Fikrət Yusifov: “Yəqin ki, cənab Prezidentin bu istiqamətdə qəbul edəcəyi növbəti qərarlarda bu məsələ də öz əksini tapacaq”
Məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasında fiziki şəxslərin problemli kreditlərinin həlli ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında Fərman imzalayıb.
Fərmana əsasən, devalvasiyalar baş verən tarixlərə fiziki şəxslərin banklara 10 min dollaradək xarici valyutada olan əsas kredit borclarının devalvasiya ilə bağlı manatla artmış hissəsinə güzəşt tətbiq olunacaq. Belə ki, birinci devalvasiyaya, yəni 2015-ci il fevralın 21-nə olan borcun hər dollarına 25 qəpik, ikinci devalvasiyaya olan dövrdə isə hər dollara 60 qəpik güzəşt tətbiq olunacaq. Bu məbləğ dövlət büdcəsi hesabına ödəniləcək.
Xarici valyutada kredit götürmüş fiziki şəxslər bu güzəştlərdən faydalanmaq imkanı qazanacaqlar. Çünki, qeyd olunduğu kimi, bu, 10 min dollar həcmində olan kreditlərə tətbiq olunacaq. Bu o deməkdir ki, vətəndaş birinci devalvasiyaya qədər 10 min dollar kredit götürmüşdüsə, onun manatla ifadəsi 7800 manat idisə, devalvasiyadan sonra məbləğ 10500 manata çatmışdı. Hər dollara 0.25 qəpik tətbiq olunduğu üçün, 10500 manatdan 2500 manat çıxılacaq. Qalan məbləğ, praktik olaraq, devalvasiyadan əvvəlki məbləğə çatdırılacaq.
İkinci dövr 2015-ci il fevralın 21-dən dekabrın 21-dək olan tarixləri əhatə edir. Bu müddətdə götürülən kreditlərin hər dollarına 0.60 qəpik tətbiq olunacaq. Bu hər 10 min dollara görə 6 min manat güzəştin tətbiq olunması anlamına gəlir. Hər bir vətəndaşa tətbiq edilən güzəştin maksimum məbləği 5 min dollar olacaq. Bu da o deməkdir ki, 10 min dollara qədər kredit götürən vətəndaşa 5 min dollara qədər güzəşt əldə etmək imkanı verilir.
Bütün hallarda, verilən qərar mütərəqqi addımdır və bu təqdir edilməlidir. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, problemli kreditlər məsələsində heç də hamı 10 min dollara qədər kredit götürməyib. Vətəndaşların müəyyən qismi göstərilən məbləğdən artıq kredit götürüb. Mərkəzi Bankın icraçı direktoru Rəşad Orucovon sözlərinə görə, təhlillər nəticəsində məlum olub ki, problemli kreditlərin 95 faizi 10 min dollardan aşağı məbləğdə kredit götürənlərdir. Lakin bu amil belə əsas vermir ki, yerdə qalan 5 faiz güzəştdən kənarda qalsın. Çünki elə adam var ki, devalvasiya olmadan əvvəl 15 min dollar kredit götürərək avtomobil alıb. Məlum devalvasiyadan sonra ödənişlərin məbləği əhəmiyyətli dərəcədə artıb və bunu ödəyə bilməyib. Buna görə bəziləri intihar edib. Eləsi olub ki, krediti ödəyə bilmədiyinə görə avtomobili banklar tərəfindən əlindən alınıb. Həmçinin, kreditə görə mənzilini girov qoyub, sonra ödəniş edə bilmədiyinə görə məhkəmə tərəfindən evi müsadirə olunan vətəndaşlar var. Bəs onların vəziyyəti necə olacaq? O baxımdan yaxşı olardı ki, 10 min dollardan artıq kredit götürənlərə də müəyyən güzəştlər edilsin.
Maraqlıdır, ekspertlər bunu necə dəyərləndirirlər?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən iqtisad elmləri doktoru Fikrət Yusifovun sözlərinə görə, məbləğin hansı həcmdə olmasından asılı olmayaraq, bəlli bir güzəşt hamıya şamil olunsa, daha yaxşı olar: “Belə ki, 10 min dollara qədər götürülmüş vəsaitlərə devalvasiya nəticəsində yaranmış borcla əlaqədar kompensasiya ödənilirsə, 20-30 min dollar kredit götürənlərə də güzəşt edilməlidir. Ən azından, həmin kreditin 10 min dollar olan hissəsinə bu güzəştlər şamil olunsa yaxşı olar. Vacib deyil güzəştlər 30 min dolların hamısına şamil edilsin. Ancaq 20 min dollar kreditin 10 min dollarına güzəşt tətbiq etmək mümkündür. Heç olmasa belə bir mexanizm ilkin mərhələdə tətbiq edilsə, daha yaxşı olar. Kimsə 10 min dollar kredit götürübsə, ona güzəştlər tam tətbiq edilir, amma digəri 10001 dollar kredit götürüb ona heç bir güzəşt edilmir. Bu baxımdan hesab edirəm ki, sözügedən məsələ düşündürücüdür. O üzdən, 10 min dollardan artıq kredit götürənlərə də güzəşt tətbiq edilsə, yaxşı olar. Yəqin ki, cənab Prezidentin bu istiqamətdə qəbul edəcəyi növbəti qərarlarda bu məsələ də öz əksini tapacaq. Yəni inanıram ki, sözügedən məsələ də yoluna qoyulacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
