Bu gün Azərbaycanın maraq dairəsində olan məsələlərdən biri də qeyri-neft sektoru üzrə ixrac həcmini artırmaq, yeni bazarlar tapmaqdır. Artıq Azərbaycan məhsulları ənənəvi bazarlarla yanaşı, ərəb ölkələrinin də bazarlarına çıxır. Qeyd olunan istiqamətdə Azərbaycandan ixrac olunan məhsulların həcminin daha da artması gözlənir. Bununla yanaşı, hesab edilir ki, Azərbaycan məhsullarını həm də Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına (ŞƏT) üzv ölkələrin ərazisinə çıxara bilər.
Xatırladaq ki, ölkəmiz bu qurumla təmasdadır və müəyyən müddət sonra Azərbaycanın ora üzvlüyü də istisna olunmur.
Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı sıralarını genişləndirir. Qeyd edək ki, Qazaxıstan paytaxtı Astanada baş tutan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının 17-ci sammitində quruma yeni üzvlər qəbul olunub. Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev bildirib ki, tədbirdə Hindistan və Pakistan ŞƏT-ə üzv dövlət statusu alıb: "Bununla da ŞƏT dünya əhalisinin 40%-ni, dünya iqtisadiyyatının isə təxminən üçdə bir hissəsini əhatə edəcək. Bu sammitdə, demək olar ki, təşkilatımızın yeni tarixi başlayır. Hindistana və Pakistana ŞƏT-ə üzv dövlət statusunun təqdim edilməsi və onların təşkilata qəbulu prosesinin yekunlaşmasına dair qərarın imzalanması barədə razılıq əldə etdik. Yeni üzvlərin qəbulu təşkilatın inkişafına güclü təkan verəcək, onun beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsinə kömək edəcək."
Sammitin yekununda 11 sənəd imzalanıb. Bunlar arasında Astana bəyannaməsi, ekstremizmə qarşı mübarizəyə dair konvensiya və liderlərin beynəlxalq terrorizmə qarşı birgə bəyanatları yer alıb. Bundan başqa, sammit iştirakçıları Hindistan və Pakistanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv qəbul edilməsi barədə sənədlərə imza atıblar.
Xatırladaq ki, hazırda Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatında Əfqanıstan, Belarus, İran və Monqolustan müşahidəçi statusuna malikdir. Azərbaycan, Türkiyə, Ermənistan, Şri-Lanka, Kamboca və Nepal isə dialoq üzrə tərəfdaş ölkələrdir.
2016-cı ilin 9-10 iyul tarixlərində Rusiyanın Ufa şəhərində keçirilmiş Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının zirvə toplantısı zamanı qəbul edilmiş qərara əsasən Azərbaycana qurumda dialoq üzrə tərəfdaş statusu verilib. Hesab olunur ki, bu quruma üzvlük ümumiyyətlə Azərbaycanın maraqlarına uyğundur. Belə ki, təşkilatın məqsədləri sırasında qarşılıqlı etimad və qonşuluq münasibətlərinin gücləndirilməsi, siyasi, iqtisadi, elm, mədəniyyət, təhsil, enerji, nəqliyyat, turizm və digər sahələrdə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi kimi mühüm məsələlər yer alır. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı tərəfindən qəbul olunmuş sənədlərdə dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmət, terrorizm, separatizm və ekstremizmə qarşı mübarizə kimi tədbirlər də öz əksini tapıb. Məsələn, Ufa bəyannaməsində üzv ölkələr qarşılıqlı əsasda suverenlik, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı, daxili işlərə qarışmamaq, güc tətbiq etmək və ya güc tətbiq edərək hədələməməyə dair BMT Nizamnaməsinin prinsiplərinə sadiqliyini vurğulayıb. Üzv dövlətlər eləcə də dünyanın müxtəlif regionlarında mövcud münaqişəli vəziyyətlərlə bağlı bu münaqişələrin siyasi-diplomatik yollarla beynəlxalq hüququn hamılıqla qəbul edilmiş norma və prinsipləri əsasında həllindən başqa alternativinin olmadığını bəyan ediblər. Bu isə Azərbaycanın Qarabağ məsələsi fonunda maraqları ilə tam uzlaşır. Yəni burada da Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ön plana çıxır. Azərbaycan hazırda bu təşkilata üzv ölkələrlə təklikdə və ümumilikdə münasibətlər saxlayır. Quruma qatıldıqdan sonra üzv ölkələrlə münasibətləri kompleks şəkilndə inkişaf etdirməyə imkanlar yaradacaq. Bu, həmin ölkələrlə olan siyasi əməkdaşlığı yeni mərhələyə keçirməyə imkan verəcək. Digər tərəfdən, məsələnin siyasi tərəfi ilə yanaşı, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, mühüm iqtisadi cəhətləri də var. Belə ki, Hindistan və Pakistanın da bu təşkilata üzv olması ilə qurum Avrasiyanın böyük bir hissəsini özündə birləşdirməyə başlayıb. Çinin iqtisadi imkanlarını, Hindistanda son illər ərzində baş verən iqtisadi inkişafı da nəzərə alsaq, bu təşkilata üzv ölkələr üzrə böyük bir iqtisadi məkanın yaranacağı göz önünə gəlir. Bu fonda nəzərə alınsa ki, Azərbaycan Asiya ilə Avropa arasında çox uğurlu bir məkanda yerləşir, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı ilə əməkdaşlığın ölkəmizə daha çox mənfəət gətirəcəyi gözləniləndir. İndilikdə qurumda Azərbaycan dialoq üzrə tərəfdaş ölkə olsa da, yaxın tezlikdə onun tamhüquqlu üzv olması da tam gözləniləndir.
Tahir TAĞIYEV
