Qeyri-neft sektorunun mühüm bir qolu kimi aqrar sahənin inkişafı hazırda Azərbaycan üçün əsas prioritetlərdən birini təşkil edir. Bu xüsusda atılan addımlar artıq aqrar sahənin sığorta və kredit dərdinin də çözülmək üzrə olduğunu göstərir. Belə ki, gələn ildən aqrar sahədə də sığortanın geniş tətbiqi gözlənilir və bu xüsusda artıq müvafiq qanun da hazırdır. Bundan başqa, kredit məsələsində də mühüm yeniliklərə start verilir.
Araşdırmalar göstərir ki, Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sisteminin (EKTİS) yaradılması, ümumiyyətlə, aqrar sahədə müşüm yeniliklərə yol açacaq. Kənd Təsərrüfatı nazirinin müavini İlham Quliyev məsələnin bu tərəfinə nəzər salaraq bildirir: "Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sisteminin fermerlərə yaratdığı üstünlüklər təkcə aqrar subsidiyaların bu sistem üzərindən verilməsi ilə yekunlaşmır. Subsidiyaların verilməsi bu mexanizmin yalnız bir hissəsidir. Fermerlər EKTİS vasitəsilə gübrə, sertifikatlı toxum sifariş edə, baytarlıq, fitosanitar xidmətlərdən yararlana, aqrar kredit almaq üçün müraciət edə biləcəklər".
Nazir müavini bildirib ki, payızlıq əkinlərin bəyan edilməsi prosesi başa çatdıqdan və 2020-ci ilin büdcəsi açıldıqdan sonra subsidiyalar kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarının "Fermer kartı"na köçürüləcək: "Subsidiyaların əvvəlki illərdən fərqli olaraq ilin əvvəlində verilməsi fermerlərə təsərrüfat xərclərini qarşılamaq üçün imkan yaradacaq. Fermer subsidiya vəsaitinin 25 faizini nağdlaşdıra biləcək, 75 faizini isə nağdsız əməliyyatlar vasitəsilə EKTİS üzərindən gübrə, toxum, herbisid, pestisid almaq və sair aqrar xidmətlər üçün istifadə edə biləcək. EKTİS-in əsas hədəflərindən biri aqrar sahəyə ayrılan subsidiyaların məhz kənd təsərrüfatı fəaliyyəti üçün istifadə olunmasıdır. Fermer bu vəsaiti məhz aqrar sahəyə yönəltməlidir, 75 faiz vəsaitin nağdsız əməliyyatlara yönləndirilməsinin məqsədi budur". Amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, subsidiyalardan əlavə, fermerlər artıq kredit də götürmək üçün yeni imkanlar əldə edir. İndiyə qədər banklar aqrar sahəyə heç də həvəslə kredit ayırmırdı. Fermerlərin böyük əksəriyyəti kredit əlçatanlığının olmamasından, faizlərin yüksəkliyindən şikayət edirdi. Amma yeni sistem və atılan addımlar bu məsələni həll edir. Özü də fermerlərə böyük həcmdə kredit götürmək üçün də lazımi şərait yaradılır. Belə ki, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin "Aqrar Kredit və İnkişaf" Agentliyi vasitəsilə fermerlərə kredit ayrılır, özü də güzəştli şərtlərlə. Müvafiq qaydalara əsasən, fermer güzəştli kredit almaq üçün yaşadığı rayonda banklara müraciət etməlidir. Bank tərəfindən müraciətə baxılır, 15 gündən gec olmayaraq kreditin verilməsi barədə qərar qəbul olunur, yaxud sahibkarlara əsaslandırılmış imtina məktubu verilir. Bank krediti vermək qərarına gəlirsə, kredit vəsaitinin ayrılması barədə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin "Aqrar Kredit və İnkişaf" Agentliyinə sifariş göndərir. Agentlik 2 iş günü müddətində vəsaitin müvəkkil kredit təşkilatının hesabına köçürülməsini təmin edir. Müvəkkil kredit təşkilatı isə aldığı vəsaiti 1 iş günü müddətində borcalanın hesabına köçürür.
Kreditlərin həddi, müddəti və faizlərinə gəlincə, güzəştli kreditlərin həddi 5 min manatadəkdir. 5-30 min manatadək kiçikhəcmli kreditlər, 30-100 min manatadək ortahəcmli kreditlər, 100-200 min manatadək irihəcmli kreditlər sayılır. 1 milyon manatadək də kənd təsərrüfatı istehsal vasitələrinin alınması üçün kreditlər verilir. Həmçinin mikrokreditlər üçün 2 ilədək, kiçik və ortahəcmli kreditlər üçün 3 ilədək, irihəcmli kreditlər üçün 5 ilədək zaman müəyyən olunur. Bütün bunlar fermerlər tərəfindən də razılıqla qarşılanır və hesab edilir ki, bu hal aqrar sahədə daha böyük həcmdə məhsul istehsalına imkan verəcək.
Digər tərəfdən dövlət artıq bu məhsulun təhlükəsizliyini də təmin edir. Söhbət aqrar sığortanın tətbiqindən gedir. Aqrar Sığorta Fondunun dövriyyəyə daxil olması bu prosesdə mühüm rol oynayacaq. Xatırladaq ki, ötən həftə Nazirlər Kabineti Aqrar Sığorta Fondunun Nizamnaməsini təsdiqləyib. Nizamnamədə Aqrar Sığorta Fondunun fəaliyyətinin məqsədi, vəzifələri və hüquqları, onun idarə edilməsi, nizamnamə kapitalı, əmlakı və maliyyə fəaliyyətinin əsasları, audit, uçot və hesabatların tərtibi və təqdim qaydaları və digər məsələlər öz əksini tapıb. Nizamnaməyə əsasən, Aqrar Sığorta Fondu ölkədə aqrar sığorta sisteminin təşkilini, inkişafını və dayanıqlığını, idarəedici qurumun formalaşdırılmasını təmin etmək və onun fəaliyyətinə nəzarət etmək məqsədilə yaradılmış qeyri-kommersiya hüquqi şəxsidir. Fond qəbul etdiyi sığorta öhdəliklərinin idarəedilməsini təmin etmək məqsədilə sığorta və təkrarsığorta siyasətini müəyyən etmək, sığorta vasitəçiliyi fəaliyyəti üçün vasitəçi aqrar sığortaçılarla müqavilə bağlamaq, aqrar sığorta sisteminin dayanıqlı olması istiqamətində siyasət və qaydaların qəbul edilməsi kimi səlahiyyətlərə malikdir.
Aqrar Sığorta Fondunun nizamnamə kapitalının formalaşması üçün 2019-cu ilin dövlət büdcəsindən 1 milyon manat, 2020-ci ilin dövlət büdcəsindən 5 milyon manat ayrılacaq. “Aqrar Sığorta haqqında” qanun 2020-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minir. Bununla aqrar sahənin sığorta problemi də çözümünü tapacaq. Hesab olunur ki, məhz bu vəziyyətdə aqrar sahədə artıq daha böyük həcmdə məhsul istehsalı mümkündür.
Ramil QULİYEV
