Rəşad Həsənov: "Bu, faktiki olaraq, neftin qiymətindən daha çox asılı olacaq"
2017-2020-ci illər ərzində Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) valyuta ehtiyatları 2,06 dəfə artacaq. Bu barədə "Standard Poor`s" (SP) beynəlxalq reytinq agentliyinin yaydığı məlumatda deyilir. Proqnoza əsasən, 2017-ci ilin sonuna AMB-nin valyuta ehtiyatlarının həcmi 5,757 mlrd. dollara çatacaq. 2016-cı ilin sonuna Mərkəzi Bankın balansında olan valyuta ehtiyatlarının həcmi 3,974 mlrd. dollar olub.
SP-nin mütəxəssisləri AMB-nin valyuta ehtiyatlarının 6,287 mlrd. dollara, 2020-ci ilin sonuna 7,223 mlrd. dollar, 2021-ci ilin sonuna isə 8,192 mlrd. dollara çatacağını proqnozlaşdırır.
Qeyd edək ki, cari il iyulun 1-nə AMB-nin valyuta ehtiyatları 4 mlrd. 964,1 mln. dollar təşkil edir. Bu, iyunun 1-i ilə müqayisədə 138,7 mln. dollar və yaxud 2,9 % çoxdur. İlin əvvəlinə nisbətən isə qurumun valyuta ehtiyatları 989,7 mln. dollar və yaxud 24,9 %, son 1 ildə isə 680,2 mln. dollar və yaxud 15,9 % artıb.
Məlumat üçün qeyd edək ki, 2014-cü ilədək AMB-nin valyuta ehtiyatlarında artım müşahidə edilib. Həmin ilin iyul ayında valyuta ehtiyatları ən yüksək səviyyədə olub və 15 milyard 793 milyona qədər yüksəlib. 2014-cü ilin avqust ayından başlayaraq isə AMB-nin valyuta ehtiyatlarının azalması qeydə alınıb. Ötən müddətdə bankın valyuta ehtiyatları 15 milyard dollardan 5 milyard dollara qədər azalıb. Ancaq, praktiki olaraq, son aylar və eləcə də 2016-cı ilin ikinci yarısından başlayaraq valyuta ehtiyatları artmağa doğru gedir.
Bütün bu deyilənlərin fonunda, 2020-ci ilə qədər Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının 2,06 dəfə artacağı nə dərəcədə realdır?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənovun sözlərinə görə, Mərkəzi Bankın 2020-ci ilə qədər valyuta ehtiyatlarını 2 dəfə artırması mümkündür. O bunu bir sıra arqumentlərlə əsaslandırdı: "Valyuta bazarlarındakı stabillik və eyni zamanda, ticarət balansında yaranan saldo imkan verir ki, Mərkəzi Bank valyuta ehtiyatlarını müəyyən qədər artıra bilsin. Məsələ ondadır ki, məlum səbəblərlə əlaqədər bu məbləğ 4,1 milyard dollara qədər azalmışdı. Ondan sonrakı dövrdə isə artıq artım dinamikası müşahidə olunub. Nəzərə almaq lazımdır ki, hazırda ölkədə dollarlaşma prosesinin artıq başa çatdığını deyə bilərik. Yəni, faktiki olaraq, bu gün dollarlaşma prosesinin ortaya qoyduğu əlavə tələb yoxdur. Eyni zamanda, AMB "üzən məzənnə" rejiminə keçdikdən sonra, faktiki olaraq, bazarlarda valyuta təklif edən tərəf kimi çıxış etmir. Əksinə, bəzi hallarda valyuta alışının həyata keçirilməsində iştirak edir. Bu isə imkan verir ki, bank öz rezervlərini müəyyən qədər artıra bilsin. Ona görə də növbəti illərdə mümkündür ki, Mərkəzi Bank rezervlərini iki dəfə artırsın. Çünki bu, faktiki olaraq, neftin qiymətindən daha çox asılı olacaq. Eyni zamanda, hökumətin fiskal siyasətindən də asılı olacaq. Belə ki, hökumət daha çox Neft Fondunun ehtiyatlarından dövlət büdcəsinə transfer olunması barədə qərar verərsə, bu zaman AMB valyuta bazarlarından müəyyən qədər əlavə valyutanı sterilizasiya edərək öz ehtiyatlarını gücləndirə bilər. Bu mümkün olan bir vəziyyətdir. Çünki, faktiki olaraq, çox ciddi rəqəmdən söhbət getmir. Təxminən 5 milyard rezervin iki dəfə artırılması Azərbaycan maliyyə bazarlarının, eyni zamanda AMB-nin imkanları daxilindədir. Ancaq burada əsas fundamental faktorlardan biri neftin qiymətidir. Neftin qiymətində növbəti illərdə bahalaşma baş verərsə, bu, AMB-yə imkan verər ki, öz rezervlərini artırsın".
Vidadi ORDAHALLI
