Qeyri-neft məhsulları üzrə ixrac həcminin artırılması istiqamətində görülən tədbirlər artıq öz nəticəsini verməkdədir. Proseslərin gedişi göstərir ki, yaxın tezlikdə məhz qeyri-neft məhsulları Azərbaycana böyük həcmdə valyuta axınını təmin edəcək. Eyni zamanda, Azərbaycan elə bu sahə üzrə dünya bazarlarına daha çox məhsul çıxara biləcək.
İndilikdə isə, qeyri-neft məhsullarının təşviqi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər sahibkarların da öz məhsullarını ixrac etməyə marağını artırıb. Qeyd edək ki, bu, cari ilin ixrac göstəricilərində də öz əksini tapıb. Belə ki, bu ilin ilk rübündə əvvəlki ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə qeyri-neft məhsullarının ixracı 8,6 faiz çox olub. Kənd təsərrüfatı və emalı məhsullarının ixracı 44 faiz, sənaye məhsullarının ixracı isə 25 faiz artıb. Araşdırmalar göstərir ki, qeyri-neft ixracının 45 faizi MDB dövlətləri və Gürcüstanın, 26 faizi Türkiyənin, 12 faizi Avropa İttifaqı ölkələrinin, 4 faizi Çinin, 13 faizi isə digər ölkələrin payına düşüb. Amma il ərzində daha böyük göstəricilərin əldə olunması gözlənir. Çünki xaricdən gələn sifarişlərin həcmi durmadan artır. Bunu İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin icraçı direktoru Vüsal Qasımlı da təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, Prezidentin sərəncamı ilə yaradılan "azexport" portalı indiyədək qeyri-neft sektoruna 100 milyon ABŞ dollarına yaxın məbləğdə ixrac sifarişləri alıb. İlin sonunadək bu rəqəmin bir neçə dəfə artacağı gözlənir. Belə vəziyyətdə ölkədə qeyri-neft sektorunda istehsal edilən məhsulların həcmində də dinamik artım yaşanır və görünən odur ki, sahibkarlar da daha çox məhsul istehsalına gedərək, ixraca diqqət yetirir. Ekspertlər isə bildirir ki, bu fonda həm də Azərbaycanın ixracatının artırılması ölkəyə daxil olan valyuta həcminin çoxalması baxımından aktualdır. Yerli istehsalın dəstəklənməsi fonunda qeyri-neft ixrac imkanlarının artırılması əsas hədəf olaraq qalmaqdadır.
Xatırladaq ki, ixrac həcminin artırılması üçün hökumət bir sıra digər vacib addımlar da atır. Məsələn, Azərbaycan ixraca subsidiya təklif edən az sayda MDB ölkələrindən biridir. Belə ki, sahibkar ixrac etdiyi məhsulun növünə uyğun dövlət büdcəsindən subsidiya alır. Bu zaman həmin vəsait sahibkarın hesabına köçürülür və sahibkar onu istifadə etməkdə sərbəstdir. Hesab edilir ki, dövlət dəstəyinin artırılması qeyri-neft sektorunun mövqeyinin möhkəmlənməsinə gətirib çıxaracaq. Başqa sözlə, bu imkan verəcək ki, qeyri-neft sektoru üzrə ixracatın çəkisini artırmaq mümkün olsun. Qeyri-neft sektorunun inkişafı isə aydındır ki, həm də dayanıqlı iqtisadi inkişafı təmin edəcək, ölkəyə daha çox valyuta axını gələcək və iqtisadi şaxələndirmə ilə bağlı hədəflərə nail olunacaq. Burada bir vacib məqama da diqqət yetirmək lazım gəlir ki, qeyri-neft sektorunda istehsal edilən məhsulların artıq ixrac coğrafiyası da genişlənir. Məsələn, bu vaxta qədər kənd təsərrüfatı məhsullarını Azərbaycan əsasən Rusiya bazarlarına çıxarırdı. Amma artıq yeni bazarlara da çıxış var. Məsələn, artıq Azərbaycan məhsulları Avropa bazarlarına da çıxarılır. Ekspertlərə görə, bazarların şaxələndirilməsi ona görə vacibdir ki, hər hansı bazarda çətinlik yaransa, çıxış məhdudlaşsa, alternativlərdən istifadə etmək mümkün olsun. Hazırda Fars körfəzi ölkələri, Avropa İttifaqı və uzaq Asiya bazarlarının alıcılıq qabiliyyəti daha yüksəkdir. Azərbaycan məhsulları da artıq bu bazarlara çıxmağa başlayır və bu da, qeyd olunduğu kimi, ölkəyə daha çox gəlir gətirəcək. Qeyd edək ki, "Made in Azerbaijan" brendinin formalaşması da Azərbaycanın yeni bazarlara çıxışını təmin etmək məqsədi daşıyır. Artıq Avropada aparıcı supermarket şəbəkələrində "Azərbaycan rəfi"nin yaradılması ilə bağlı danışıqlar yekunlaşdırılıb.
Baş verənləri ekspert Vüqar Bayramov da yüksək qiymətləndirir. O qeyd edir ki, ümumiyyətlə, qeyri-neft sektorunun inkişafı Azərbaycan üçün prioritet məsələdir: "Çünki neftin dünya bazarındakı qiymətləri ilə bağlı proqnozlar fərqli olsa da, hələlik onun aşağı həddə qalacağı barədə səslənən fikirlər özünü daha çox doğruldur. Bu fonda da düşünmək olar ki, neft erası artıq başa çatıb. Bu baxımdan fərqli proqnozlar olduğundan, postneft dövründə vacibdir ki, məhz qeyri-neft sektorunun inkişafı dəstəklənsin. Ölkə iqtisadiyyatının dayanıqlılığı, praktik olaraq, qeyri-neft sektorunun inkişafından asılıdır. Ona görə də qeyri-neft sektorunun dəstəklənməsi ilə bağlı fəaliyyətin genişləndirilməsi olduqca vacibdir. Sözsüz ki, belə olan halda, qeyri-neft sektoru üzrə ixracatın payının artırılması da prioritetdir. Gözlənir ki, 2017-ci ilin növbəti aylarında, əvvəldən proqnozlaşdırıldığı və hədəfləndiyi kimi, ixracatın stabilləşməsi meylləri davam edəcək. Çünki 2017-ci il Azərbaycanda iqtisadiyyatın sabitləşməsi, 2018-ci il isə yenidən sürətli iqtisadi artımın bərpa edilməsi kimi hədəflənir. Bu məsələ Azərbaycan hökuməti qarşısında əsas hədəf kimi qoyulub".
Tahir TAĞIYEV
