Son bir neçə ildir ardıcıl olaraq hər il ölkəmizdə yeni bədii filmlər çəkilir. Həm “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının, həm də özəl kino şirkətlərinin istehsal etdikləri müasir bədii filmləri yerli tamaşaçılar görə bilmirlər. Bu da onunla bağlıdır ki, il ərzində bir neçə tammetrajlı və qısametrajlı filmlər isteshal edilsə də, onların nümayişi sahəsində ciddi problemlər mövcuddur.
Yeni çəkilən filmlərimiz nə kinoteatrlarda, nə də telekanallarda nümayiş olunur. Kinoteatrlar, ümumiyyətlə, milli kino təqdim etmir, televiziyalar isə yalnız Sovet dövründə çəkilən bədii filmləri nümayiş etdirməklə kifayətlənirlər. Yeni filmlərin adlarını isə tamaşaçılar yalnız məlumat xarakterli yazılardan eşidirlər. Azərbaycan kinosuna tamaşaçı cəlb etməyin ən optimal yolu onun nümayişini və təbliğatını mütəşəkkil təşkil etməkdir. Amma, gördüyümüz kimi, bu proses həyata keçirilmir.
Azərbaycan tamaşaçısının görmədiyi yeni çəkilən filmlərin xarici ölkələrdə keçirilən müxtəlif kinofestivallarda təqdim edilməsi halları olsa da, o filmlərin dünya bazarında meydanı dardır.
Ekspertlər bildirirlər ki, müasir Azərbaycan filmlərinin telekanallarda nümayiş etdirilməməsinin əsas səbəbi odur ki, aidiyyəti kino qurumları nümayiş üçün telekanalın vəsait ödəməsini tələb edirlər. Ekspertlər qeyd edirlər ki, Azərbaycan filmlərini nümayiş etdirən bir çox telekanal müəlliflərə və hüquqi varislərə qonorar ödəmədiyinə görə hətta məhkəməyə də çəkiliblər. Özəl kanallar filmləri nümayiş etdirdikdən sonra qonorar ödəməkdən imtina edir, əslində, onlar nümayişə görə qonorar ödəməlidirlər.
Aydın Kazımzadə: “Müasir dövrdə çəkilən filmlərin ekranlara çıxması üçün telekanal rəhbərləri və kino istehsalçıları birgə səy göstərməli, hər bir tərəf öz üzərinə düşəni etməlidir”
Kinoşünas Aydın Kazımzadə hesab edir ki, televiziyalar “Azərbaycanfilm” kinostudiyası və digər kino şirkətləri ilə müqavilə bağlamalı və həmin müqaviləyə əsasən filmlərin nümayişini həyata keçirməlidirlər. Televiziyaların bir çoxunun cüzi məbləğdə qonorar ödəməkdən imtina etdiyini deyən A.Kazımzadənin sözlərinə görə, “Azərbaycanfilm”də dövlət hesabına azı 2-3, bəzən 4 bədii film çəkilir və bu filmlərin istehsalına lazımi vəsait ayrılır. “Bu gün Azərbaycan filmlərinin təbliği üçün daha çox şərait var. Hesab edirəm ki, telekanallar yeni filmləri nümayiş etdirməlidirlər. Hansı telekanala baxırsan, hamısı köhnə filmlər təqdim edir. Bizim son illər çəkilən filmləri isə ekranlarda görmək olmur. Bildiyim qədər, televiziyalar yeni filmlərin nümayişi üçün kinonu istehsal edən şirkətə qonorar ödəməlidirlər. Əlbəttə, bu, müasir dövrün tələbidir. Müasir Azərbaycan filmlərinin telekanallarda nümayiş etdirilməsi sahəsindəki problemlərin aradan qaldırılması vacibdir. Müasir dövrdə çəkilən filmlərin ekranlara çıxması üçün telekanal rəhbərləri və kino istehsalçıları birgə səy göstərməli, hər bir tərəf öz üzərinə düşəni etməlidir” - deyə A.Kazımzadə qeyd etdi.
Hüseyn Mehdiyev: “Televiziyalar yayımladıqları hər bir filmin 1 saatına görə 125 manat ödəməlidirlər”
Azərbaycan Professional Kinorejissorlar Gildiyasının sədri, Əməkdar incəsənət xadimi Hüseyn Mehdiyevin fikrincə isə hər bir müəllifin qanunla tənzimlənən hüququ var və bir sıra hallarda bu hüququ tanımaq istəmirlər: “Qanunla hər bir istifadəçi audiovizual əsərlər, o cümlədən, filmlərin istifadəsindən qabaq həmin əsərin hüquqi sahibindən lisenziya almalıdır. Bu qanun həm musiqiyə, həm ədəbiyyata, həm də teatra aiddir. Yeni filmlərin istehsalçısı "Azərbaycanfilm" kinostudiyasıdır. Demək olar ki, bütün kanallar həmin qurumla müqavilə bağlayıblar. Niyə filmlər az nümayiş olunur və ya olunmur, bu onların daxili siyasətidir. Biz onlara bu yöndə məsləhət verə bilmərik. Artıq 20 ildən çoxdur münasibətlər qayda-qanunla tənzimlənir. Qanunu pozan tərəflər isə münasibətlərini məhkəmə vasitəsilə tənzimləyirlər”.
Bütün filmlərin müəlliflərinin hüquqlarının qorunduğunu deyən H.Mehdiyev qeyd etdi ki, yayımlanan hər bir filmin 1 saatına görə televiziyalar qanuna əsasən 125 manat ödəniş etməlidirlər. “Televiziyalar yayımladıqları hər bir filmin 1 saatına görə 125 manat ödəməlidirlər, bu, qanunla belədir, burada qanundankənar heç nə yoxdur. Deyim ki, digər dövlətlərlə müqayisədə bu, çox cüzi məbləğdir. Kino sənayesinin kinoteatrlardan sonrakı bazarı məhz televiziyalardır. Xaricdə yeni bir filmin nümayişi üçün hətta milyonlar da ödəyirlər” - deyə H.Mehdiyev bildirdi.
İradə SARIYEVA
