Son günlərdə neftin qiyməti ətrafında yenidən maraq doğuran proseslər cərəyan etməkdə, “qara qızıl” bazarında spekulyativ təsirlərin artması müşahidə olunmaqdadır. Bunun nəticəsində neftin qiyməti müəyyən qədər azalsa da, proses uzun müddət davam etməyib.
Hasilatın azalması fonunda tələbin artması isə qiymətlərin yenidən yüksəlməsinə rəvac verməkdədir. Artıq Azərbaycan neftinin qiyməti yenidən 67 dollarlıq həddi keçib. Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,65 dollar bahalaşaraq 62,33 dollar təşkil edib. Ekspertlər qiymət artmının davam etməsini qaçılmaz sayır. Məsələn, Fransa bankı “Societe Generale” neftin qiymətinə dair proqnozunu artırıb. Bank 2018-ci ildə “Brent” markalı neftin bir barrelinin orta qiymətinə üzrə proqnozunu 62 dollardan 66 dollara artırıb. “Societe Generale” bu il üçün “Light” neftinin orta qiymətinə dair proqnozunu isə 58 dollardan 62 dollara yüksəldib.
Bank hesab edir ki, ABŞ-da neft hasilatının hazırkı artımı proqnozları üstələsə də, Venesuelanın istehsalındakı azalma da proqnozları qabaqlayır. Qeyri-OPEK ölkələrində neft hasilatında ciddi artım olacağı proqnozlaşdırılır. Lakin OPEK+ anlaşmasının ilin sonuna qədər davam etməsi və dünya iqtisadiyyatında artımın sürətlənməsi əlavə neftin yaradacağı mənfi effekti kompensasiya edəcək. Bundan başqa, 2018-ci ildə neft bazarında tarazlıq bərpa olunacaq.
ABŞ-ın qabaqcıl banklarından olan “Citibank” isə hətta bu gedişlə ilin sonuna kimi neftin bir barrelinin qiymətinin 90-100 dollar səviyyəsinə çatacağını bəyan edir. Bankın məlumatına əsasən, ABŞ-da neft hasilatının artması “qara qızıl”ın qiymətinin ucuzlaşmasına səbəb olmayacaq. Belə ki, Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginliyin artmasına dair gözləntilər fonunda “Citibank” neftin qiymətinin 90-100 dollardək bahalaşacağı ehtimal edir. Oksford Energetika Araşdırmaları İnstitutunun son hesabatında isə qeyd olunur ki, 2018-ci ildə OPEK və ABŞ-ın şist neft sektoru arasında qarşıdurma əsas fakt olmaqla yanaşı, neft qiymətlərini 60-75 dollar kimi dar diapazonda saxlaya bilər: "Bu dinamika - qiymətlər və əhval-ruhiyyənin tez-tez dəyişməsi hələ uzun müddət davam edə bilər. Qiymətlər koridorun üst həddinə yaxınlaşarsa, ABŞ-da şist neft hasilatı artacaq. Təklifin artması qiymətləri aşağı salacaq. Lakin düşünmürük ki, qiymətlər 60 dollardan aşağı düşsün. Belə ki, OPEK neft bazarına daxilolmalara məhdudiyyətlər qoyub. Həmçinin neftə tələbatın artması qiymətlərin çox aşağı düşməsinə mane olur". İnstitut neftin orta illik qiymətini 67 dollar səviyyəsində proqnozlaşdırır.
İqtisadçıların fikrincə, digər ölkələr kimi, Azərbaycan üçün də neftin stabil qiyməti dövlət gəlirlərinin, eləcə də ölkəyə daxil olan valyutanın həcminin stabilləşməsi baxımdan vacibdir. Qiymət artımları daha çox baş verərsə, bu, ölkəmizə daha çox neft dollarlarının daxil olmasına imkan verəcək. Çünki dünya bazarında neftin qiymətinin aşağı və ya yuxarı olması ölkəyə daxil olan valyutanın həcminə də təsir göstərir. Bu baxımdan tədiyyə balansının müsbət olması birbaşa neftin qiymətindən asılıdır. 2018-ci il neftin dünya bazarında qiyməti proqnozlaşdırıldığı kimi ən azından 65 dollar ətrafında olarsa, bu, Azərbaycana öz ehtiyatlarını daha sürətlə artırmaq imkanı verəcək. Xatırladaq ki, cari il üçün neftin bir barrelinin qiyməti dövlət büdcəsində 45 dolardan götürülüb. Amma ilin ötən dövrü ərzində Azərbaycan neftinin orta satış qiyməti təxminən 70 dollar təşkil edib. Bu da neft satışından daha çox gəlir əldə olunması deməkdir. Amma hökumət üçün prioritet yenə qeyri-neft sektorudur. İndi qeyri-neft sektorunda ixrac imkanları artırılmağa çalışılır. Hazırda qeyri-neft sektorunun ixrac imkanları əvvəlki dövrlə müqayisədə 24 faiz artıb. Bu da 1,5 milyard dollardan çox vəsait deməkdir. Bu sahə üzər ixrac həcminin daha da artması məqsədilə hökumət manatın artan neft gəlirləriən baxmayaraq, bahalaşmasına imkan vermir. Qeyd edək ki, ötən ilin aprel ayından başlayaraq indiyə kimi ABŞ dolları digər valyutalar qarşısında öz dəyərini 12 faiz itirib. Amma dolların ciddi ucuzlaşması manatın məzənnəsində müşahidə edilmir. Əsas səbəb də odur ki, hökumət qeyri-neft sektoru üzrə ixrac həcminin daha da artırılmasını istəyir. Bu səbəbdən manatın məzənnəsinin ən azından indiki səviyyədə saxlanması zəruri sayılır. Amma neftin yüksək qiymətləri fonunda ölkənin valyuta ehtyiatlarında daha sürətli artım proqnozlaşdırılır. Bunu bü günlərdə Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov da təsdiq edib: “Dünya bazarında neftin qiymətinin dövlət büdcəsində proqnozlaşdırılmış 45 dollar səviyyəsində qalması imkan verir ki, ölkənin tədiyyə balansı müsbət olsun, Azərbaycan Mərkəzi Bankının valyuta ehtiyatları isə artsın. Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının artması üçün neftin qiyməti əsas amildir. Hazırda qiymət yüksəkdir. Üstəlik, yeni neft müqaviləsi ilə əlaqədar Azərbaycana bonusların da ödənilməsinə başlanıb. Deyə bilərəm ki, 2018-ci ildə valyuta ehtiyatlarımızdakı artım 2017-ci ildəkindən az olmayacaq”.
NAHİD
