Cəbhədə son hərbi əməliyyatlar fonunda Ermənistanın daha çox müharibə cinayətlərinə yol verməsi də özünü qabarıq büruzə verir. Artıq faktdır ki, təcavüzkar ölkə ağır artilleriya qurğularından, qadağan olunmuş silahlardan, həmçinin ballistik raketlərdən istifadə etməklə Azərbaycan mülki əhalisini atəşə tutur.
O da həqiqətdir ki, artıq Dağlıq Qarabağ ərazisindən xeyli kənarda yerləşən yaşayış məntəqələri, şəhər və rayonlar atəşə tutulur. Nəticədə dinc əhali arasında ölən və yaralananlar var. Əhalinin təsərrüfatına, mülklərinə, yaşayış məkanının infrastrukturuna ciddi ziyan vurulub.
Düşmən beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərini də bu zaman kobud şəkildə pozur. Cəbhədə vəziyyət gərginləşəndən Ermənistan silahlı qüvvələrinin ətrafdakı yaşayış məntəqələrini istifadəsi qadağan olunan silahlardan atəşə tutması davam edir. Ermənistanın Gəncə və Mingəçevirdə mülki əhaliyə qarşı “SKAD” raketindən istifadə etdiyi bəlli olub. Rusiyanın “Nezavisimaya qazeta” mətbu orqanı bütün bunların yeni durum yaratdığını yazır. Bununla bağlı qəzetin hazırladığı analizdə qeyd edilir: “Moskvadakı üçtərəfli danışıqlar sayəsində Azərbaycan və Ermənistan hərbçiləri arasında əldə edilən atəşkəs Dağlıq Qarabağdakı vəziyyətin gərginliyini qismən azaldıb. Bütün cəbhə boyu aktiv döyüşlər böyük ölçüdə dayandırılıb. Eyni zamanda, Ermənistan və Azərbaycanın hərbi qurumları sanki bir-birini dərhal Qarabağ münaqişəsi zonasında atəşkəsi pozmaqda günahlandırıb. Hər iki döyüşən tərəfdən siyasətçilər də bu polemikaya qatılıb. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev “RBK” telekanalına müsahibəsində Ermənistanla Dağlıq Qarabağ naminə münaqişədə qərarlı olduğunu bildirib: “Sona qədər gedirik. Dayanmamışıq. Hədəfimiz dəyişməz olaraq qalır: bütün dünya ictimaiyyəti tərəfindən tanınan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası, azərbaycanlıların ənənəvi yaşayış yerlərinə qayıtması”. Öz növbəsində, tanınmamış “Dağlıq Qarabağ Respublikasının prezidenti” Araik Arutyunyan 1990-cı illərin ilk Qarabağ müharibəsi veteranlarının Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinə qarşı döyüş əməliyyatlarına cəlb olunduğunu elan edib. “Vəziyyət ölümcüldür. Könüllülərlə aktiv görüşlərim var. Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçıları mübarizəyə qoşulur”. Münaqişə tərəfləri hələ də uzaq mənzilli ağır silah sistemlərinin istifadəsi ilə bir-birlərinə ara-sıra atəş etməyə davam edirlər. Hadisə yerindən çoxsaylı foto və video görüntülər Ermənistanın “Toçka” və “Elbrus” əməliyyat-taktiki kompleksləri ilə “Smerç” raket sistemlərinin istifadəsini göstərir.
Oktyabrın 11-i gecəsi Azərbaycanın Gəncə şəhəri atəşə tutulub. Elə həmin gün Azərbaycan hərbi qurumu rəsmi “YouTube” kanalında müəyyən hava hədəfinin ələ keçirilməsi videosunu yayımlayıb. Kadrlarda adı açıqlanmayan hava hücumundan müdafiə sisteminin komanda məntəqəsində yerləşdirilən hərbçilərin hədəfi necə istiqamətləndirdiyi və onu məhvetmə əmri verdiyi görünür. Hərbi ekspert Aleksey Ramm videodakı hədəflə bağlı bildirir: “Yüksək sürətlə hərəkət edir və işləyən raket mühərrikinin xarakterik izini qoyur. Azərbaycan hərbçilərinin “Toçka” və ya “Elbrus” raketlərinin ələ keçirilməsini göstərdiyini güman etmək olar. Bakı Mingəçevirə bu cür sistemlərlə atəş açma faktlarını bir neçə dəfə bildirib. Məsələn, oktyabrın 4-də Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyev “Twitter”də Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin bu sənaye şəhərinə raket hücumu başlatdığını yazıb”. Hərbi mütəxəssis vacib bir detalı vurğulayır: ilk dəfə münaqişə tərəfləri zenit-raket komplekslərindən fəal şəkildə istifadə etməyə başlayıblar: “Dağlıq Qarabağdakı müharibədə Rusiyanın “S-300” zenit sistemləri ilə silahlanmış dövlətlərin ilk silahlı toqquşması olduğuna inanmaq üçün bütün əsaslar var”. “S-300” sistemi böyük sənaye və inzibati obyektləri, hərbi bazaları və komanda məntəqələrini düşmən aviasiya-kosmik hücum silahlarının: təyyarələrin, qanadlı və ballistik raketlərin hücumlarına qarşı müdafiə etmək üçün nəzərdə tutulub. “300” modifikasiyasından asılı olaraq obyektlər 75 ilə 200 km aralığında tutulur. Sistem avtomatik olaraq hədəfləri təyin edir, tutur və izləyir, raketlərə rəhbərlik edir.
Hərbi Elmlər Akademiyasının professoru Vadim Kozyulin Suriyada Rusiya Aerokosmik Qüvvələri tərəfindən “S300”ün istifadəsinin, həqiqətən, məsuliyyət bölgələrində uçuşa qadağan bölgə tətbiq etdiyini söyləyir: “S-300” sayəsində Amerika və İsrail təyyarələrinin Suriya hökumət qüvvələrinin mövqelərinə hava zərbələri endirməsi qeyri-mümkün olub. Hətta 2017-ci ildə ABŞ “Tomahawk” qanadlı raketlərinin Şəyrat hava bazasına hücumu belə, raketlərin Rusiyanın “S-300”nün məsuliyyət zonasına düşməməsi üçün planlaşdırılmışdı”. Azərbaycan “300”ün ən müasir ixrac modellərindən biri olan “S-300PMU-2” sistemi ilə silahlanıb. Artıq 2010-cu illərin əvvəllərində Bakının bu qurğuların üç hissəsini aldığı məlumdur. Ancaq Ermənistanın “300” sistemi o qədər də müasir deyil. “Military Balance-2020”-yə görə, bu ölkə “S-300PS” və “PT” kompleksləri ilə silahlanıb. Onlar 1980-ci illərin buraxılışıdır. Dağlıq Qarabağdakı münaqişə zamanı həmin sistemlərin məhv edilməsi Azərbaycan Silahlı Qüvvələri üçün prioritet vəzifələrdən biri olub. İrəvanda da olduğuna görə, Bakı praktik olaraq təyyarələrdən istifadə etmir. Mütəxəssislərin fikrincə, “Su-25” həmlə təyyarəsindən erməni qoşunlarının mövqelərinə zərbə endirmək və uyğun ehtiyatlara atəş açmaq üçün fəal şəkildə istifadə etmək olar.
İndi Azərbaycan və Ermənistan hərbçilərinin təqdim etdiyi son məlumatlardan belə çıxır ki, döyüş əməliyyatları bərpa edilərsə, əvvəlki kimi, eyni uzaq mənzilli çoxsaylı raket sistemləri və əməliyyat-taktiki kompleksləri ilə aparılacaq. Buna görə mülki əhali arasında məhv və itkilər azalmayacaq”.
Nahid SALAYEV
