Son bir ilin mənzərəsi Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcmində əhəmiyyətli dərəcədə artım olduğunu göstərir. Bu hal? xüsusən də Bakı-Tiflis-Qars (BTQ) dəmir yolu xəttinin işə düşməsindən sonra özünü qabarıq göstərir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu günlərdə Bakı-Tiflis-Qars xətti ilə 10 mininci konteyner daşınıb. Ümumiyyətlə, 2017-ci il oktyabrın 30-da istifadəyə verilən bu xətlə yükdaşımaların həcmi durmadan artır.
“Şimal-Cənub”, “Şərq-Qərb” marşrutları ilə də yükdaşımalar artır. Proseslərin inkişafı bu istiqamətdə Azərbaycanın yükdaşımalardan daha çox gəlir əldə edəcəyini göstərir. Bunun ümdə səbəblərindən biri isə “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı baş verən proseslərdir. Məsələ burasındadır ki, reallaşdırılan bir sıra infrastruktur layihələri “Şimal-Cənub”a marağın daha da yüksəlməsinə səbəb olmaqdadır. Məsələn, yaxın tezlikdə İranda Miyana-Bastanabad dəmir yolu xətti istismara veriləcək ki, bu da “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə daşınan yüklərin mənzilbaşına çatdırılması vaxtını 5 saat azaldacaq. İranın yollar və şəhərsalma naziri Məhəmməd İslami bildirib ki, bu dəmir yolu vasitəsilə İranın qərb regionları da dəhlizdən istifadə edə biləcək. Qərb regionlarında fəaliyyət göstərən istehsal müəssisələri ixrac mallarını birbaşa “Şimal-Cənub”la hərəkət edən qatarlara yükləyəcək. İranlı nazirin açıqlamasından aydın olur ki, “Şimal-Cənub” dəhlizi, bu ölkəyə qarşı sanksiyalara baxmayaraq, tam gücü ilə fəaliyyət göstərəcək. Məsələnin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, ABŞ ilin əvvəlində İranın Çabahar limanını sanksiyalardan azad edib ki, bu da ölkənin tranzit imkanlarını daha da genişləndirib. Bu fonda dəhliz vasitəsilə Cənub Şərqi Asiya və Körfəz ölkələrindən Avropaya göndərilən yüklərin də həcmində artım müşahidə edilib. Bu yüklər isə İrandan Azərbaycana, daha sonra Rusiya və Avropa ölkələrinə daşınır. Aydın olur ki, İranın tranzit imkanının artması Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcminin çoxalmasına səbəb olur.
Cənub Şərqi Asiya və Körfəz ölkələrindən İrana daxil olan yüklər Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu ilə Azərbaycana, buradan Rusiyaya, daha sonra isə Avropaya daşınır. O da mühüm faktdır ki, bu gün Azərbaycan istənilən həcmdə yükü qəbul edib yola salmaq imkanına malikdir. Yüklərin Azərbaycan üzərindən daşınması isə ölkəmizin tranzit gəlirlərinin artmasına səbəb olur. Belə bir vaxtda daha bir maraqlı məqam Çabahar limanı ilə bağlı Hindistanın atdığı addımlardır. Bu xüsusda hind ekspert Şoaib Xan bildirir ki, Hindistan Çabahar birləşdirici dəhlizini “Şimal-Cənub”dəhlizi vasitəsilə Orta Asiyaya birləşdirmək imkanlarını araşdırır. Onun sözlərinə görə, “Şimal-Cənub” enerji cəhətdən məhdud olan Hindistan kimi, enerji istehsal edən ölkələrə və tranzit ölkələrə də böyük fayda verəcək: “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi quru və dəniz yolu ilə çox multimodal nəqliyyat şəbəkəsidir. Bu şəbəkə Hind okeanını Fars körfəzi, Xəzər dənizini, Rusiyanı, Şimali Avropa ilə birləşdirəcək. “Şimal-Cənub” Hindistanı Avrasiya regionunda strateji və iqtisadi məqsədlərində oyun dəyişdiricisi edəcək. Hindistan Çabahar birləşdirici dəhlizinin “Şimal-Cənub” vasitəsilə Orta Asiyaya bağlantısının uzadılması ilə bağlı imkanları araşdırır”. Ekspert bildirib ki, Mumbaydan Rusiyaya bu dəhlizlə yükdaşıma müddəti başqa yolla sərf edilən vaxtın yarısına bərabər olacaq, həmçinin hər 15 ton karqoda 2 500 dollar qənaət etmək imkanı verəcək. Onun sözlərinə görə, dünyada bir sıra beynəlxalq layihələrdə yükdaşıma tarifləri ilə bağlı narazılıqlar və mübahisələr müşahidə edilir: “Beynəlxalq sanksiyalar, iqtisadi ləngimə, dünyada və məhz Hindistanda cərayan edən qeyri-sabit siyasi vəziyyət bu layihə üçün böyük çağırışdır".
Qeyd edək ki, Çabahar limanı “Şimal-Cənub”un əsas komponentlərindən biridir. Cənub-Şərqi Asiya ölkələrindən Avropaya və əks istiqamətə daşınan yüklər Azərbaycandan tranzit keçməklə məhz bu liman vasitəsilə mənzilbaşına çatdırılır. Hindistan, həmçinin Cənub-Şərqi Asiyanın digər ölkələri yükləri Hind okeanı ilə Çabahar limanına, buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu vasitəsilə Rusiya və Qərbi Avropa ölkələrinə daşıyacaq. Deməli, bu limanda yük aşırımı nə qədər çox olsa, Azərbaycanın da tranzit gəlirləri bir o qədər artacaq. Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolunun Rəşt-Astara hissəsi istifadəyə verildikdən sonra isə Asiyadan Avropaya və əks istiqamətə daşınan yüklərin həcmi, sözsüz ki, artacaq. Hələlik, yolun Qəzvin-Rəşt hissəsi və İran Astarası ilə Azərbaycan Astarasını birləşdirən dəmir yolları istismara verilib. Rəşt-Astara hissəsində isə inşaat işləri davam edir.
Xatırladaq ki, “Şimal-Cənub” dəhlizinin yaradılmasında məqsəd Hindistandan Rusiyaya, eləcə də Şimali və Qərbi Avropaya gedən yüklərin çatdırılma müddətini azaltmaqdır. Hazırkı marşrut olan Suveyş kanalı üzrə çatdırılma vaxtı 45-60 gündür, “Şimal-Cənub” vasitəsilə müddətin 14-20 gün olması gözlənilir. Məhz bütün bunlar “Şimal-Cənub”a marağı daha da artırır.
Bundan əlavə, Hindistan yenə bir hissəsi Azərbaycandan keçən "Lapis Lazuli" xəttinə də xüsusi maraq göstərir. Çünki o, “Şərq-Qərb” marşrutuna da Hindistanın qoşulmasına şərait yaradır. "Lapis-Lazuli" xəttinin Bakı-Tiflis-Qarsa birləşdirilməsi ilə bağlı addımlar onun Hindistan üçün əhəmiyyətini xeyli artırır. Eləcə də “Lapis Lazuli" dəhlizinin bu dəmir yoluna birləşdirilməsi Hindistan, Əfqanıstan, Türkmənistan, Azərbaycan, Gürcüstan Türkiyədən keçməklə bütün Avropaya və Şimali Afrikanın bir çox ölkələri də daxil olmaqla 50-60 ölkəyə yüklərin daşınmasını təmin edə bilər. Düzdür, bu layihə indilikdə əsasən Əfqanıstan və Türkmənistan mallarının Avropa bazarına daşınmasına xidmət edir. Amma Hindistanda da etiraf edilir ki, bu marşrut onlar üçün də böyük perspektiv vəd edir.
Ramil QULİYEV
