Maliyyə bazarlarında ən çox diqqət cəlb edən məqamlardan biri manatın artıq bir neçə aydır dollara nisbətdə mövqeyinin sabit qalmasıdır. Hətta fikirlər səslənir ki, Mərkəzi Bankın müdaxiləsi olmayacağı təqdirdə dolların nəzərəçarpacaq dərəcədə ucuzlaşması da baş verə bilər. İndiki məqamda qeyri-neft sektoru üzrə ixracın dəstəklənməsi məqsədilə baş bank manatın dollara nisbətdə daha çox ucuzlaşmasına imkan vermək niyyətində deyil.
Bu fonda manatın hələ uzun müddət ən azından indiki səviyyədə qalması gözlənir. Bunu "Fitch" beynəlxalq reytinq agentliyi də təsdiq edir. Agentlik dünya bazarında neft qiymətlərinin sabit qalması fonunda Azərbaycanda yaxın 2 il ərzində manatın məzənnəsinin dəyişməyəcəyini proqnozlaşdırır.
Bildirilir ki, neft qiymətlərinin tədricən artması, o cümlədən sərt monetar və fiskal siyasət nəticəsində dolların manata nisbətən məzənnəsi apreldən etibarən 1,70 manat səviyyəsində stabilləşib: “Bu da öz növbəsində, 2017-ci ildə 12,9% səviyyəsində olan inflyasiya təzyiqlərini azaltmağa gətirib çıxarıb. Ötən ilin mart ayı ilə müqayisədə apreldən etibarən inflyasiya azalıb. Kreditlərin və depozitlərin dollarlaşma səviyyəsi yavaş-yavaş azalır, bu da məzənnəyə inamın müəyyən qədər artdığını göstərir. Neft qiymətlərinin sabit olması ilə bağlı gözləntiləri nəzərə alaraq növbəti iki il ərzində manatın məzənnəsinin dəyişməyəcəyini proqnozlaşdırırıq”.
Bundan başqa nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan bu ildən qaz ixrac həcmini də arıtracaq və bu da ölkəyə daha çox dollar kütləsinin daxil olmasını şərtləndirəcək. Elə “Fitch Ratings” beynəlxalq reytinq agentliyi də bildirir ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” tamamlandıqdan sonra Azərbaycanın təbii qaz ixracının artması gözlənir. Belə vəziyyətdə manatın möhkəmlənməsi istiqamətində təzyiqlərin daha da artması gözlənilən sayılır. Ümuiyyətlə, bu il manatın məzənnəsinə neft və qazın qiymətinin əsaslı təsir göstərməsi proqnozlaşdırılır. Hətta bu günlərdə Avropa İttifaqının “Şərq Tərəfdaşlığı” proqramının sifarişi ilə Niderlandın ING maliyyə holdinqinin tərəfdaşı “ACT LLC” humanitar təşkilatı tərəfindən keçirilən sorğu və hazırlanan hesabatda Azərbaycan milli valyutasının kursunun dollara nisbətən 2018-ci ildə 1,59-dək yüksələcəyi qeyd olunub. Ekspertlər hesab edir ki, qlobal şoklar baş verməzsə, o zaman 2018-ci ildə manat dəyər itirməyəcək. Amma iqtisadi baxımdan mövcud məzənnəni qoruyub saxlamaq daha məntiqi olardı. Son proseslər də göstərir ki, Mərkəzi Bank manatın yenidən kəskin möhkəmlənməsində maraqlı deyil. Elə iqtisadçı alim Vüqar Bayramovun da sözlərinə görə, baş bank üçün mövcud məzənnəni qoruyub saxlamaq daha prioritetdir: “Əslində, hökumətə təqdim etdiyimiz təkliflərdə mövcud məzənnənin qorunub saxlanması və 2015-ci ildə hazırladığımız üçtərəfli mexanizm əsasında xarici valyutada kreditləri olan vətəndaşlarımıza bu il kompensasiyaların verilməsi öz əksini tapıb. Bu, bir tərəfdən Azərbaycan qeyri-neft məhsullarının rəqabətqabiliyyətliliyinin qorunub saxlanmasına gətirib çıxarar, digər tərəfdən isə problemli kreditlərin sağlamlaşdırılması, əhalinin banklara olan borc öhdəliyinin kəskin azaldılması baxımından ciddi irəliləyişə səbəb olar. Builki məzənnəyə bir daha toxunsaq, manatın yenidən möhkəmlənməsi iqtisadiyyatın şaxələnməsi ilə bağlı prioritetlər baxımından arzuolunan olmasa da, son qərarı Mərkəzi Bank deyəcək”.
Beləliklə, real vəziyyətin təhlili göstərir ki, qarşıdakı dövr ərzində manat ən azından indiki məzənnəsini qoruyacaq. Mərkəzi bank icazə verəcəyi təqdirdə isə manatın xarici valyutalar, o cümlədən dollara nisbətdə əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmlənməsi gözlənir. Bütün bunlar ölkənin maliyyə dayanıqlığını daha da artırır. Elə bunun nəticəsidir ki, "Fitch" agentliyi Azərbaycanın uzunmüddətli xarici və yerli valyutada reytinqi üzrə proqnozunu "neqativ"dən "stabil"ə yüksəldib. Reytinq "BB+" səviyyəsində təsdiq edilib. Eyni zamanda proqnozlşardırılır ki, bu vəziyyətdə Azərbaycanın valyuta ehtiyatları daha böyük intensivliklə artsın. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, manatın məzənnəsinin dayanıqlığı fonunda valyuta ehtiyatlarının artması artıq dinamik xarakter alıb. Belə ki, bu günlərdə Mərkəzi Bankın sərəncamında olan rəsmi valyuta ehtiyatlarının həcmi açıqlanıb. Valyuta ehtiyatları fevralın 1-nə 5 milyard 381,2 milyon dollar olub. Bu göstərici ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 1 milyard 54 milyon dollar çoxdur. Yanvar ayında Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları 46,6 milyon dollar artıb. Ötən ilin ikinci rübündən başlayaraq neftin qiymətinin artması ilə əlaqədar Dövlət Neft Fondunun aktivləri 2016-cı ildəki 33,1 milyard ABŞ dollarından 2017-ci ilin sonuna 35,8 milyard dollara qədər artıb. Gözlənir ki, neft və qazın, eləcə də qeyri-neft üzrə ixrac həcminin artması fonunda valyuta ehtiyatlarını miqdarı daha dinamik şəkildə artsın. Bu da öz növbəsində manatın məzənnəsinin güclənməsinə təsir edən başlıca faktorlardan sayılır.
Tahir TAĞIYEV
