Cari il ərzində dünya maliyyə bazarlarında baş verməsi proqnozlaşdırılan proseslər xüsusi diqqətlə izlənməkdədir. Belə görünür ki, yaşanan olaylar fonunda qızılın qiyməti əhəmiyyətli dərəcədə yüksələcək, əsas yığım valyutalarından olan dollar xeyli dərəcədə ucuzlaşacaq. Yaranmış durumda milli valyutaların, eləcə də manatın bahalaşması proqnozlaşdırılır.
Məsələ burasındadır ki, ABŞ bu il ərzində ixrac potensialını qorumaq üçün dolları ucuzlaşdırmağı düşünür. Belə vəziyyət hazırda bahalaşmaqda olan neft qiymətinə təsir göstərən başlıca faktorlardan biridir. Amma məsələnin indiki mahiyyəti təkcə bununla bitmir. Ekspertlər hesab edir ki, ABŞ və İran arasındakı gərginliyin davam etməsi böyük iqtisadi və maliyyə şoklarına səbəb ola bilər. “Moody’s” beynəlxalq reytinq agentliyinin analitiki Aleksandr Perjessi bu iqtisadi şokların ciddi təsirlərinin ola biləcəyini qeyd edib: “Uzunmüddətli gərginliyin dünya iqtisadiyyatına potensial təsirləri olacaq, gərginlik, xüsusən neft qiymətlərinə güclü təsir edəcək”. Məlumata görə, iki ölkə arasındakı gərginlik Yaxın Şərqdə sadəcə neft qiymətlərinə deyil, bank, turizm kimi qeyri-neft sektorlarına da ciddi təhlükə yaradır. Belə vəziyyətdə investorların dollar ehtiyatından qurtulmaq üçün ABŞ valyutasını kütləvi şəkildə sata biləcəkləri də əsas proqnozlardan sayılır. Məhz bu vəziyyət dolların sürətlə ucuzlaşmasına təsir göstərəcək daha bir faktor sayılır. Belə bir vaxtda Fransanın “BNP Paribas” investisiya bankı Yaxın Şərqdə artan risqlərdən qorunmaq üçün investorlara ”təhlükəsiz liman” kimi qızıla yönəlməyi və neft idxal edən ölkələrin valyutalarını satışını tövsiyə edib. Bankın məlumatına görə, ABŞla İran arasında gərginliyin daha da artması qızılın 1 unsiyasını 1650 dollara qaldıracaq, bununla da qiymətli metalın dəyəri 7 illik maksimumu yeniləyəcək. Bundan başqa Çin yuanı və İsveçrə frankı kimi digər aktivlər də yüksələcək. Bankın valyuta bölməsinin rəhbəri Şafali Saçdev bildirib: “Hazırkı vəziyyətdə investorlar üçün qızıl neftdən daha yaxşı investisiya vasitəsinə çevrilib”.
Xatırladaq ki, ABŞ-ın hava hücumu ilə iranlı generalı öldürməsindən sonra beynəlxalq birjalarda qızılın qiyməti keçən həftə 3% artaraq 1 562 dollara yüksəlmişdi. Çin yuanı isə bu həftə son 3 ayın maksimumunu yeniləyib. Hazırda beynəlxalq bazarlarda qızılın qiyməti artmaqda davam edir. Məlumata görə, digər qiymətli metallardan platinin, gümüşün, palladiumun da qiymətində artım davam edir. Amma ən sürətlə bahalaşan qızıldır. Qeyd edək ki, qızılın qiyməti 2019-cu ildə 18% artıb. Bu il də qızılın qiymətinin artmasını proqnozlaşdıran “Goldman Sachs Group Inc”, “Citigroup Inc.” və “UBS Group AG” kimi investisiya bankları bu metalın qiymətini 1 unsiya üçün 1 700 dollar səviyyəsində proqnozlaşdırır. Belə vəziyyətdə qızıl ehtyiatına malik olan ölkə kimi Azərbaycanda bu məhsulun valyuta dəyəri artır.
Xatırladaq ki, Azərbaycanın Dövlət Neft Fondu (ARDNF) əsas maliyyə xəzinəsi üçün "sarı metal"ın alışına 1 fevral 2012-ci ildən başlayıb. İki il ərzində 30,18 ton qızıl alınıb. Neft Fondu 2014-2017-ci illərdə qızılın alınmadığını bəyan edib. Azərbaycan hökuməti tərəfindən qızılın alışının ikinci mərhələsi 2018-ci ilin ikinci yarımilində bərpa edilib və ilin sonunadək 21 tona yaxın qızıl alınıb. ARDNF, artıq planlaşdırıldığı kimi, 100 tona yaxın fiziki qızıl əldə edib. Eyni zamanda, dünya bazarında qızılın qiyməti ölkədə "sarı metal" istehsalının rentabelliyinin artırılmasına və Dövlət Neft Fondunun aktivlərinin dəyərinin artmasına kömək edir. Ölkədə hasil edilən qızılın da əsas alıcığı ARDNF və Mərkəzi Bankdır. Bu da o deməkdir ki, Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarında qızılın payı daha da artacaq. Ölkəmizin sahib olduğu ABŞ istiqrazlarının satışı fonunda əldə edildən gəlirə də qızıl alınması proqnozlaşdırılır. Hazırda qeyri-müəyyən geosiyasi vəziyyət, qızılın digər aktiv növlərinə, o cümlədən daşınmaz əmlaka və qiymətli kağızlara nəzərən ucuz olması və qızıl hasilatının son illər nisbətən azalması onun qiymətinin artacağını proqnozlaşdırmağa əsas verir. Bu vəziyyətdə Azərbaycanın da valyuta ehtiyatlarının tərkibində qızılı artırması məqbul hal sayılır. Bunu digər ölkələr də edir. Rəsmi statistikaya əsasən, Çin və Rusiya ən çox qızıl alan ölkələr siyahısındadır. Bu da təsadüfi deyil. Çünki onların iqtisadiyyatının həcmi ilə qızıl ehtiyatları arasında ciddi disbalans mövcuddur. Belə ki, dünyanın ikinci iqtisadiyyatı olmasına baxmayaraq, Çinin rəsmi qızıl ehtiyatları olduqca azdır. Rusiya isə rəqiblərindən geri qalmaq istəmir. Eyni zamanda, ticarət müharibəsinin qızışması fonunda da qızıl ən etibarlı valyuta sayılır. Bundan əlavə, geosiyasi və geoiqtisadi vəziyyətin getdikcə pisləşməsi, gələcək perspektivlərin qeyri-müəyyənliyi fərdi və institusional investorları da qızıla yönəldir. Qızılın qiymətinin artmasının digər səbəbi isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, neft və valyuta bazarında müşahidə edilən çalxalanmalar fonunda investorların öz pullarını daha az risqli istiqamətə yönəltməsi ilə bağlıdır. Bunlar qarşıdakı dövrdə də qızılın bahalaşmaqda davam edəcəyini göstərir.
Tahir TAĞIYEV
