Son zamanlar respublikaya ərzaq mallarının, kənd təsərrüfatı məhsullarının idxalında çox ciddi artım müşahidə olunur. Bunu müəyyən rəsmi statistik rəqəmlər də təsdiq edir. İlk baxışdan belə qənaət yaranır ki, Azərbaycanda əhalinin tələbatını ödəyəcək qədər mallar istehsal olunmur.
Dövlət Gömrük Komitəsinin (DGK) məlumatına görə, 2019-cu ilin yanvar-noyabr aylarında yeyinti məhsullarının idxalı 1 milyard 486,6 milyon dollar təşkil edib. Bu, kifayət qədər böyük rəqəmdir. İndiyə qədər ölkəyə bu qədər yeyinti məhsulları idxal edilməyib. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2019-cu ilin 11 ayı ərzində yeyinti məhsullarının idxalı 2018-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 21 faiz, 2015-ci illə müqayisədə isə 69,7 faiz artıb.
Belə görünür ki, yeyinti məhsullarının idxalı ilbəil artır. O da məlumdur ki, son illər ölkədə kənd təsərrüfatı sahəsinin inkişafı ilə bağlı bir sıra işlər görülür. Bu sahəyə subsidiyalar ayrılır, aqroparklar tikilir, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı ilə bağlı yeni müəssisələr yaradılır və s. Belə olan halda, yeyinti məhsullarının idxalında müşahidə edilən artım dinamikası nə ilə bağlıdır?
“Yalnız o zaman bizim idxaldan asılılığımız azalacaq”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən kənd təsərrüfatı sahəsi üzrə ekspert Nicat Nəsirli bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Qida məhsulları ilə bağlı kənd təsərrüfatının bitkiçilik və heyvandarlıq istiqamətində xammalı əsasən idxal edirik. Məsələn, əhalinin qidalanmasında əsas yer tutan quşçuluq məhsullarıdır. Biz bununla bağlı yem və yem komponentlərini, texnologiyaları idxal edirik. Dondurulmuş quş ətini konserv sənayesi üçün idxal edirik. Eyni zamanda, bitkiçilik sahəsində də oxşar vəziyyət hökm sürür. Təxminən 11 bitki üzrə biz idxaldan tam asılıyıq. Ən çox idxal etdiyimiz qida məhsulu qarabaşaq, soya və paxladır. Əsasən sözügedən məhsullar idxal edilir. Digər tərəfdən, xammal və qida əlavələri idxalda üstünlük təşkil edir. Düzdür, bizdə şəkər çuğunduru emalı zavodu var, amma qənnadı sənayesi üçün lazım olan müəyyən xammal xaricdən gəlir. Fruktoza, qlükoza tipli əlavələr xaricdən gəlir. Yəni qida məhsullarının idxalında biz əsasən xammaldan asılıyıq. Çünki bizdə qida sənayesi şaxələnməyib. Biz məhsulu daha çox xammal şəklində satırıq. Bir sıra kənd təsərrüfatı sahələrində vəziyyət belədir. Məsələn, biz istehsal olunan pambığın hardasa 70 faizini xammal şəklində satırıq. Ancaq pambıqla bağlı ilkin və dərin emal sənayesi qura bilsək, o zaman biz daha çox pul qazanacağıq. Bu zaman ümumi dövriyyədə əlavə dəyər yaranar. Eyni zamanda, qida sahəsində də bu belədir. Məsələn, Azərbaycanda qırmızı ət istehsalı hardasa 70-80 faiz olsa da, amma yem və yem əlavələri idxalı yüksəkdir. Bir sıra cins heyvanları idxal edirik. Bu da son nəticədə maya dəyərinə təsir edən faktora çevrilir”.
N. Nəsirlinin fikrincə, yeyinti məhsullarının idxalını minimuma endirmək üçün sənayeləşmə genişlənməlidir: “Yəni qida məhsulları ilə bağlı ilkin və son emal sənayesi yaranmalıdır. Yalnız o zaman bizim idxaldan asılılığımız azalacaq. Məsələn, Azərbaycanda şirniyyat sənayesinin inkişafı yaxşı səviyyədədir, amma lazım olan xammal kənardan gətirilir. Ona görə də bütün bunlar həm maya dəyərinə təsir edir, həm də ölkədə sənayeləşmənin dərinləşməsinin qarşısını alır. Başqa bir tərəfdən, xammal ucuz və asan başa gəldiyi üçün, sahibkarlar buna maraq göstərirlər. Ancaq biz iqtisadiyyatımızın şaxələnməsini istəyiriksə, qida və kənd təsərrüfatı üzrə emal sənayeləri regionlar üzrə ixtisaslaşmalıdır. O zaman bunun bizim üçün çox ciddi iqtisadi nəticələri olacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
