Özü­nü­məş­ğul­luq - öz məş­ğul­lu­ğu­nu qur və ai­lə biz­ne­si­nə yi­yə­lən...

Müa­sir Azər­bay­can döv­lə­ti­nin post­neft döv­rün­də yü­rüt­dü­yü iq­ti­sa­di si­ya­sə­tin əsas prio­ri­tet­lə­rin­dən elan et­di­yi mə­sə­lə­lər­dən bi­ri də öl­kə­də ki­çik və or­ta sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şaf et­di­ril­mə­si­dir və fakt­dır ki, son il­lər bu sa­hə­nin tək­mil­ləş­mə­si üçün is­tər öl­kə qa­nun­ve­ri­ci­li­yin­də, is­tər­sə də əha­li­nin məş­ğul­lu­ğu sa­hə­sin­də bir sı­ra nai­liy­yət­lə­rə im­za atı­lıb.

De­yi­lən­lə­rin ən ba­riz nü­mu­nə­si ki­mi isə Azər­bay­can Pre­zi­den­ti­nin 7 ap­rel 2016-cı il ta­rix­də im­za­la­dı­ğı "Əha­li­nin özü­nü­məş­ğul­lu­ğu­nun tə­min olun­ma­sı sa­hə­sin­də əla­və təd­bir­lər haq­qın­da" Sə­rən­ca­mı gös­tə­rə bi­lə­rik. Hə­min sə­rən­cam­la Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın 2016-cı il döv­lət büd­cə­sin­də nə­zər­də tu­tul­muş Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Pre­zi­den­ti­nin eh­ti­yat fon­dun­dan Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Əmək və Əha­li­nin So­si­al Mü­da­fiə­si Na­zir­li­yi­nə 6,0 (al­tı) mil­yon ma­nat ay­rı­lıb. Əmək və Əha­li­nin So­si­al Mü­da­fiə­si Na­zir­li­yin­dən ve­ri­lən təq­di­mat­da de­yi­lir ki, özü­nü­məş­ğul­luq proq­ra­mı 1500 nə­fə­rə ya­xın iş­siz və işax­ta­ran və­tən­da­şın ai­lə tə­sər­rü­fat­la­rı­nın ya­ra­dıl­ma­sı yo­lu ilə on­la­rın öz­lə­ri­nin, elə­cə də ai­lə üzv­lə­ri­nin özü­nü­məş­ğul­lu­ğu­nun tə­min olun­ma­sı­nı nə­zər­də tu­tur.

Özü­nü­məş­ğul­luq kon­sep­si­ya­sı­nın üç bö­yük hə­də­fi...

Elə sə­nə­din əhə­miy­yə­ti də bun­da­dır. Çün­ki öl­kə­nin in­ki­şa­fı və gə­lə­cə­yi üçün ta­le­yük­lü önəm da­şı­yan bu kon­sep­si­ya­nın hə­ya­ta keç­mə­si bir de­yil, bir ne­çə hə­də­fə ça­tıl­ma­sı­na im­kan­lar açır. Bu hə­dəf­lər­dən bi­ri ai­lə tə­sər­rü­fat­la­rı­nın ya­ra­dıl­ma­sı ilə öl­kə­də iş­siz­li­yin və yox­sul­lu­ğun ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı yö­nün­də apa­rı­lan məq­səd­yön­lü fəa­liy­yə­tin sti­mul­laş­dı­rıl­ma­sı­dır. Fakt­dır ki, bu­nun­la qo­yu­lan hə­də­fə çat­maq il­lər­lə həl­li­ni göz­lə­yən bir mə­sə­lə de­yil, çün­ki fər­din şəx­si biz­ne­si­ni qur­ma­sı bu is­ti­qa­mət­də hər za­man öz bəh­rə­si­ni ve­rir və bu biz­ne­sin - tə­sər­rü­fa­tın qu­rul­ma­sı ilə ai­lə­nin bir fər­di de­yil, bü­tün üzv­lə­ri iş­lə tə­min olu­nur. Be­lə­lik­lə də onun so­si­al və­ziy­yə­ti yax­şı­laş­ma­ğa doğ­ru is­ti­qa­mət gö­tü­rür.

İkin­ci hə­dəf Azər­bay­can döv­lə­ti­nin post­neft döv­rün­də iq­ti­sa­di kon­sep­si­ya­sı­nın əsas bənd­lə­rin­dən bi­ri­ni təş­kil edən öl­kə­nin ər­zaq tə­mi­na­tı­nın yer­li is­teh­sal he­sa­bı­na qar­şı­lan­ma­sı­na əla­və sti­mul ve­ril­mə­si­dir ki, şəx­si tə­sər­rü­fat­la­rın ya­ra­dıl­ma­sı məhz bu məq­sə­də xid­mət edir və öl­kə­də ər­zaq bol­lu­ğu­nun ya­ra­dıl­ma­sı­na uni­kal im­kan­lar açır. Çün­ki bu­nun­la döv­lə­tin post­neft döv­rün­də xü­su­si diq­qət ye­tir­di­yi qey­ri-neft və kənd tə­sər­rü­fa­tı sa­hə­sin­də yer­li is­teh­sal mal və məh­sul­la­rın ar­tı­mı­na na­il olu­nur və do­la­yı­sı ilə bu da öl­kə ba­zar­la­rı­nın ix­rac­dan ası­lı­lı­ğı­nın mi­ni­mu­ma en­di­ril­mə­si proq­ra­mı­na öz töh­fə­si­ni ver­miş olur.

Sö­zü­ge­dən mə­sə­lə­nin üçün­cü önəm­li tə­rə­fi isə ki­çik və or­ta tə­sər­rü­fat­la­rın ya­ra­dıl­ma­sı ilə öl­kə­də ver­gi və so­si­al sı­ğor­ta ödə­yi­ci­si olan hü­qu­qi şəxs­lə­rin ar­tı­mı­na na­il olun­ma­sı­dır ki, bu da büd­cə gə­lir­lə­ri­nin əhə­miy­yət­li də­rə­cə­də art­ma­sı­na şə­ra­it ya­ra­dan cid­di amil­dir.

Gö­rü­nür, əmək və əha­li­nin so­si­al mü­da­fiə­si na­zi­ri Sə­lim Müs­lü­mov məhz bu cə­hət­lə­ri nə­zə­rə ala­raq, sö­zü­ge­dən Sə­rən­ca­mı əha­li­nin məş­ğul­luq sə­viy­yə­si­nin ar­tı­rıl­ma­sı­na növ­bə­ti Pre­zi­dent qay­ğı­sı ad­lan­dı­rıb və bu­nun ilk də­fə ola­raq öl­kə­miz­də döv­lət sə­viy­yə­sin­də özü­nü­məş­ğul­luq proq­ra­mı­nın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­nə əsas ya­rat­dı­ğı­nı vur­ğu­la­yıb. Ötən ilin son­la­rın­da la­yi­hə­nin əhə­miy­yə­ti ba­rə­də da­nı­şar­kən na­zir onu da bil­di­rib ki, və­tən­daş­la­rın şəx­si biz­ne­sin qu­rul­ma­sı ilə bağ­lı zə­ru­ri bi­lik və ba­ca­rıq­la­ra ma­lik ol­ma­la­rı məq­sə­di­lə tə­lim kurs­la­rı təş­kil olu­nur: "Sə­rən­ca­mın ic­ra­sı is­ti­qa­mə­tin­də məq­səd­yön­lü iş­lər gö­rü­lür. Özü­nü­məş­ğul­luq proq­ra­mın­da iş­ti­rak et­mək üçün mü­ra­ci­ət edən işax­ta­ran və iş­siz və­tən­daş­la­rın şəx­si biz­ne­sin qu­rul­ma­sı ilə bağ­lı zə­ru­ri bi­lik və ba­ca­rıq­la­ra ma­lik ol­ma­la­rı məq­sə­di­lə iki ay­lıq tə­lim kurs­la­rı apa­rı­lır. Bu tə­lim kurs­la­rı Bey­nəl­xalq Əmək Təş­ki­la­tı­nın (BƏT) təq­dim et­di­yi tə­lim proq­ram­la­rı əsa­sın­da və BƏT-in baş tə­lim­çi­si­nin iş­ti­ra­kı ilə ha­zır­la­na­raq ser­ti­fi­kat­la tə­min olun­muş tə­lim­çi­lər tə­rə­fin­dən hə­ya­ta ke­çi­ri­lir".

Azər­bay­ca­nın im­za at­dı­ğı da­ha bir ilk...

Na­zir de­yib ki, bu kurs­la­rı bi­ti­rən şəxs­lər özü­nü­məş­ğul­luq fəa­liy­yə­ti üçün seç­dik­lə­ri fəa­liy­yət sa­hə­lə­ri üz­rə ha­zır­la­dıq­la­rı biz­nes-plan­la­rı bu məq­səd­lə ke­çi­ri­lə­cək im­ta­han­lar­da mü­da­fiə et­mə­li­dir: "İm­ta­han­lar za­ma­nı uğur­lu biz­nes-plan­la­ra sa­hib olan və­tən­daş­lar mü­əy­yən edi­lə­cək, on­la­rın özü­nü­məş­ğul­luq fəa­liy­yə­ti­nin mal və ma­te­ri­al­lar for­ma­sın­da dəs­tək­lən­mə­si üçün təd­bir­lər gö­rü­lə­cək. Özü­nü­məş­ğul­luq fəa­liy­yə­ti qur­duq­dan son­ra da on­la­ra biz­ne­sin ida­rə edil­mə­si və in­ki­şa­fı ilə bağ­lı mü­va­fiq məs­lə­hət­lə­rin ve­ril­mə­si tə­min edi­lə­cək. Yə­ni bü­tün səy­lər ona yö­nə­lə­cək ki, on­lar öz ai­lə­lə­ri üçün uğur­lu biz­nes qu­ra bil­sin­lər". Kurs­la­rı ba­şa vu­ran tə­lim­çi­lə­rə ser­ti­fi­kat­la­rın təq­dim olun­ma­sı ilə bağ­lı ke­çi­ri­lən təd­bir­də çı­xış edən Sə­lim Müs­lü­mov onu da xü­su­si ola­raq qeyd edib ki, Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­vin "Əha­li­nin özü­nü­məş­ğul­lu­ğu­nun tə­min olun­ma­sı sa­hə­sin­də əla­və təd­bir­lər haq­qın­da" Sə­rən­ca­mı döv­lət məş­ğul­luq si­ya­sə­ti­nin ak­tiv əmək ba­za­rı proq­ram­la­rı­nın əhə­miy­yət­li şə­kil­də ge­niş­lən­mə­si­nə əsas­la­nan ye­ni key­fiy­yət mər­hə­lə­si­nə da­xil ol­ma­sı­na şə­ra­it ya­ra­dıb. Sə­rən­ca­mın ic­ra­sı­nın və bu sa­hə­də əl­də olun­muş uğur­lu təc­rü­bə­nin hə­min is­ti­qa­mət­də iş­lə­rin, ak­tiv əmək ba­za­rı proq­ram­la­rı­nın gə­lə­cək­də da­ha da ge­niş­lən­mə­si­nə əsas ya­ra­da­ca­ğı­nı de­yən na­zir vur­ğu­la­yıb ki, bu Sə­rən­ca­mın uğur­lu ic­ra­sı, bu sa­hə­də əl­də olun­muş uğur­lu təc­rü­bə hə­min is­ti­qa­mət­də iş­lə­rin, ak­tiv əmək ba­za­rı proq­ram­la­rı­nın gə­lə­cək­də da­ha da ge­niş­lən­mə­si­nə əsas ya­ra­da­caq. Sə­lim Müs­lü­mo­vun söz­lə­ri­nə gö­rə, ötən dövr­də ay­rı-ay­rı dün­ya öl­kə­lə­rin­də özü­nü­məş­ğul­luq­la bağ­lı la­yi­hə­lər for­ma­tın­da mü­əy­yən təc­rü­bə­lər ol­sa da, bu ilk ha­di­sə­dir ki,  özü­nü­məş­ğul­luq proq­ra­mı Azər­bay­can­da məhz döv­lət sə­viy­yə­sin­də və bü­tün öl­kə­ni əha­tə edə bi­lə­cək şə­kil­də ge­niş for­ma­da ic­ra olu­nur.

Ümu­miy­yət­lə, bu proq­ram ay­rı-ay­rı fərd­lə­rin, on­la­rın tim­sa­lın­da ai­lə­lə­rin özü­nü­məş­ğul­lu­ğu­na yö­nəl­sə də, nə­ti­cə eti­ba­ri­lə iq­ti­sa­diy­yat­da mü­hüm fak­tor olan ki­çik və or­ta sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fı­nın dəs­tək­lən­mə­si, ye­ni iş yer­lə­ri­nin açıl­ma­sı pro­se­si­nin dai­mi ol­ma­sı hə­də­fi­nə is­ti­qa­mət­lə­nib. Çün­ki fakt­dır ki, öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın da­ya­nıq­lı in­ki­şa­fı­na apa­ran yol öl­kə­də ki­çik və or­ta sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şa­fın­dan ke­çir.

Sə­lim Müs­lü­mov de­yib ki, öl­kə­miz­də özü­nü­məş­ğul­luq proq­ra­mı­nın uğur­lu ic­ra­sı­na əmin­lik ya­ra­dan əsas­lar­dan bi­ri də son il­lər­də bu sa­hə­də pi­lot la­yi­hə­lər çər­çi­və­sin­də gö­rül­müş iş­lə­rin or­ta­ya müs­bət nə­ti­cə­lər qoy­ma­sı­dır: "Be­lə ki, Göy­çay və Şa­ma­xı ra­yon­la­rın­da 32 nə­fər şəx­si (o cüm­lə­dən 11 nə­fər əlil­li­yi olan şəx­si) əha­tə edən iki la­yi­hə özü­nü doğ­rult­du. La­yi­hə­lə­rə cəlb olu­nan in­san­lar mü­əy­yən müd­dət­dən son­ra hey­van­dar­lıq, quş­çu­luq, arı­çı­lıq, bağ­çı­lıq, tə­rə­vəz­çi­lik (is­ti­xa­na), pə­ra­kən­də sa­tış ki­mi is­ti­qa­mət­lər üz­rə uğur­lu şə­kil­də özün­məş­ğul­luq fəa­liy­yə­ti qu­rub­lar. Hət­ta bu fəa­liy­yət­dən gə­lir əl­də et­mək­lə fə­al ver­gi və so­si­al sı­ğor­ta ödə­yi­ci­si­nə çev­ri­lib­lər. On­lar­dan bə­zi­lə­ri hət­ta işə ye­ni iş­çi­lər də cəlb edib".

Eko­lo­ji tə­miz yer­li məh­sul ar­tı­mı­na əla­və sti­mul...

Se­vin­di­ri­ci hal­dır ki, ya­ra­nan ye­ni hü­qu­qi şəxs­lər sı­ra­sın­da kənd tə­sər­rü­fa­tı sub­yekt­lə­ri əhə­miy­yət­li çə­ki­yə ma­lik­dir. Əmək və əha­li­nin so­si­al mü­da­fiə­si na­zi­ri­nin müa­vi­ni Mə­tin Kə­rim­li də bu fik­ri təs­diq edib. Əmək və Əha­li­nin So­si­al Mü­da­fiə­si Na­zir­li­yi­nin özü­nü­məş­ğul­luq proq­ra­mı üz­rə təş­kil olu­nan tə­lim kurs­la­rı­nı bi­ti­rən işax­ta­ran və iş­siz və­tən­daş­la­rın ha­zır­la­dı­ğı biz­nes-plan­la­rın qiy­mət­lən­di­ril­mə­si pro­se­sin­də çı­xış edən na­zir müa­vi­ni de­yib ki, bu la­yi­hə­lə­rin bö­yük ək­sə­riy­yə­ti, təx­mi­nən 85 fai­zi kənd tə­sər­rü­fa­tı sek­to­ru­nu əha­tə edir. Nə­zə­rə alın­sa ki, ya­şa­dı­ğı­mız dövr­də Ge­ni Mo­di­fi­ka­si­ya Olun­muş (GMO) məh­sul­lar dün­ya ba­zar­la­rın­da sö­zün hə­qi­qi mə­na­sın­da "at oy­na­dır", be­lə bir dövr­də öl­kə­nin kənd tə­sər­rü­fa­tı məh­sul­la­rı­na tə­lə­ba­tı­nın ta­ma­mi­lə yer­li is­teh­sal he­sa­bı­na, özü də eko­lo­ji tə­miz məh­sul­lar­la ödə­nil­mə­si pro­yek­ti­nə ge­niş töh­fə ve­rə­cək ai­lə tə­sər­rü­fat­la­rı­nın ya­ra­dıl­ma­sı işi­nin məhz döv­lət sə­viy­yə­sin­də sti­mu­laş­dı­rıl­ma­sı­nın əhə­miy­yə­ti­ni əla­və şər­hə eh­ti­yac qal­mır. Üs­tə­lik, bu həm də öl­kə­də sağ­lam rə­qa­bət mü­hi­ti­nin ol­ma­sı de­mək­dir. Be­lə ki, yer­li is­teh­sal mü­əs­si­sə­lə­ri nə qə­dər çox olar­sa, öl­kə­də rə­qa­bət mü­hi­ti də bir o qə­dər ge­niş­lə­nər ki, bu da ba­za­ra da­ha key­fiy­yət­li məh­sul çı­xa­rıl­ma­sı­na sə­bəb olar.

Yer­li is­teh­sal mü­əs­si­sə­lə­ri­nin ar­tı­rıl­ma­sı­na döv­lət sə­viy­yə­sin­də yük­sək şə­ra­it ya­ra­dıl­ma­sı­nın da­ha bir önəm­li tə­rə­fi bu­nun Azər­bay­ca­nın ix­rac ba­za­rın­da da xü­su­si çə­ki­yə ma­lik ol­ma­sı­na sə­bəb ola bi­lə­cə­yi­dir. Bu isə həm də Azər­bay­can bren­di­nin dün­ya­da ta­nı­dıl­ma­sı­na əla­və im­kan­lar açır ki, müa­sir Azər­bay­can döv­lə­ti­nin hə­dəf­lə­rin­dən bi­ri­ni də məhz bu təş­kil edir.

Və tu­riz­mə ve­ri­lən töh­fə...

Ki­çik və or­ta sa­hib­kar­lı­ğın in­ki­şaf kon­sep­si­ya­sı­na uy­ğun ola­raq açı­lan mü­əs­si­sə­lər sı­ra­sın­da xid­mət sek­to­ru­na qo­yu­lan in­ves­ti­si­ya­nın da öl­kə­nin ini­şa­fın­da ro­lu­nu dan­maq ol­maz. Gmək və əha­li­nin so­si­al mü­da­fiə­si na­zi­ri­nin müa­vi­ni sö­zü­ge­dən çı­xı­şın­da qeyd edib ki, özü­nü­məş­ğul­luq proq­ra­mı çər­çi­və­sin­də təq­dim olu­nan biz­nes-plan­lar sı­ra­sın­da 9 və on­dan bir qə­dər yu­xa­rı fa­iz la­yi­hə­lər xid­mət sek­to­ru­nu əha­tə edib: "Ey­ni za­man­da ti­ca­rət sek­to­ru və di­gər sek­tor­la­ra aid la­yi­hə­lər də möv­cud­dur. Hə­min in­san­la­rın özü­nü­məş­ğul­luq la­yi­hə­lə­ri­nin ic­ra­sı­na na­zir­lik tə­rə­fin­dən mal və ava­dan­lıq­lar­la yar­dım edi­lə­cək və bu tə­min olu­na­caq". Bu kon­teks­tdə ilk ola­raq xid­mət sek­to­ru­na diq­qət yö­nəl­dək. Bil­di­yi­miz ki­mi, Azər­bay­can döv­lə­ti­nin post­neft döv­rü üçün iq­ti­sa­di kon­sep­si­ya­sı­nın əsas bənd­lə­rin­dən bi­ri­ni öl­kə­də tu­riz­min in­ki­şa­fı təş­kil edir. Tu­riz­min in­ki­şa­fın­da isə xid­mət sek­to­ru­nun han­sı rol oy­na­dı­ğı­nı xü­su­si qeyd et­mə­yə eh­ti­yac yox­dur. Tə­bii ki, son il­lər bü­tün böl­gə­lə­ri­miz­də otel-res­to­ran sek­to­ru­nun in­ki­şa­fı göz qa­ba­ğın­da­dır. La­kin gə­lən tu­rist­lə­rin ha­mı­sı­nın beş ul­duz­lu otel­lər­də qa­la­ca­ğı­nı və pres­tij­li res­to­ran­lar­da na­har edə­cə­yi­ni göz­lə­mək ol­maz. Məhz bu­nun üçün də hos­tel­lə­rin və qo­naq ev­lə­ri­nin ya­ra­dıl­ma­sı bu gün öl­kə­də prio­ri­tet sa­hə təş­kil edir. Bu is­ti­qa­mət­də ai­lə biz­ne­si­nə sti­mul ve­ril­mə­si isə həm də hər ci­bə uy­ğun is­ti­ra­hət tə­mi­na­tı­na yol açır ki, əs­lin­də bu­nun özü də bu gün öl­kə­miz üçün çox əhə­miy­yət­li mə­sə­lə­dir. Çün­ki bu­nun­la həm sa­hib­kar ola­raq ai­lə qa­za­nır, həm də döv­lət büd­cə­si­nə ver­gi şək­lin­də ödə­niş­lər ar­tır. Üs­tə­lik, sə­viy­yə­li xid­mət öl­kə­yə da­vam­lı tu­rist axı­nı­nı da şərt­lən­dir­miş olur. Bu mə­sə­lə­də biz­nes sa­hi­bi ola­raq ai­lə­nin də ma­raq­lı ol­du­ğu nə­zə­rə alı­nar­sa, xid­mə­tin sə­viy­yə­sin­dən də na­ra­hat ol­ma­ğa əsas qal­mır.

Gö­rün­dü­yü ki­mi, öl­kə­də ge­niş­miq­yas­lı şə­kil­də ic­ra­sı­na baş­la­nan özü­nü­məş­ğul­luq proq­ra­mı bir çox is­ti­qa­mət­lə­ri əha­tə et­mək­lə ümu­mən Azər­bay­ca­nın dün­ya­da ta­nı­dıl­ma­sı­na yö­nəl­miş ad­dım­dır və şüb­hə yox­dur ki, bu proq­ra­mın uğur­lu ic­ra­sı Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın post­neft döv­rün­də da­ha da in­ki­şaf et­mə­si­nə ge­niş tə­kan ve­rə­cək. Azər­bay­ca­nı­mı­zın çi­çək­lən­mə­si isə, şüb­hə­siz, onun hər bir və­tən­da­şı­nın ar­zu­su­dur: axı is­tər gö­zə­lim Azər­bay­ca­nın, is­tər­sə də onun zər­rə­cik­lə­ri olan biz­lə­rin gə­lə­cə­yi bun­dan ası­lı­dır...

Sa­mi­rə SƏ­FƏ­RO­VA

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Əmək və Əha­li­nin So­si­al Mü­da­fiə­si Na­zir­li­yi və Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ke­çir­di­yi mü­sa­bi­qə­yə təq­dim edi­lir.