha fəal olmalıdırlar. İşğal altında olan ərazilərimizdə ermənilər total şəkildə addəyişmə saxtakarlığına əl atıblar. Həmin ərazilərimizin, şəhər və rayonlarımızın, kəndlərimizin, qəsəbələrimizin tarixi adlarının dəqiqləşdirilməsi ilə bağlı tarixçilər də, dilçilər də, digər mütəxəssislər də aktivlik göstərməlidirlər. Bu gün onlar bu məsələyə niyə münasibət bildirmirlər, burada nə problem var? Fikrimcə, bunun belə olması onunla izah oluna bilər ki, görünür, hələ də bu məsələlərdə özlərində cəsarət hiss etmirlər, ya da hərəkətə keçmək üçün göstəriş gözləyirlər. Faktiki olaraq, bilirik ki, işğal altında olan ərazilərimizdə bütün adlar ermənilər tərəfindən saxtalaşdırılıb, onlara erməni dilində qondarma adlar verilib, halbuki, bu adların da heç biri o yerlərlə uyğunluq təşkil etmir. Elə bir kəndimiz, qəsəbəmiz var ki, ermənilər ona hansısa bir erməni terrorçusunun adını veriblər. Yaxud Şuşanın, Xankəndinin adının ermənilər tərəfindən təhrif olunması, dəyişdirilməsi faktdır. Ermənilər bununla böyük tarixi təhrif cinayəti ediblər”.
F.Ələkbərli hesab edir ki, Azərbaycan alimlərinin bu məsələlərlə bağlı daha tutarlı faktlar, əsaslandırmalar, dəlillər ortaya qoymaq imkanları var. Onun fikrincə, bu məsələlərlə bağlı dilçilər, tarixçilər, digər mütəxəssislər tutarlı faktlar ortaya qoymalıdırlar, buna kifayət qədər də əsaslar var. “Çünki savaş təkcə müharibədə getmir, həm də arxa cəbhdə, müxtəlif sahələrdə gedir. Savaş elm sahəsini, informasiya və diplomatik sahəni əhatə edir. Biz bu savaşı bütün sahələrdə, istiqamətlərdə aparmalıyıq. Bilirik ki, ermənilər necə hiyləgər və fırıldaq bir xalqdır. Onlar indiyə qədər bütün sahələrdə savaş aparıblar. Biz də onlara bütün sahələrdə tutarlı şəkildə cavab verməliyik. Ümid edirəm ki, indən sonra bizim mütəxəssislər də bu istiqamətdə ciddi fəaliyyətə başlayacaqlar, öz fikirlərini KİV-də, sosial şəbəkələrdə və digər resurslarda ifadə edəcəklər. Çünki bu çox vacibdir. Bu bizim ön cəbhədə qazandığımız böyük uğurların diplomatik sahədə və elm sahəsində də daha da gücləndirilməsinə xidmət etməlidir. Fikrimcə, indən sonra biz bu cür aktivliyi görə biləcəyik” - deyə F.Ələkbərli qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
