Fikrət Yusifov: “Gələcəkdə CQD-yə Türkmənistan, İran və İraq qazının qoşulması imkanları var”
Azərbaycan qazının Avropaya nəqli üçün nəzərdə tutulan “Cənub Qaz Dəhlizi” (CQD) qaz infrastrukturunun daha çox inteqrasiyasını təmin edir. Bu barədə mətbuata Qaz İxrac edən Ölkələr Forumu (GECF) məlumat verib.
GECF-in məlumatına görə, Avropanın təbii qaza olan tələbatının 2017-ci ildə 278 milyard kubmetrdən 2020-ci ildə 350 milyard kubmetrə, 2040-cı ildə isə 440 milyard kubmetrə qədər artacağı proqnozlaşdırılır: “Belə idxal perspektivləri ilə “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropanın enerji təhlükəsizliyini yaxşılaşdırmağa kömək edən digər boru kəmərlərindən əlavə, mühüm bir seçimdir”.
Təşkilatın məlumatına görə, CQD Avropa bazarına yönəldilən qaz tədarükünün mənbələri və marşrutlarını diversifikasiya etməyə imkan verir və təbii qaz tədarükünün artacağı gözlənir: “CQD qaz infrastrukturunun daha çox inteqrasiyasını təmin edir. Çünki dəhliz digər Avropa boru kəmərlərinə qoşulmaq imkanı verir. Bu da Avropa bazarlarına təbii qazın tədarükünü artırmağa şərait yaradır”.
Qeyd edək ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi Avropa İttifaqı üçün prioritetlərdən biridir və 10 milyard kubmetr Azərbaycan qazını Xəzər dənizindən Gürcüstan və Türkiyə ərazisi vasitəsilə Avropaya nəql etməyi nəzərdə tutur.
Qaz İxrac Edən Ölkələr Forumu 2001-ci ildə Tehran şəhərində yaradılıb, 2008-ci ildə Moskva şəhərində hüquqi olaraq təsis edilib. Təşkilatın mənzil-qərargahı 2009-cu ildən Qətərin paytaxtı Doha şəhərində yerləşir. Azərbaycan GECF-ə daxil olan dövlətlərin nazirlərinin 2015-ci ildə keçirilmiş 17-ci iclasında yekdilliklə təşkilata müşahidəçi qismində qəbul edilib. Forumun 12 əsas - Əlcəzair, Boliviya, Misir, Ekvatorial Qvineya, İran, Liviya, Nigeriya, Qətər, Rusiya, Trinidad və Tobaqo, Venesuela, BƏƏ və 7 müşahidəçi - Azərbaycan, Qazaxıstan, Niderland, Norveç, İraq, Oman və Peru üzvü var.
Görünən odur ki, CQD-nin önəmi getdikcə bütün mənalarda artır. Bunlardan biri də qaz infrastrukturunun daha çox inteqrasiyasında oynadığı roldur. Bu baxımdan, ekspertlər CQD-nin bu rolunu necə dəyərləndirirlər?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisad elmləri doktoru Fikrət Yusifovun sözlərinə görə, CQD-nin Avropa üçün önəmi böyükdür: “Məsələ ondadır ki, CQD son 15 il ərzində ən böyük enerji layihəsidir. Layihənin ümumi dəyəri hardasa 45 milyard dollardır. Dəhlizin uzunluğu 3500 kilometrdir. Layihəni nəinki Avropa İttifaqı, Birləşmiş Ştatlar da dəstəkləyir. Layihə “Şahdəniz-2” yatağından hasil olan qazın Avropaya nəqlini nəzərdə tutur. Bu layihə Avropanın enerji, qaz təchizatında şaxələnmə rolunu oynayır. İlkin mərhələdə bu dəhlizlə ötürülən qazın həcmi o qədər də böyük olmasa da, əsas odur ki, şaxələnmə prosesində bu xəttin iştirakı böyük olacaq. Sonradan sözügedən dəhlizə digər qaz hasilatçısı olan ölkələrin də qoşulacağı gözlənir. O zaman CQD Avropa üçün daha maraqlı olacaq. Ona görə də GECF tərəfindən CQD-yə belə bir qiymətin verilməsi çox yaxşı göstəricidir. Hesab edirəm ki, bu layihə həm Azərbaycan, həm də Türkiyə və Avropa ölkələri üçün çox əhəmiyyətlidir. Gələcəkdə CQD-yə Türkmənistan, İran və İraq qazının qoşulması imkanları var. Belə olan halda, CQD-nin dəyəri xüsusilə artır. Ona görə də Qaz İxrac Edən Ölkələr Forumu tərəfindən CQD-yə verilən önəmi müsbət qiymətləndirirəm. GECF əmindir ki, layihə qaz xətlərinin inteqrasiyasında mühüm rol oynayacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
