Məlum olduğu kimi, qeyri-neft sektorunun vacib qolu kimi Azərbaycan üzərindən yük və sərnişindaşımaların həcminin artırılması xüsusi diqqət mərkəzindədir. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun işə düşməsi artıq ölkə üzərindən daşınan yüklərin həcmində əhəmiyyətli dərəcədə artım əldə olunması ilə müşayiət edilməkdədir. Cari il ərzində bu dəmir yolu ilə sərnişin daşınması da həyata keçriləcək.
Bununla yanaşı, artıq yaxın günlərdə “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi işə düşəcək və bu, yükdaşımalar sahəsində yeni bir mərhələ açacaq. İranın Dövlət Dəmir Yolları İdarəsinin beynəlxalq əməkdaşlıq şöbəsinin rəisi Abbas Zamani bildirir ki, “Şimal-Cənub”un mühüm hissəsini təşkil edən Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xətti istismara verildikdə, yüklərin daşınması ilə yanaşı, sərnişindaşıma da həyata keçiriləcək. Onun sözlərinə görə, mart ayının sonunda yol istismara veriləcək və ilk sınaq qatarı İrandan Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərinə yola salınacaq. Azərbaycandan tranzit keçməklə Sankt-Peterburqa tikinti materialları daşıyan yük qatarı göndəriləcək. A.Zamani bildirib ki, gələcəkdə sərnişinlər Tehran-Moskva qatarı ilə Astaradan keçməklə Rusiyaya gedə biləcək. Bununla yanaşı, “Şimal-Cənub”un digər vacib hissəsi olan Qəzvin-Rəşt dəmir yolu istiqamətində də mühüm addımlar atılır. Gilan əyalətinin yol və şəhərsalma idarəsinin baş direktoru Əli Xavəri qeyd edir ki, Qəzvin-Rəşt dəmir yolu layihəsi üzrə tikinti işlərinin başa çatmasına 5 kilometr qalıb. 164 kilometrlik dəmir yolu xəttinin 148 kilometrində relslərin qoyulması prosesi başa çatıb: "Dəmir yolu xəttinin Gilan əyaləti ərazisində infrastruktur tam hazırdır. Sadəcə 1 kilometr məsafədə relslər qoyulacaq. Qəzvin əyalətində isə 4 kilometr məsafədə relslər qoyulmalı və infrastruktur hazırlanmalıdır. İnfrastrukturun hazırlanması prosesi tamamlandıqdan sonra müvəqqəti relslər qoyulacaq. Bunun üçün zamana ehtiyac var”.
O qeyd edib ki, martın 21-nə qədər nəzərdə tutulan işlərin böyük hissəsi yerinə yetiriləcək.
Xatırladaq ki, Qəzvin-Rəşt dəmir yolu Ənzəli limanı və Astaraya kimi uzanacaq. Bu dəmir yolu “Şimal-Cənub”un bir hissəsidir və dəmir yolunun tikintisi Azərbaycan, Rusiya və İran tərəfindən həyata keçirilir. Daha sonra Astaraya kimi uzanacaq dəmir yolu layihəsinin icrasına Azərbaycan əlavə 500 milyon dollarlıq investisiya qoymaqla, bu layihədə 50 faizlik paya sahib olacaq. İranın yol və şəhərsalma nazirinin müavini Əsğər Fəxriyə Kaşan bildirib ki, Rəşt-Astara dəmir yolu layihəsinin icrası ilə “Şimal-Cənub”un əsas hissəsi istifadəyə hazır vəziyyətə gətirilmiş olacaq və bu marşrutdan istifadə edərək, Hindistan və Çin öz məhsullarını Mərkəzi Asiya, Azərbaycan, Rusiya və Avropaya nəql edə biləcək. Nazir müavini qeyd edib ki, Rəşt-Astara dəmir yolunun istifadəyə verilməsi ilə İranın cənubundan yüklərin Avropaya göndərilməsi də xeyli asanlaşacaq və ölkənin valyuta gəlirləri artacaq. Eyni zamanda, belə vəziyyət İranın Azərbaycan üzərindən daha çox yük göndərməsinə səbəb olacaq. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ötən ilin 10 ayı ərzində İran yalnız Astara gömrük-keçid məntəqəsindən 1 milyard 300 milyon dollar həcmində ixrac əməliyyatı həyata keçirib. Astara Gömrük İdarəsinin rəisi Rəsul Ümidi bildirib ki, mallar Azərbaycan üzərindən keçməklə Gürcüstana, Ukraynaya, Rusiyaya, Türkiyəyə və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə ixrac olunub. İranın ixrac potensialının artması və Hindistanın ixrac-idxal əməliyyatlarını məhz İran üzərindən həyata keçirməyə çalışması “Şimal-Cənub” dəhlizinin rolunu daha da artırır. Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolu xətti istismara verildikdən sonra “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi tam olaraq formalaşacaq. Bu isə daha çox həcmdə ixrac əməliyyatının həyata keçirməsinə imkan yaradacaq. Azərbaycan üzərindən malların tranzit olaraq keçməsi onu deməyə əsas verir ki, rəsmi Bakı strateji xətti düzgün müəyyən edib. Rəşt-Astara dəmir yolunun çəkilişi üçün Azərbaycanın İrana 500 milyon dollar kredit verməsi də, ekspertlərə görə, qeyri-neft sektoruna yatırılan sərmayədir. Yaxın gələcəkdə dövlət büdcəsinə həm kreditin faizi qayıdacaq, həm də istismara veriləcək Rəşt-Astara dəmir yolu ilə həyata keçiriləcək ixrac əməliyyatından əldə edilən tranzit gəlirlər büdcəyə daxil olacaq.
Bundan başqa, artıq məlumdur ki, Azərbaycanda dəmir yolunun yenidən qurulması Rusiya-İran istiqamətində yük axınlarının artmasına gətirib çıxaracaq. Xatırldaq ki, bu il Azərbaycan irimiqyaslı “Şimal-Cənub” nəqliyyat layihəsinin tərkib hissəsi olan Bakı-Yalama dəmir yolunun Rusiya sərhədinə qədər hissəsinin yenidən qurulmasına başlayacaq. Yenidənqurma işləri zamanı Bakı-Astara dəmir yolunun Xəzər dənizinin sahilindən keçən hissəsinin köçürülməsi, habelə Qəbələ şəhərinə qədər dəmir yolu qolunun çəkilməsi nəzərdə tutulur. “Rus Konteyner Şirkəti”nin mütəxəssislərinin fikrincə, belə infrastruktur layihələri təkcə Azərbaycan üçün deyil, həm də Rusiya və beynəlxalq qadağalar ləğv ediləndən sonra dünyada ən yüksək iqtisadi inkişaf sürətlərindən birini nümayiş etdirən İran üçün sərfəlidir. “Rus Konteyner Şirkəti”nin baş direktoru İvan Qrişagin belə bir proqnoz verərək bildirir: “Nəqliyyat sahəsində yaranan real vəziyyəti lazımınca qiymətləndirmək həqiqətən çətindir, amma fəaliyyət göstərən və işə salınmağa hazırlanan dəmir yollarının buraxıcılıq qabiliyyəti ilə bağlı ilkin hesablamalar nəzərə alınsa, xərclər nəinki ödəniləcək, həm də Rusiya və İran iqtisadiyyatlarının möhkəmlənməsinin əhəmiyyətli amilinə çevriləcək. Görülən tədbirlər, şəksiz ki, ölkələrimiz arasında əmtəə dövriyyəsini dəfələrlə artırmağa və hətta proqnozlaşdırılan göstəriciləri 10 milyard dollar üstələməyə imkan verəcək”.
Nahid SALAYEV
