Ölkədə həyata keçirilən islahatların mühüm istiqamətlərindən biri də qeyri-neft sektorunun daha dinamik inkişafı, bu istiqamətdə ixrac həcminin artırılmasıdır. Faktdır ki, bu gün Azərbaycan iqtisadiyyatının, xüsusən də qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində mühüm addımlar atılır. Nəticədə qeyri-neft sektoru üzrə ixrac getdikcə artır.
Məlumat üçün bildirək ki, bu ilin yanvar-noyabr ayları ərzində ölkəmizin ixracı 18,3 milyard dollar təşkil edib. Ticarət dövriyyəsində 6 milyard dollar dəyərində müsbət saldo yaranıb. Bu ilin ilk 11 ayında qeyri-neft sektoru üzrə ixrac 1,8 milyard dollar təşkil edib və 16 faiz artıb. Qeyri-neft sektoruna aid mallar əsasən Rusiya, Türkiyə, İsveçrə, Gürcüstan və Ukraynaya ixrac olunub. Amma islahatar nəticəsində gələn il ərzində həm qeyri-neft sektorunda məhsul istehsalının artımı gözlənilir, həm də ixrac coğrafiyasının genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və neft amilindən asılılığın aradan qaldırılması baxımından bütün bunlar olduqca vacib sayılır. Aqrar sahə, turizm, yükdışmalar, eləcə də müasir texnologiyaların tətbiqi ilə yeni müəssisələrin yaradılması qeyri-neft sektorunun inkişafına artıq mühüm təkan verir. Ümumiyyətlə, proseslər göstərir ki, qeyri-neft sektorunun inkişafı ölkənin iqtisadi potensialının gücləndirilməsi üçün mühüm amillərdən biridir. Bu hal sahibkarlığın, özəl sektorun sürətli inkiaşfına, investisiya qoyuluşunun artmasına, yeni müəssisələrin və iş yerlərinin açılmasına təkan verir. Yaranmış durumda qeyri-neft məhsullarının ixrac həcminin artımı isə ölkəyə əlavə valyuta axınına rəvac verir. Bu xüsusda Nazirlər Kabinetinin “Xarici iqtisadi fəaliyyətin mal nomenklaturası, idxal gömrük rüsumlarının dərəcələri və ixrac gömrük rüsumlarının dərəcələri”nə dəyişiklik etməsi də vacib amil sayılır. Ekspertlər bildirir ki, bu, qeyri-neft sektorunda istehsal həcminin artırılması, yerli və milli məhsulların həm daxili, həm də xarici bazarda rəqabətqabiliyyətli olmasına şərait yaradacaq. İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin departament rəhbəri Nicat Hacızadə vurğulayır ki, Nazirlər Kabinetinin qərarında xammalların nomenklatura kodlarının tərkib hissəsinə baxdıqda müəyyən olunur ki, ölkəmizin ağır sənayesi, o cümlədən qida sənayesinin son məhsul buraxılışının daha da artırılmasına hesablanıb.
O qeyd edib ki, qərar Azərbaycanda hazırda istehsal olunmayan və yaxın gələcəkdə də gözlənilməyən xammallara yanaşmanı özündə tərənnüm edir: “Ölkəmizin qeyri-neft sənayesi son illər dinamik sürətlə artıma malikdir. Prezident İlham Əliyev mətbuat nümayəndələri ilə görüşündə qeyd etdiyi məqamlarda ixracın artımına mane olan səbəb kimi daxili istehlakın artmasını xüsusi vurğulayıb. Təbii ki, bu, əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin artması, məşğulluğun artırılması ilə əlaqədar olaraq yaxşı xəbərdir. Amma ölkəmizin qeyri-neft sektoru xətti ilə yaranacaq valyuta artımına xüsusi ehtiyac var. Xarici valyuta maktoiqtisadi sabitlik üçün əsas zəminlərdən biridir. Bu baxımdan, idxal rüsumunun 15 faizdən 0 faizə endirilməsi bu xammalardan istifadə edən 500 müəssisənin istehsal həcmini artıracaq, son nəticədə ixrac həcminin yüksəlməsinə dəstək olacaq”.
N.Hacızadənin sözlərinə görə, qərarın ixracla bağlı olan hissəsində ferroərintilər üçün ixrac rüsumunun 5 faizdən 0 faizə endirilməsi ölkədə yenicə istehsala başlayan müəssisələr üçün əlavə imkan yaradacaq. Rüsumun bu vaxta qədər tətbiq edilməsi daxili bazarda tələbatın çox olması ilə əlaqədardır. Artıq 2018-ci ildə Sumqayıt Kimya Sənayesi Parkında açılışı olan ferroərintilər zavodunun tam gücü var ki, xarici bazarları da təmin etsin. Qeyd edək ki, idxal gömrük rüsumlarının dərəcələri və ixrac gömrük rüsumlarının dərəcələrinə dəyişikliklə bağlı qərarda qeyd edilən 500 müəssisə ölkəmizin qeyri-neft sənayesində əsas istehsal gücünə və ixrac potensialına malik olduğundan, son dəyişikliklər 2020-ci ilin qeyri-neft ixracında 2019-cu illə nisbətdə artıma səbəb olacaq.
Digər tərəfdən hesab olunur ki, görülən tədbirlər nəticəsində qeyri-neft sektoru üzrə ümumi daxili məhsulun xüsusi çəkisinin ildən-ilə artması da təmin olunacaq. Bu da ölkə iqtisadiyyatının enerji sektorundan asılılığına son qoyacaq vacib faktorlardan hesab olunur. Hazırda Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun stimullaşdırılması, o cümlədən qeyri-neft ixrac seqmentinin inkişafı ilə bağlı tədbirlər davam etdirilir. Bu istiqamətlər bütövlükdə dövlət tərəfindən prioritet kimi qoyulub. Dünya enerji daşıyıcıları bazarlarında mövcud problemləri, gözləntiləri nəzərə alaraq ölkənin qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi həm də iqtisadi təhlükəsizlik baxımından önəmli sayılır. Ekspertlər bildirir ki, indi qeyri-neft sektorunda daha çox texnoloji tutumlu ixracın artırılması böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu fonda ixraca dəstəklə bağlı yeni institutların yaradılması, vergi və gömrük sahəsində güzəştlərin tətbiqi də müsbət effekti verir. Məhz bütün bunlar qarşıdakı dövr ərzində qeyri-nefi sektorunun daha dinamik inkişafını, onun Azərbaycana böyük həcmdə valyuta gəlişini təmin edən şərtlər sırasında yer alır.
Nahid SALAYEV
