Nağdsız dövriyyənin artması və iqtisadiyyatın leqallaşması ötən ildən daha geniş vüsət alan islahatların əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur. Vəziyyətin təhlili artıq cari ildə bu istiqamətdə daha mühüm nailiyyətlərin əldə olunacağını deməyə əsas verir.
Belə ki, müvafiq dövlət qurumlarının fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri məhz nağdsız ödənişlərin həcminin genişləndirilməsi ilə bağlı olacaq. Məsələn, artıq bəllidir ki, nağdsız ödənişlərin inkişafı, elektron ödəniş xidmətlərinin və innovativ ödəniş texnologiyalarının tətbiqinin genişləndirilməsi Mərkəzi Bankın fəaliyyətinin prioritet istiqamətlərindən olacaq.
Mərkəzi Bankın 2020-ci il və ortamüddətli dövr üçün pul və maliyyə sabitliyi siyasətinin əsas istiqamətləri barədə bəyanatında bu xüsusda bildirilir ki, “2018-2020-ci illərdə rəqəmsal ödənişlərin genişləndirilməsi üzrə Dövlət Proqramı”na uyğun olaraq ölkədə vətəndaş, biznes subyektləri və dövlət strukturları arasında nağdsız ödəniş mühitinin genişləndirilməsi, nağd dövriyyənin həcminin minimuma endirilməsi və ölkədə nağdsız cəmiyyətin formalaşdırılması istiqamətində fəaliyyət davam etdiriləcək. Bu sahədə həyata keçiriləcək ən mühüm layihələrdən biri “Ani ödəniş sistemi”nin yaradılması olacaq. Bu sistemin yaradılması ilə biznes strukturları, fiziki şəxslər və dövlət orqanları arasında hesablaşmaların məkanından və zamanından asılı olmayaraq 24/7/365 rejimində 5-10 saniyə ərzində tam başa çatdırılması mümkün olacaq. Bütün bunlar təbii ki, nağdsız ödənişlərin miqdarının da artmasına ciddi təkan verəcək.
Digər tərəfdən daha bir maraqlı məqam bir sıra obyektlərdə nağdsız ödəniş məsələsidir. Məsələn, ilin əvvəlindən şadlıq evlərində də POS-terminallar quraşdırılması artıq məcburidir. Bu xüsusda tələblərə əməl etməyən fərdi sahibkarları maliyyə sanksiyaları gözləyir.
Xatırladaq ki, bu barədə məqam Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliklərdə də öz əksini tapıb. Nazirlər Kabinetinin 2012-ci il 4 oktyabr tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “POS-terminallar quraşdırılacaq obyektlərin müəyyənləşdirilməsi meyarları”nın 1.2-ci bəndinə əsasən, şadlıq evləri həmin obyektlər sırasındadır. Dəyişikliklərə əsasən, POS-terminalların quraşdırılması məcburi olan obyektlərdə POS-terminalların quraşdırılmaması və POS-terminal quraşdırılmış obyektlərdə nağdsız ödənişlərin qəbulundan imtina edilməsinə görə birinci dəfə bu hal olduqda 1 000 manat məbləğində, ikinci dəfə yol verildikdə 3 000 manat məbləğində, üç və daha çox hallarda isə 6 000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq ediləcək.
Məlumat üçün bildiririk ki, POS-terminalların quraşdırılması məcburi olan obyektlərə avtomobil və mebel satışı üzrə ixtisaslaşmış müəssisələr, idman və sağlamlıq kompleksləri, səhiyyə obyektləri, istirahət və əyləncə obyektləri, mehmanxanalar, yanacaqdoldurma məntəqələri, hava, su, dəmiryol və avtomobil nəqliyyatı vasitələri ilə sərnişindaşımada biletlərin satışını həyata keçirən satış məntəqələri və turizm şirkətləri də daxildir. Bütün bunlar artıq nağdsız ödəmələr sahəsində yeni bir vəziyyətin yarandığını göstərir. Digər tərəfdən vergi, rüsum, icarə haqqı və digər büdcə ödənişlərinin, həmçinin kommunal, rabitə və digər kütləvi xidmətlər üzrə ödənişlərin mərkəzləşdirilmiş qaydada toplanması məqsədilə Mərkəzi Bank tərəfindən yaradılmış “Hökumət Ödəniş Portalı” da indi prosesdə vacib rol oynayır. Onun infrastruktur imkanlarının inkişaf etdirilməsi ölkədə nağdsız ödənişlərin genişləndirilməsinə əlavə imkanlar yaradır. Belə ki, artıq bundan istifadə etməklə regionlarda, kənd yerlərində belə nağdsız ödənişlər həyata keçirmək mümkündür. Proseslər göstərir ki, dövlət indi elektron ticarətin inkişafında maraqlı tərəf qismində çıxış edir. Bu, həm də nağdsız dövriyyənin həcminin genişlənməsi üçün olduqca mühümdür. Belə vəziyyət iqtisadi dövriyyələri şəffaflaşdırmaqla nağd pulla bağlı xərclərin, bank və müəssisələrin əməliyyat xərclərinin azalmasına da gətirib çıxarır. Bu da, öz növbəsində, vergi bazasının, əhali və müəssisələrin maliyyə xidmətlərinə çıxış imkanlarının genişləndirilməsinə, bank sektorunun kreditləşmə və investisiya imkanlarının gücləndirilməsinə və son nəticədə iqtisadi artıma təkan verir. Digər tərəfdən o da faktdır ki, Azərbaycanda elektron hökumətin imkanları getdikcə artır. Dövlət qurumlarının göstərdiyi elektron xidmətlərin sayı və çeşidi də çoxalır. Artıq dövlət büdcəsinə ödənişlərin aparılması tam elektronlaşdırılıb. Hər bir vətəndaş və ya biznes subyekti internet vasitəsilə mobil və ya internet bankçılığın, o cümlədən plastik kartların köməyilə bu ödənişləri edə bilir. Bu isə o deməkdir ki, əhali elektron ticarətin reallaşmasında da yaxından iştirak edə bilər. Belə vəziyyətdə artıq nağd puldan istifadə də əhəmiyyətli dərəcədə azalır.
Tahir TAĞIYEV
