Azərbaycan Kənd Təsərrüfatının İnkişafı Fondu...

Tarix: 31.07.2014 / 01:59
Bölmə: İqtisadiyyat

Bütün dünyada kənd təsərrüfatı ciddi şəkildə sığorta mexanizmləri ilə əhatə olunur və bu sahəyə xüsusi diqqət yetirilir. Hətta kənd təsərrüfatının inkişafına ciddi fikir verilən inkişaf etmiş Avropa ölkələrində bu təcrübədən geniş istifadə edilir. Ancaq Azərbaycanda bu problem uzun illərdir hökm sürməkdədir. Söhbət ondan gedir ki, həm banklar, həm də sığorta şirkətləri aqrar sahəyə heç bir maraq göstərmədiyindən, fermerlər və heyvandarlar kredit almaqdan məhrum olub.
Sözügedən məsələlərlə bağlı fikirlərini "Bakı-Xəbər"lə bölüşən "İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım" İctimai Birliyinin sədr müavini Rövşən Ağayev bildirir ki, sığorta mexanizminin tətbiqi bir sıra məsələlərlə əlaqədardır. Onun dediyinə görə, bütün dünyada kənd təsərrüfatı sahəsi risqli sahə sayıldığı üçün aqrar sektorun inkişafı torpaq-iqlim şəraiti ilə yanaşı, təbiət hadisələrindən sığortalanma ilə birbaşa əlaqəlidir: "Yəni, ola bilər ki, əkilən toxumlar cücərməsin. Bitki inkişaf etməsin. Yaxud, təbii fəlakətlər kənd təsərrüfatı məhsullarının əkildiyi sahələri və ya məhsulları tamam məhv etsin. Bunlardan əlavə, heyvanların xəstələnmə və tələfolma risqi də həmişə gözləniləndir. Ona görə də aqrar sektorda həmişə sığortaya ehtiyac duyulur. Bu baxımdan Azərbaycanda da kənd təsərrüfatı sahəsinə sığorta mexanizmlərinin tətbiqi vacibdir. Ancaq təəssüflər olsun ki, Azərbaycan müstəqillik qazanandan üzübəri yalnız "Kənd Təsərrüfatının Sığortası Haqqında" Qanun qəbul edilib. Ancaq qüvvədə olan həmin qanun bu günədək icra olunmayıb. Bu səbəbdən də ölkəmizdə bir hektar sahə belə sığortalanmayıb. Ona görə də respublikamızda hər hansı bir formada sığorta fondu, yaxud Kənd Təsərrüfatının İnkişafı Fondunun (KTİF) yaradılması məqsədəuyğundur. Bu fondda aqrar sahə ilə bağlı hazırlanacaq və həyata keçiriləcək müxtəlif layihələrin dəstəklənməsi və maliyyələşdirilməsi ilə yanaşı, kənd təsərrüfatı sahələrinin sığortalanması üçün maliyyə vəsaiti nəzərdə tutula bilər".
Onun dediyinə görə, "Kənd Təsərrüfatı Bitkilərinin Sığortası Haqqında" Qanunda yalnız bitkilərin və bitkiçilik məhsullarının sığortalanması nəzərdə tutulub. Ancaq heyvandarlığın sığortalanması ilə bağlı hər hansı bir qanunvericilik aktı yoxdur: "Ona görə də KTİF-i yaratmaqla heyvanların sığortalanmasını da həyata keçirmək mümkündür. Çünki heyvanlar da müxtəlif xəstəliklərdən, təbii fəlakətlərdən ölə bilər. Sığortalanma təminat deməkdir. Yəni heyvandar, fermer şəxsi heyvanının sığortalanmasına görə rahat nəfəs alacaq və heyvandarlığı inkişaf etdirməyə çalışacaq. Bundan əlavə, bir çox iş adamları kənd təsərrüfatının inkişafına müəyyən məbləğdə maliyyə vəsaiti ayırmaq, investisiya qoymaq istəyir. Ancaq aqrar sahə üzrə sığortalanma mexanizmi olmadığı üçün iş adamları bu addımı ata bilmir. Çünki onlar bitkiçilik məhsullarının məhv olacağından, heyvanların tələf olacağından çəkinir. Yaxud məhsuldarlıq aşağı düşə bilər. Əgər KTİF yaradılarsa, bu cür problemlər öz həllini tapar. Düzdür, bu fondun yaradılması üçün ilkin mərhələdə xeyli məbləğdə maliyyə vəsaiti tələb olunacaq. Amma gələcək perspektiv üçün kifayət qədər vəsaiti xərcləməyə dəyər. Yaxşı olar ki, Azərbaycan hökuməti bu məsələ ilə bağlı təşəbbüslə çıxış etsin, ilkin qiymətləndirmə aparsın. Əgər ekspert qiymətləndirmələri aparılsa, sığorta fondlarının və ya KTİF-in maliyyə tutumunun nə qədər olacağı müəyyənləşdirilsə, müsbət nəticələrin əldə edilmə ehtimalı çox yüksəkdir. Bu cür fondların yaradılmasında dünya praktikasından, xüsusilə də inkişaf etmiş Avropa ölkələrinin təcrübəsindən istifadə etmək labüddür".
Onun dediyinə görə, respublikamızda kənd təsərrüfatının inkişafına ayrılan kreditlərin məbləği çox azdır və banklar aqrar sektora kredit ayırmaqda maraqlı deyil. Bu səbəbdən də banklar tərəfindən kənd təsərrüfatı sahələrinə ayrılan kreditlərin məbləği ümumi kreditlərin 4 faizini təşkil edir: "Bankların aqrar sektora kredit ayırmaqda maraqlı olmamasının kökündə dayanan əsas səbəb odur ki, götürüləcək kredit üçün qoyulacaq girov yoxdur. Torpaq sahələrinin girov götürülməsinə isə qanunvericiliklə icazə verilmir. Amma inkişaf etmiş Avropa ölkələrindəki vəziyyət Azərbaycandakı durumdan fərqlidir. Çünki həmin dövlətlərdə aqrar sahələr sığortalandığı üçün banklar arxayın olurlar ki, məhsul batsa, yaxud heyvan tələf olsa, onlar sığortalandığı üçün bankların kreditləri batmayacaq. Yəni sığorta şirkətləri fermerlərin aldıqları kreditləri, yaxud onların faizlərini banklara ödəyəcək. Hesab edirəm ki, belə bir praktikanın respublikamızda tətbiqi üçün KTİF-in yaradılması mütləq vacibdir".
Qeyd edək ki, bu gün Azərbaycanda sığorta şirkətlərinə inamın az olması ucbatından əkin sahələrinin sığortalanmasına maraq çox azdır. Bu məsələyə də münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert qeyd edir ki, əvvəllər ölkəmizdə banklara inam çox az idi. 2004-2005-ci illərədək vətəndaşlar öz maliyyə resurslarını banklara yatırmırdı. Amma sonradan banklar dayanıqlı olduqdan və bankların sığorta əməliyyatlarının sığorta fondları yaradıldıqdan sonra vətəndaşlarda banklara etibar və inam formalaşmağa başladı: "Ancaq təəssüf ki, Azərbaycanda sığorta şirkətlərinə inam yoxdur. Çünki bu şirkətlər sığorta haqlarını öz vəsaitləri hesabına ödəməkdə çətinlik çəkirlər, yaxud bu məsələdə zərərçəkmiş sığorta edilənlər sığorta haqlarını almaqda ciddi problemlərlə üzləşir. Ancaq bununla belə, KTİF və ya sığorta fondları yaradılarsa, sığorta vəsaitləri dövlətə məxsus olacaq və zərərçəkmişlərə sığorta haqlarının ödənilməsində problem yaşanmayacaq. Bu sahədə rəqabət formalaşdıqca, sağlam iş mühiti hökm sürdükcə, sığorta şirkətləri sığorta bazarında dövlət vəsaitləri ilə düzgün işlədikcə, fermerlərin bu şirkətlərə inamı artacaq və onların potensial imkanlarından istifadə edəcəklər. Bununla da əkin sahələrinin, məhsulların, yaxud heyvanların sığortalanması prosesi sürətlənəcək. Bu məsələdə həm fermerlər, həm də dövlətimiz qazanacaq. Şübhəsiz ki, sadaladığım proseslərin tam reallaşması və müsbət nəticələrin əldə olunması üçün 2-3 il vaxt tələb olunacaq".
Birlik sədrinin müavini vurğulayır ki, sığorta şirkətlərində də aqrar sahəyə maraq xeyli azdır. Bu da kənd təsərrüfatı sahəsinin risqli olması ilə əlaqədardır. Onun dediyinə görə, sözügedən şirkətlərdə marağı artırmaq üçün bir sıra stimullaşdırıcı variantlardan istifadə etmək məsləhətdir: "Məsələn, kənd təsərrüfatını sığorta edən sığorta şirkətlərinə dövlət tərəfindən müəyyən güzəştlər verilə bilər. Dövlət tərəfindən güzəştli kreditlərin ayrılması, yaxud maliyyə yardımlarının verilməsi də mümkündür. Əgər bu cür addımlar atılmazsa, KTİF və ya sığorta fondları yaradıldıqdan sonra sığorta şirkətləri bu fondların vəsaitlərindən istifadə etməklə aqrar sahəyə daha böyük maraq göstərəcək.
Ancaq bu məsələdə sığorta şirkətlərindən hansılarının kənd təsərrüfatının sığortalanmasında ciddi nailiyyətlər əldə edəcəyini müəyyənləşdirmək lazımdır".