Dollar ətrafında baş verənlər bu valyutanın gələcəyi ilə bağlı indi daha çox suallar yaradır. Belə görünür ki, qarşıdakı dövr dollar üçün heç də asan olmayacaq və bu valyutanın işlənmə dairəsi əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşa bilər. Ekspertlər belə vəziyyətdə dolların ucuzlaşmasının qaçılmaz olduğunu bildirir və bu sıraya Azərbaycan manatı da daxil edilir. Görünən budur ki, belə gedişlə manatın dollara nisbətdə bahalaşması qaçılmaz olacaq.
Xatırladaq ki, son zamanlar bir sıra dövlətlərdən rəsmi olaraq dollardan imtina etmək çağırışları gəlməkdədir. Bu dövlətlərin başında isə Türkiyə, Rusiya, İran, Çin və Venesuela kimi ölkələr gəlir. Bu il ABŞ-ın ilk üç ölkəni dollar silahı ilə vurması, nəticədə milli valyutaların kursunun kəskin düşməsi onların dünyanın əsas valyutadan uzaqlaşmaq istəyini artırıb. Hazırda dollara qarşı mübarizədə seçilən dörd ölkənin - Türkiyə, Çin, Rusiya və İranın dünya ticarətində ümumi payının 30 faiz olduğu bildirilir. Qeyd edilir ki, ən azından, bu dörd ölkənin başqa valyutalarla ticarəti dolların qlobal təsirini 30 faiz azaldacaq. Bu ölkələrin sırasının xeyli genişlənəcəyi istisna edilmir.
Artıq ABŞ-ın Venesuelaya qarşı sanksiyalar tətbiq etməsindən sonra bu ölkə valyuta bazarında dollar satmaqdan imtina edib. Ölkənin vitse-prezidenti Tarek Əl-Aysaminin sözlərinə görə, məhdudlaşdırıcı tədbirlər Venesuelanın valyuta bazarında ABŞ dolları ilə ticarətin davam etdirilməsinin qarşısını alır. Vitse-prizedent indi avrodan istifadə ediləcəyini söyləyib. Xatırladaq ki, rəsmi Vaşinqtonun Venesuelaya qarşı sanksiyalar tətbiq etmək qərarı Nikolas Maduronun qalib gəldiyi prezident seçkilərindən sonra verilib. Ağ Ev bu seçkilərin nəticələrini tanımaqdan imtina edib.
Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Vaşinqtonun dollardan işinə yaramayan dövlətləri cəzalandırmaq üçün istifadə etməsinin ABŞ valyutasını çökdürməkdə olduğunu vurğulayır. Nazirin sözlərinə görə, Vaşinqton kimisə cəzalandırmaq istədikdə dollardan təzyiq vasitəsi kimi istifadə edir: "Dərhal dollarla hər cür bank əməliyyatları xidmətini dayandırır, həm də təkcə cəzalandırmaq istədiyi ölkə deyil, həm də onunla bu və ya digər şəkildə əlaqəsi olan hamı hədəfə alınır". Bu səbəbdən o, ölkəsinin dollardan imtina üçün hər cür addımlar atdığını bildirir. Dolların çöküşü istiqamətində atılan ən əsas addımlardan biri də Rusiyanın iştirakı ilə yeni ödəniş sisiteminin yaradılmasıdır. “Financial Times” nəşri də Böyük Britaniya, Almaniya, Fransa, Rusiya və Çinin alternativ ödəniş sisteminin yaradılması üçün razılığa gəldiyini yazıb. Rusiyanın maliyyə naziri Anton Siluanov bildirir ki, ölkəsi ABŞ-dan asılı olmayan ödəniş sisteminə qoşula bilər. Onun sözlərinə görə, SWIFT beynəlxalq ödəniş sisteminin hazırda yaradılan alternativi Avropanın maliyyə institutları arasında işləyəcək: "Rusiya bu sistemə qoşulmağa hazırdır. Çünki o, ABŞ dolları ilə hesablaşmalar aparan müəssisələrə və maliyyə institutlarına qarşı ABŞ-ın tətbiq etdiyi məhdudiyyətlərə cavabdır”.
ABŞ-ın Avropada əsas mütəffiqi sayılan Böyük Britaniya da dollara qarşı addımlar atır. Moskvanın Londondakı ticarət nümayəndəsi Boris Abramov faktı təsdiq edib. O qeyd edir ki, Böyük Britaniya və Rusiya, zərurət yaranarsa, qarşılıqlı hesablaşmalarda ABŞ dollarından imtina edə bilər. Onun sözlərinə görə, iki ölkənin ödəniş üçün funt sterlinq və rubla keçməsindən ötrü lazımi infrastruktur var: "İngilis funt sterlinqi dollar və avro kimi sərbəst konvertasiya olunan valyutadır. Rusiya şirkətləri üçün yerli və yaxud xarici banklarda funtla hesab açmaq asandır”. Rusiya rəsmisi həmçinin bildirib ki, Böyük Britaniya ilə ticarət dialoqu 2014-cü ildən bəri ilk dəfə bərpa edilib: "İki ölkənin sanksiya tətbiq olunmayan sahələrdə maraqları eynidir və əməkdaşlıq etməyə hazırıq". Çin də milli valyutasının dolları əvəzləməsi üçün addımlar atır. “Bloomberg” agentliyi yazır ki, bu gedişlə avro dolları sıxışdıran əsas valyuta olacaq. Bildirilir ki, dollar avroya nisbətdə ilk mərhələdə təxminən 40% ucuzlaşacaq. “A.G. Bisset Associates” LLC-nin baş icraçı direktoru Ulf Lindalın proqnozuna əsasən, 1970-ci ildən bəri dolların 15 ildən bir düşmə tendensiyası təkrarlanır. Bu sxem bu dəfə də təkrarlanacaq. Onun fikrincə, ABŞ valyutası avroya nisbətdə 2 dollar və yuana münasibətdə 1 dollar ucuzlaşacaq. Qeyd edək ki, bu proqnoz “Bloomberg”in media analitikləri arasında keçirdiyi sorğu ilə üst-üstə düşür. Dolların avroya nisbətdə kəskin ucuzlaşması onun manata nisbətdə də ucuzluşamasını qaçılmaz edəcək. Çünki manatın məzənnəsi dollar və avronun çarpaz kursu əsasında müəyyən edilir. Bu da o deməkdir ki, qarşıdakı dövr ərzində manat dollara nisbətdə 40 faiz möhkəmlənə bilər. Belə vəziyətdə ölkənin artmaqda olan valyuta ehtiyatlarında dolların payının azaldılması, avro və qızılın xüsusi çəkisinin yüksəldilməsi qaçılmaz sayılır.
Tahir TAĞIYEV
