Müasir Azərbaycan teatrlarında ixtisaslı kadr məsələsi aktual bir problem kimi diqqəti cəlb edir. Xüsusən də teatrın spesifik sahələri var ki, həmin sahələr üzrə ixtisaslı kadrlar, aktyor və aktrisalar yetişdirilmir. Bu gün teatrlarımız ciddi ixtisaslı aktyor problemi ilə üzləşiblər.
Bu gün Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində bir sıra sahələr var ki, həmin sahələr üzə aktyorlar hazırlanmır, bu ali məktəbin məzunları həmin sahəni teatrlara işə cəlb edildikdən sonra mənimsəyirlər. Hazırda bu ali məktəbdə kukla və pantomim teatrı aktyorluğu kimi fakültə yoxdur. Bu da sözügedən teatrların ixtisaslı aktyır çatışmazlığından əziyyət çəkməsinə səbəb olur.
Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycanda 1 pantomim teatrı və bir neçə kukla teatrı fəaliyyət göstərir. Abdulla Şaiq adına Kukla Teatrı Bakıda fəaliyyət göstərsə də, o biri kukla teatrları bölgələrdədir. Naxçıvan, Salyan, Qax kukla teatrlarında kadr çatışmazlığı illərdir gündəmdədir. Digər spesifik xüsusiyyətə malik olan pantomim teatrında da bu halın mövcudluğu sirr deyil. Bu sənət sahəsinə seçim zamanı aktyorun plastikasına, pantomim səhnə hərəkətinə, kuklalarla işləmə qabiliyyətinə xüsusi fikir verilir.
Azərbaycan Dövlət Pantomim Teatrının yaradıcısı və baş rejissoru, Xalq artisti Bəxtiyar Xanızadə bizimlə söhbətində bildirdi ki, səhnə hərəkəti kafedrasında pantomim mütləq fənn kimi 1-ci kursdan 3-cü kursa qədər tədris olunmalıdır. O hesab edir ki, bu, Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində pantomim teatrı üçün kadr yetişdirilməsi üçün bu ixtisas fakültativ məşğələ kimi də keçirilə bilər, təki burada kadr yetişdirisin.
Xəyalə Rais: “Bu gün bölgə teatrlarımız ixtisaslı aktyor sarıdan çox qıtlıq çəkirlər”
Tanımış teatrşünas Xəyalə Rəis isə qeyd etdi ki, bu günün gənc aktyorları daha çox görüntüyə, qısa zamanda məşhurluğa meyl edirlər: “Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universiteti hər il kifayət qədər aktyor yetişdirir. Yeganə aktyor və rejissor yetişdirən ali təhsil ocağımızda hər il teatrlarımızı təmin edəcək qədər qəbul aparılır. Hesab edirəm ki, paytaxt teatrlarımızın o qədər aktyor qəbul etmək üçün kifayət qədər ştatı yoxdur. Bu gün universiteti bitirən gənc aktyorlarımız, rejissorlarımız bölgə teatrlarına getməkdən, orada çalışmaqdan imtina edirlər. Çox nadir hallarda ADMİU-nu bitirən gənc aktyorlar doğulduğu torpaqlara geri qayıdıb orada fəaliyyət göstərən teatrlarda çalışırlar. Bu gün bölgə teatrlarımız aktyor sarıdan çox qıtlıq çəkirlər. Bölgə teatrlarımızda cəmi 4-5 nəfər ali təhsilli aktyor var. Onlar öz aktyor bazasını teatrın daxilində fəaliyyət göstərən studuyalarda yetişdirirlər. Bunlar da özfəaliyyətdən o tərəfə çıxa bilmirlər. Məhz bu səbəbdən bölgə teatrlarımızın tamaşaları qənaətbəxş olmur”.
X.Rəis əlavə etdi ki, hazırda çox az hallarda gənc aktyorlarımız teatrlara müraciət edirlər: “Çünki televiziyalardan xarici seriallarda bu sənətin gətirdiyi məşhurluğu görüb məhz aktyor olmaq istəyən gənclərimiz var. Hansı ki, onlar məhz məşhur olmaq üçün bu sənətə gəliblər. Teatr isə onlara bu məşhurluğu vermir. Buna görə də universitetdə birinci kursa qəbul olunan tələbələr belə “heç olmasa əlimi bir seriala ilişdirim” prinsipi ilə yanaşırlar. Birinci kursda özlərini xalq artisti, ikinci kursda əməkdar artist kimi aparırlar. Dördüncü kursda anlayırlar ki, onlar heç aktyor belə deyillər. Təəssüf hissilə qeyd edim ki, bugünkü gənclər daha çox görüntüyə qaçırlar. Teatrlarımızın isə aktyor baxımından qıtlıq çəkmsəi məsələsinə razı deyiləm. Bu gün teatrlarda çalışan gənc aktyorlarımız kifayət qədərdir. Teatrlarda çalışan rejissorlar, əsasən də baş rejissorlar oraya universitetdə dərs dedikləri tələbələrini gətirir və əsas hazırladıqları tamaşalarında da o tələbələrə rol verirlər. Digər sözünü demiş, peşəkar aktyorlar qalır kənarda, əsas rolu həmin aktyorlar oynayırlar. Bəzən də rejissorların çalışdığı teatrlarda qərəzli münasibət göstərdiyi aktyorlar olduğu üçün deyirlər ki, teatrda aktyor qıtlığı var”
Vidadi Qafarov: “Çox yaxşı olar ki, ADMİU spesifik teatr sahələri üçün xüsusi kurslar açsın”
Tanınmış teatrşünas Vidadi Qafarovun fikrincə isə, bəzi spesifik teatlar üçün ixtisaslı aktyor kadrlarının hazırlanması üçün Təhil Nazirliyi və ADMİU birgə işlər görməlidirlər. “Bilirsiniz ki, ixtisaslar var ki, onlar spesifik sahələrlə bağlıdır. kukla teatrı bir teatrdır, pantomim teatrı da bir teatrdır. Əvvəllər belə bir ənənə vardı, spesifik sahələr üzrə bir neçə ildən bir kurs yığırdılar, o tələbələr oxuyub bitirdikdən sonra təyinatı üzrə işlə təmin edilirdilər. Bu gün Azərbaycanda bir neçə kukla teatrı var və həmin teatrların kadrlarla təmin olunması vacibdir. Çox yaxşı olar ki, ADMİU spesifik teatr sahələri üçün xüsusi kurslar açsın və həmin kurslarda ixtisaslı aktyorlar yetişsin. Bu, problemdən çıxış yoludur”.
V.Qafarov qeyd etdi ki, kukla və pantomim teatr sahəsi spesifik bir istiqamətdir, bu sahələr üzrə kadr hazırlığına xüsusi önəm verilməlidir. “Pantomim fərqli bir teatr sahəsidir, bu, mimika və jestlər üzərində qurulan bir teatrdır. Universitetin aktyor sənəti fakültəsində tələbələrə teatrın bütün sahələri öyrədilir. Onlar səssiz də, sözsüz də, him-cimlə də, səslə də oynamağı bacarmalıdırlar. O vaxt Bəxtiyar Xanızadə “Dəli yığıncağı”nı yaratdı, sonra o, Pantomim Teatrı kimi dövlət statusu aldı. Bəxtiyar müəllim Sankt-Peterburqda təhsil almışdı, aspirantura bitirmişdi və bu sahə üzrə kurs keçmişdi. O, oradan yararlanıb gəlib Azərbaycanda bu işləri görmüşdü. Hesab edirəm ki, ayrı-ayrı sahələr üzrə bu ali məktəbdə xüsusi kurslar təşkil edilməlidir” - deyə V.Qafarov bildirdi.
İradə SARIYEVA
