Bu gün ölkədə ən dinamik şəkildə inkişaf edən sahələrdən biri kimi aqrar sektorun çıxış etməsi heç kimə sirr deyil. Dövlət tərəfindən göstərilən xüsusi diqqət aqrar sahənin tərəqqisində yeni mərhələ açıb.
Ümumiyyətlə, son illər dövlət tərəfindən kənd təsərrüfatı sahəsində həyata keçirilən tədbirlər və dəstək mexanizmləri sayəsində bu sektorda əsaslı inkişaf qeydə alınır. Xüsusilə də “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalına və emalına dair Strateji Yol Xəritəsi” təsdiq edildikdən sonra kənd təsərrüfatının bütün sahələri üzrə artım müşahidə olunur. Belə ki, 2018-ci ildə kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq üzrə ümumi daxili məhsul 2015-ci illə müqayisədə 24,7 faiz artaraq 4,2 milyard manata çatıb. 2019-cu ilin yanvar-noyabr ayları ərzində isə kənd təsərrüfatı məhsullarının ümumi istehsal həcmi ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 7,1 faiz artıb. Görülən tədbirlər sayəsində dinamik artımın davam etməsi gözlənilir. Aqrar sahədə müəyyən istiqamətlər üzrə daha yüksək nəticələrin əldə eilməsi də diqqət yetirilən əsas istiqamətlərdən biridir. Artıq məlumdur ki, dövlətin xüsusi diqqət yetirdiyi sahələrdən biri də pambıqçılıqdır və son illər ərzində pambıqçılığın inkişafı ilə bağlı atılmış addımlar öz səmərəsini verməkdədir. Ölkədə artan istehsal da bunun əyani təsdiqi sayıla bilər. Digər tərəfdən, indi bu sahədə ən qabaqcıl texnologiyalar belə tətbiq edilir. Belə ki, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən müxtəlif ölkələrin qabaqcıl təcrübələri öyrənilir və pilot layihələr həyata keçirilir. Eyni zamanda, innovativ texnologiyalardan istifadənin genişləndirilməsi məqsədilə nümunəvi təsərrüfatların yaradılmasına başlanıb. Məsələn, artıq məlmdur ki, Ucar rayonunda Çin texnologiyası və Beyləqan rayonunda Türk texnologiyası əsasında pambıq istehsalı üzrə pilot layihələr həyata keçirilib. Çin texnologiyası ilə hər hektardan 60 sentner, Türk texnologiyası ilə isə 58 sentner xam pambıq istehsal olunub. O da bəllidir ki, bu istiqamətdə görülən işlərin əsas məqsədlərindən biri də aqrar sahədə məşğulluğun artımına nail olmaqdır. Ekspertlər də bildirir ki, həyata keçirilən siyasətin bir məqsədi məhz əhalinin rifahını yüksəltməkdir. O baxımdan ki, pambıqçılıq yüksək əməktutumlu sahələrdən biridir. Pambıqçılığın paralel olaraq digər sahələrin də inkişafını stimullaşdırması bu sahənin sosial əhəmiyyətini daha da artırmış olur. Eyni zamanda, hesablamalara görə, məhsuldarlıq göstəricisinin 30 sentnerə çatdırılması hər hektar pambıq sahəsindən təxminən 1500 manata yaxın mənfəəti təmin edir. Amma real vəziyyət burada bəzi problemlərin olduğunu da üzə çıxarır. Söhbət artan istehsal fonunda emal sahəsinin azlığından gedir. Bu barədə danışmazdan əvvəl qeyd edək ki, artıq ölkədə pambıq yığımı başa çatıb və elə bu günlərdə Prezident İlham Əliyevin yanında keçirilən müşavirədə əldə olunan nəticələr müvafiq icra orqanlarının iştiraki ilə müzakirə olunub. Burada bir daha bəlli oldu ki, son üç ildə hər hektar üzrə orta məhsuldarlıq 15 sentnerdən 30 sentnerə, ümumi tədarük həcmi isə dəfələrlə artırılaraq 294 min tona çatdırılıb. Tədarük probleminin həlli də burada öz sözünü deyir. Xatırladaq ki, əvvəlki illərdə pambıq tədarük edən cəmi bir şirkətin olması və qiymət başda olmaqla, bütün istehsal şərtlərinin tədarükçü şirkət tərəfindən müəyyən edilməsi fermerləri qane etmədiyi üçün pambıq əkininə maraq az idi. Buna paralel olaraq, texnika və avadanlıq çatışmazlığı, əl əməyinə ehtiyacın çox olması, xüsusilə əllə yığım istehsalın maya dəyərinin artmasına səbəb olurdu. Suvarmada olan çətinliklər də məhsuldarlığın və pambıqçılıqda rentabelliyin aşağı düşməsinin başlıca səbəbləri idi. Amma son 4 ildə vəziyyət dəyişdi. Xüsusən də 2015-ci ildən etibarən pambıqçılığa yeni yanaşma burada tənəzzülün dayanmasını və inkişafın təmin olunmasını dəstəklədi. Belə ki, yeni yaradılmış tədarükçü şirkətlərin texniki bazasının formalaşdırılması üçün dövlət dəstəyi göstərildi və nəticədə tədarükçü şirkətlərin fermerə dəstək imkanları artdı. Şirkət dəstəyi ilə fermerlərin daha ucuz və keyfiyyətli xidmətin əlçatanlığı ilə aqrotexniki tədbirlərin vaxtında aparılması təmin edildi. Yüksək məhsuldarlıq üçün dövlət tərəfindən güzəştli qiymətlərlə mineral gübrə və pestisidlərin təmin edilməsi də öz sözünü dedi. Dövlət tərəfindən hər kiloqram pambığa görə subsidiya verilməsi bu sahəyə marağın artmasına, paralel olaraq fermerin məhsuldarlığa diqqətinin çoxalmasına imkan verdi. Bu fonda hesab edilir ki, 2020-ci ildən etibarən hər hektar pambıq əkini üçün əlavə 220 manat torpaq subsidiyasının verilməsi pambıqçılığa marağın daha da atmasını təmin edəcək. O da faktdır ki, son illərdə məhsuldarlığa paralel olaraq ümumi istehsal həcminin artması fonunda mahlıc və pambıq ipliyinin ixracında artım müşahidə olunur. İndi pambıq və iplik qeyri-neft məhsulları arasında ixrac həcminə görə 3-cü sırada qərarlaşıb. İri ixracatçı şirkətlərin sıralamasına nəzər salsaq, əksər pambıq tədarükü ilə məşğul olan şirkətlərin adı ilk onluğa daxil olub. Ən böyük ticarət tərəfdaşlarımız olan Türkiyə və Rusiyanın pambıq mahlıcına olan tələbini nəzərə alsaq, ölkəmiz daha böyük həcmdə ixrac potensialına malikdir. Amma real vəziyyət burada emal sahəsində çatışmazlıqların olduğunu göstərir. Bunu ekspert Cəfər İbrahimli də diqqətə çatdırır:“Hazırda pambığın xammal kimi ixracından daha çox, əlavə dəyər zənciri yaratmaq məqsədilə yeni iplik və yüngül sənaye müəssisələrinin fəaliyyətinin genişləndirilməsinə ehtiyac var. Digər tərəfdən, ölkədə pambıq tədarükünün davamlılığının təmin olunması, yüngül sənaye müəssisələrinin yaradılması və fəaliyyətinin bərpa olunması fonunda daxili bazarın bu mallara olan tələbatının qarşılanmasına və bu sahədə idxalın azaldılmasına dəstək veriləcəyi gözlənilir. Eyni zamanda, pambıqçılığın inkişafı kənd yerlərində, eləcə də yüngül sənayenin inkişafı fonunda şəhər və rayon mərkəzlərində məşğulluğun artmasına kömək edəcək”. Hesab edilir ki, yeni iplik və yüngül sənaye müəssisələrinin yaradılması geniş vüsət alsa, Azərbaycan pambıqçılıqdan daha çox qazanar. Bu mənada, özəl sektorun həmin sahəyə cəlb edilməsinə də ehtiyac böyükdür.
Ramil QULİYEV
