Key­fiy­yət in­fras­truk­tu­ru­nun in­ki­şa­fı rə­qa­bə­tə­da­vam­lı ix­rac məh­sul­la­rı is­teh­sa­lı­nın va­cib ami­li­dir

2014-cü ilin or­ta­la­rın­dan eti­ba­rən nef­tin ucuz­laş­ma­sı, iq­ti­sa­diy­ya­tı neft­lə bağ­lı olan di­gər öl­kə­lər ki­mi, Azər­bay­can üçün də çə­tin­lik­lər ya­rat­dı. Neft gə­lir­lə­ri­nin azal­ma­sı nə­ti­cə­sin­də döv­lət büd­cə­si­nə da­xi­lol­ma­la­rın həc­min­də kəs­kin azal­ma mü­şa­hi­də edil­di­yin­dən, sö­zü­ge­dən prob­lem­lə­rin həl­li üçün döv­lət tə­rə­fin­dən Azər­bay­can­da qey­ri-neft sek­to­ru­nun in­ki­şa­fı­nın sü­rət­lən­di­ril­mə­si üçün mü­hüm ad­dım­lar atı­lır.

Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­vin neft­dən ası­lı­lı­ğı azalt­ma­ğa, ix­ra­cı sti­mul­laş­dır­ma­ğa, id­xal­dan ası­lı­lı­ğı zə­if­lət­mə­yə və ümu­mi­lik­də, qey­ri-neft iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın in­ki­şa­fı­na xid­mət edən sə­rən­cam­la­rı və fər­man­la­rı isə bu sa­hə­də əsas­lı dö­nüş ya­ra­dıb. Di­gər tə­rəf­dən, nef­tin qiy­mə­ti­nin yük­sək ol­du­ğu dö­nəm­də öl­kə­yə da­xil olan val­yu­ta gə­lir­lə­ri­nin əhə­miy­yət­li his­sə­si gə­lə­cək­də öl­kə­miz­də qey­ri-neft sek­to­ru­nun sü­rət­li in­ki­şa­fı­na zə­min ya­ra­da­caq bö­yük in­fras­truk­tur la­yi­hə­lə­ri­nin hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­nə sərf edi­lib. Sa­da­la­dıq­la­rı­mı­zın nə­ti­cə­si­dir ki, ümum­da­xi­li məh­su­lu­muz­da qey­ri-neft sek­to­ru­nun pa­yı 70 fai­zə ça­tır.

İq­ti­sad elm­lə­ri dok­to­ru, pro­fes­sor Fik­rət Yu­si­fo­vun söz­lə­ri­nə gö­rə, döv­lət büd­cə­si­nə da­xi­lol­ma­la­rın ar­tı­rıl­ma­sın­da key­fiy­yət­li və rə­qa­bə­tə­da­vam­lı ix­rac məh­sul­la­rı­nın is­teh­sa­lı çox önəm­li­dir. Bu ba­xım­dan da id­xal-ix­rac əmə­liy­yat­la­rı­nın asan­laş­ma­sı­nı nə­zər­də tu­tan göm­rük sa­də­ləş­mə­lə­ri, is­teh­sa­lın sti­mul­laş­dı­rıl­ma­sı­nı hə­dəf­lə­yən ver­gi is­la­hat­la­rı, ix­ra­cın sti­mul­laş­dı­rıl­ma­sı­na da­ir qə­bul edil­miş xü­su­si qə­rar ix­rac­yön­lü məh­sul is­teh­sa­lın­da mü­hüm rol oy­na­yır: "Key­fiy­yət in­fras­truk­tu­ru sa­hə­lə­ri ix­rac­yön­lü məh­sul­la­rın is­teh­sa­lın­da bö­yük əhə­miy­yə­tə ma­lik­dir. Bu sə­bəb­dən də apa­rı­lan is­la­hat­lar­la hər bir key­fiy­yət in­fras­truk­tu­ru sa­hə­si üz­rə də­qiq iş­lə­mə­lə­ri or­ta­ya qoy­maq çox va­cib­dir. İs­teh­sal olu­nan və is­tər da­xi­li, is­tər­sə də xa­ri­ci ba­zar­la­ra çı­xa­rı­lan hər bir məh­sul öz tə­yi­na­tı üz­rə rə­qa­bət­qa­bi­liy­yət­li­li­yi­ni sax­la­maq üçün bü­tün tə­ləb­lə­rə ca­vab ver­mə­li­dir. Azər­bay­ca­nın mil­li stan­dart­la­rı rə­qa­bə­tə­da­vam­lı məh­sul­la­rın is­teh­sa­lın­da və ix­ra­cın­da, on­la­rın bir brend ki­mi dün­ya ba­zar­la­rın­da sa­tı­şın­da önəm­li yer tu­tur. Çün­ki hər bir məh­sul üz­rə for­ma­laş­mış ümu­mi stan­dart­lar var. Sa­də­cə, məh­sul­la­rın is­teh­sa­lı za­ma­nı bu stan­dart­la­rı mak­si­mum göz­lə­mə­yə ça­lış­maq la­zım­dır. İn­di is­tə­ni­lən ba­zar­da yük­sək rə­qa­bət möv­cud­dur. Rə­qa­bə­tə da­vam gə­tir­mə­yin əsas yo­lu isə key­fiy­yət və qiy­mət­dir. Bun­lar­dan bi­ri uy­ğun gəl­mə­dik­də, ba­zar­da yer tap­maq çə­tin­dir".

F.Yu­si­fov qeyd et­di ki, Azər­bay­ca­nın ye­ni iq­ti­sa­di si­ya­sə­ti­nin mü­hüm qo­lu in­no­va­tiv in­ki­şa­fa qə­dəm qo­yul­ma­sı­dır. Bu isə yer­li və dün­ya ba­za­rın­da rə­qa­bət­qa­bi­liy­yət­li­li­yin, is­teh­sa­lın sə­mə­rə­li­li­yi­nin ar­tı­rıl­ma­sı üçün ye­ni tex­no­lo­gi­ya­la­rın ya­ra­dıl­ma­sı və qa­baq­cıl tex­no­lo­gi­ya­la­rın cəlb edil­mə­si, elm tu­tum­lu sa­hə­nin ge­niş­lən­mə­si de­mək­dir.

Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev ca­ri ilin 18 yan­var ta­ri­xin­də "Qey­ri-neft məh­sul­la­rı­nın ix­ra­cı­nın sti­mul­laş­dı­rıl­ma­sı ilə bağ­lı əla­və təd­bir­lər haq­qın­da" sə­rən­cam im­za­la­yıb. Bu sə­rən­ca­mın im­za­lan­ma­sın­da qar­şı­ya qo­yu­lan əsas və­zi­fə "Ma­de in Azer­bai­jan" bren­di­nin xa­ri­ci ba­zar­lar­da təş­vi­qi­dir: "Ar­tıq döv­lət baş­çı­sı­nın tap­şı­rıq­la­rı­na uy­ğun ola­raq, rə­qa­bət­qa­bi­liy­yət­li və ix­rac­yö­nüm­lü yer­li məh­sul­la­rın xa­ri­ci ba­zar­lar­da "Ma­de in Azer­bai­jan" bren­di al­tın­da təş­vi­qi is­ti­qa­mə­tin­də ai­diy­yə­ti döv­lət qu­rum­la­rı tə­rə­fin­dən komp­leks təd­bir­lə­rin gö­rül­mə­si­nə baş­la­nıb. "Ma­de in Azer­bai­jan" bren­di­nin xa­ri­ci ba­zar­lar­da təş­vi­qi­nə, yer­li şir­kət­lə­rin ix­rac­la bağ­lı xa­ri­ci öl­kə­lər­də ser­ti­fi­kat və pa­tent­lər al­ma­sı­na, ix­rac­la əla­qə­li təd­qi­qat-in­ki­şaf proq­ram və la­yi­hə­lə­ri­nə çə­ki­lən xərc­lə­rin döv­lət büd­cə­si he­sa­bı­na ödə­nil­mə­si isə bu mə­sə­lə­yə hö­ku­mə­tin ver­di­yi önə­min gös­tə­ri­ci­si­dir. Hö­ku­mət bu mə­sə­lə­də kon­kret hə­dəf­lər mü­əy­yən­ləş­di­rib və hə­min hə­dəf­lə­rə çat­maq is­ti­qa­mə­tin­də bu gün çox cid­di iş­lər gö­rür. He­sab edi­rəm ki, qar­şı­da­kı il­lər­də biz bu sa­hə­də yax­şı nə­ti­cə­lər əl­də edə bi­lə­cə­yik".

Dün­ya ba­za­rın­da yal­nız key­fiy­yət­li və rə­qa­bə­tə­da­vam­lı məh­sul özü­nə yer ta­pa bi­lər

Qeyd edək ki, son bir ne­çə il­də Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın in­ki­şa­fın­da əq­li mül­kiy­yə­tin ro­lu əhə­miy­yət­li də­rə­cə­də ar­tıb və əq­li mül­kiy­yət hü­quq­la­rı­nın tə­mi­na­tı­nın güc­lən­di­ril­mə­si­nə xü­su­si diq­qət ye­ti­ri­lir. Çün­ki mü­əl­lif­lik hü­qu­qu, əla­qə­li hü­quq­lar, pa­tent­lər, əm­təə ni­şan­la­rı ha­zır­da tex­no­lo­gi­ya­la­rın və cə­miy­yə­tin in­ki­şa­fın­da mü­hüm yer tu­tur. El­mi-tex­ni­ki tə­rəq­qi­nin əq­li mül­kiy­yət hü­quq­la­rı­nın qo­run­ma­sı­na ye­ni ya­naş­ma tə­ləb et­di­yi­ni nə­zə­rə ala­raq, döv­lət müs­tə­qil­li­yi bər­pa olun­duq­dan son­ra öl­kə­miz­də əq­li mül­kiy­yət və mü­əl­lif­lik hü­quq­la­rı­nın qo­run­ma­sı is­ti­qa­mə­tin­də ar­dı­cıl təd­bir­lər gö­rü­lüb. Son il­lər res­pub­li­ka­mız­da əq­li mül­kiy­yə­tin, o cüm­lə­dən qey­ri-mad­di mə­də­ni ir­sin qo­run­ma­sı sa­hə­sin­də da­vam­lı ola­raq zə­ru­ri qa­nun­ve­ri­ci və ins­ti­tu­sio­nal təd­bir­lər hə­ya­ta ke­çi­ri­lir. Be­lə ki, ötən il sə­na­ye mül­kiy­yə­ti ob­yekt­lə­ri­nin mü­ha­fi­zə­si sa­hə­sin­də nor­ma­tiv tən­zim­lə­mə­ni hə­ya­ta ke­çir­mək, hə­min sa­hə­ni tən­zim­lə­yən nor­ma­tiv-hü­qu­qi ba­za­nın tək­mil­ləş­di­ril­mə­si və bey­nəl­xalq tə­ləb­lə­rə uy­ğun­laş­dı­rıl­ma­sı məq­sə­di­lə Stan­dart­laş­dır­ma, Met­ro­lo­gi­ya və Pa­tent üz­rə Döv­lət Ko­mi­tə­si tə­rə­fin­dən mü­va­fiq iş­lər apa­rı­lıb. Həm­çi­nin ix­ti­ra, fay­da­lı mo­del, sə­na­ye nü­mu­nə­si, əm­təə ni­şa­nı və coğ­ra­fi gös­tə­ri­ci­lə­rin mü­va­fiq döv­lət re­yest­rlə­ri apa­rı­lıb, qa­nun­ve­ri­ci­lik­lə mü­əy­yən edil­miş qay­da­da da­xil ol­muş id­dia sə­nəd­lə­ri­nin eks­per­ti­za­sı hə­ya­ta ke­çi­ri­lib, mü­va­fiq mü­ha­fi­zə sə­nəd­lə­ri ve­ri­lib, sə­na­ye mül­kiy­yə­ti­nin mü­ha­fi­zə­si sa­hə­sin­də Apel­ya­si­ya Şu­ra­sı­nın fəa­liy­yə­ti tə­min edi­lib. 2016-cı il ər­zin­də adı­çə­ki­lən ko­mi­tə tə­rə­fin­dən sə­na­ye mül­kiy­yə­ti ob­yekt­lə­ri üz­rə ix­ti­ra­la­ra da­ir 123 pa­tent ve­ri­lib. Fay­da­lı mo­de­lə da­ir 10 pa­tent qey­diy­ya­ta alı­nıb. Sə­na­ye nü­mu­nə­lə­ri­nə da­ir 26 pa­tent ve­ri­lib. Ke­çən il döv­lət re­yes­trin­də 1484 ədəd əm­təə ni­şa­nı qey­diy­ya­ta alı­nıb. Coğ­ra­fi gös­tə­ri­ci­lər üz­rə is­ti­fa­də hü­quq­la­rı­na da­ir 1 şə­ha­dət­na­mə mil­li hü­qu­qi şəxs adı­na qey­diy­ya­ta alı­nıb. Bun­dan baş­qa, sə­na­ye mül­kiy­yə­ti ob­yekt­lə­ri üz­rə 125 ədəd mü­qa­vi­lə qey­diy­ya­ta alı­nıb. Pa­tent­lə­rin qüv­və­də ol­ma müd­də­ti­nin uza­dıl­ma­sı ba­rə­də 569, şə­ha­dət­na­mə­nin qüv­və­də ol­ma müd­də­ti­nin uza­dıl­ma­sı ba­rə­də 1114, də­yi­şik­lər edil­mə­si haq­qın­da əm­təə ni­şan­la­rı­na da­ir 624, pa­tent­lə­rə da­ir 32 ədəd bil­di­riş qey­diy­ya­ta alı­nıb, 22 ədəd dub­li­kat və 101 ədəd çı­xa­rış ve­ri­lib.

Stan­dart­laş­dır­ma, Met­ro­lo­gi­ya və Pa­tent üz­rə Döv­lət Ko­mi­tə­si­nin səd­ri Ra­miz Hə­sə­nov KİV-ə açıq­la­ma­sın­da bil­di­rib ki, öl­kə baş­çı­sı İl­ham Əli­ye­vin is­la­hat­la­rı çər­çi­və­sin­də çe­vik iq­ti­sa­di ida­rə­et­mə­nin təş­ki­li, biz­nes mü­hi­ti­nin yax­şı­laş­dı­rıl­ma­sı, in­ves­ti­si­ya­la­rın təş­vi­qi və qey­ri-neft məh­sul­la­rı­nın ix­ra­cı­nın sti­mul­laş­dı­rıl­ma­sı sa­hə­sin­də əhə­miy­yət­li qə­rar­lar qə­bul olu­nub. Bu sı­ra­da atı­lan ad­dım­lar­dan bi­ri də qey­ri-neft məh­sul­la­rı ix­ra­cı­nı sti­mul­laş­dır­maq üçün "Ma­de in Azer­bai­jan" bren­di­nin ya­ra­dıl­ma­sı və təş­vi­qi ba­rə­də bir ne­çə sə­rən­cam və fər­ma­nın im­za­lan­ma­sı­dır: "Bu gün dün­ya ba­zar­la­rın­da rə­qa­bə­tə gi­rə­cək məh­sul­la­ra bey­nəl­xalq qiy­mət­lən­dir­mə şir­kət­lə­ri tə­rə­fin­dən ser­ti­fi­kat­la­rın ve­ril­mə­si və pa­tent­lə­rin alın­ma­sı va­cib­dir. La­kin bir çox hal­lar­da Azər­bay­can şir­kət­lə­ri bu sa­hə­də prob­lem­lər­lə qar­şı­la­şır. Elə bu prob­lem­lə­ri də nə­zə­rə alan cə­nab Pre­zi­dent ix­ra­cat­çı­la­rın xa­ri­ci öl­kə­lər­də məh­su­la ser­ti­fi­kat alın­ma­sı­nın, ha­be­lə əm­təə ni­şan­la­rı­nın Azər­bay­can­da və xa­ric­də qey­diy­ya­tı­na gö­rə dəs­tək ve­ril­mə­si­nin önəm­li ol­du­ğu­nu və mü­va­fiq döv­lət or­qan­la­rı­nın da bu müs­tə­vi­də ix­ra­cat­çı­la­ra dəs­tək ol­ma­sı­nın mü­hüm ol­du­ğu­nu bil­di­rib. Na­zir­lər Ka­bi­ne­ti­nin 2016-cı ilin doq­quz ayı­nın so­si­al-iq­ti­sa­di in­ki­şa­fı­nın ye­kun­la­rı­na və qar­şı­da du­ran və­zi­fə­lə­rə həsr olun­muş ic­la­sın­da çı­xı­şı za­ma­nı bu mə­sə­lə­yə to­xu­nan Pre­zi­dent dün­ya­da "Ma­de in Azer­bai­jan" bren­di­nin təb­liğ olun­ma­sı­nın va­cib­li­yi­ni qeyd edib. Biz he­sab edi­rik ki, hər han­sı bir məh­su­lun is­teh­sa­lı ilə məş­ğul olan sa­hib­kar­lar məh­sul­la­rın ix­rac qa­bi­liy­yə­ti­ni nə­zə­rə al­ma­lı­dır. İs­teh­sal olu­nan məh­sul key­fiy­yət­li, rə­qa­bə­tə­da­vam­lı ol­ma­lı­dır ki, dün­ya ba­za­rın­da özü­nə yer ta­pa bil­sin. Sa­hib­kar­lar­la ba­za­ra rə­qa­bət­qa­bi­liy­yət­li və key­fiy­yət­li məh­sul çı­xar­ma­la­rı məq­sə­di­lə mü­tə­ma­di ola­raq maa­rif­lən­di­ri­ci təd­bir­lər hə­ya­ta ke­çi­ri­lir, se­mi­nar­lar təş­kil edi­lir və on­la­ra məs­lə­hət­lər ve­ri­lir. Ümum­dün­ya Əq­li Mül­kiy­yət Təş­ki­la­tı ilə, bir çox öl­kə­lər­lə iki­tə­rəf­li əmək­daş­lıq, di­gər sa­hə­lər­də ol­du­ğu ki­mi, əq­li mül­kiy­yət hü­quq­la­rı­nın qo­run­ma­sı sa­hə­sin­də də apa­rı­lır. ÜƏMT-nin mü­va­fiq sa­ziş və kon­ven­si­ya­la­rın­da iş­ti­rak yer­li is­teh­sa­la, sa­hib­kar­la­ra da­ha ef­fekt­li xid­mət et­mə­yə im­kan ya­ra­dır. Mə­sə­lən, yer­li brend­lə­rin ma­raq kəsb edən xa­ri­ci öl­kə­lər­də qey­diy­ya­tı üçün "Az­Pa­tent"in xid­mət­lə­rin­dən ya­rar­la­na­raq, bey­nəl­xalq sə­nəd­lə­rin ver­di­yi im­kan­lar­dan sə­mə­rə­li is­ti­fa­də et­mək müm­kün­dür".

İn­tel­lek­tu­al kom­po­nent­lər is­teh­lak ba­za­rın­da da­ha uğur­lu nə­ti­cə­lə­rə yol açır

Ko­mi­tə səd­ri qeyd edib ki, dün­ya iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın in­ki­şa­fı­nı şərt­lən­di­rən əsas amil­lər sı­ra­sın­da in­no­va­tiv­lik hər za­man apa­rı­cı yer tut­maq­da­dır. İq­ti­sa­di in­ki­şa­fın sə­viy­yə­si, sə­na­ye­nin rə­qa­bət­qa­bi­liy­yət­li­li­yi in­ves­ti­si­ya­la­rın həc­mi ilə bə­ra­bər, in­no­va­tiv­li­yi­nin sə­viy­yə­si ilə da­ha da çox qiy­mət­lən­di­ril­mək­də­dir: "Ca­ri iq­ti­sa­di pro­ses­lər Azər­bay­can sə­na­ye­sin­də in­no­va­tiv­li­yin təş­vi­qi, əda­lət­li rə­qa­bət və azad ti­ca­rət şə­rai­ti­nin tə­min olun­ma­sı­na, yer­li sə­na­ye məh­sul­la­rı­nın dün­ya ba­za­rın­da rə­qa­bət­qa­bi­liy­yət­li­li­yi­nin ar­tı­rıl­ma­sı­na yö­nə­lib. Sə­na­ye­nin ef­fek­tiv­li­yi­nə tə­sir edən bir çox iq­ti­sa­di və so­si­al fak­tor­lar sı­ra­sın­da ya­ra­dı­cı ye­ni­lik­lər əsas amil­lər ki­mi qiy­mət­lən­di­ri­lir. İn­tel­lek­tu­al kom­po­nent­lər qey­ri-mad­di ak­tiv­lər ola­raq məh­sul və xid­mət­lə­rə əla­və is­teh­lak xü­su­siy­yət­lə­ri ver­mək­lə, is­teh­lak ba­za­rın­da da­ha da uğur­lu nə­ti­cə­lə­rə yol açır. Bu ba­xım­dan öl­kə­miz­də el­min iq­ti­sa­diy­yat­la, sə­na­ye ilə bağ­lan­tı­sı­nın tə­min olun­ma­sı, ye­ni həl­lə­rin ax­ta­rı­şı­nın təş­viq olun­ma­sı, re­al iq­ti­sa­di sə­mə­rə­yə yö­nəl­miş el­mi nə­ti­cə­lər üzə­rin­də hü­quq­la­rın qo­run­ma­sı is­ti­qa­mə­tin­də bir­gə fəa­liy­yə­tin va­cib­li­yi art­maq­da­dır. Bu­na gö­rə də əq­li mül­kiy­yət ob­yekt­lə­ri üzə­rin­də hü­quq­la­rın düz­gün mü­əy­yən olun­ma­sı, qo­run­ma­sı və ef­fek­tiv ida­rə olun­ma­sı me­xa­nizm­lə­ri­nin da­vam­lı in­ki­şa­fı zə­ru­ri­dir".

Vur­ğu­la­maq la­zım­dır ki, əq­li mül­kiy­yət sa­hə­sin­də da­ha uğur­lu nə­ti­cə­lə­rin əl­də edil­mə­sin­də Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­vin im­za­la­dı­ğı "Stan­dart­laş­dır­ma, met­ro­lo­gi­ya, ak­kre­di­ta­si­ya və pa­tent hü­qu­qu ob­yekt­lə­ri­nin mü­ha­fi­zə­si sa­hə­lə­rin­də ida­rə­et­mə­nin tək­mil­ləş­di­ril­mə­si ilə bağ­lı əla­və təd­bir­lər haq­qın­da" 10 fev­ral 2017-ci il ta­rix­li Fər­ma­nı da əhə­miy­yət­li rol oy­na­ya­caq. Çün­ki hə­min fər­man­dan irə­li gə­lən tə­ləb­lə­rin və tap­şı­rıq­la­rın ic­ra­sı nə­ti­cə­sin­də iq­ti­sa­di is­la­hat­la­rın da­ya­nıq­lı­lı­ğı­nı tə­min et­mək, Azər­bay­can­da is­teh­sal olu­nan məh­sul­la­rın key­fiy­yə­ti­ni, təh­lü­kə­siz­li­yi­ni, rə­qa­bət qa­bi­liy­yə­ti­ni və ix­rac po­ten­sia­lı­nı yük­səlt­mək, xa­ri­ci ti­ca­rə­ti da­ha da li­be­ral­laş­dır­maq, stan­dart­laş­dır­ma, met­ro­lo­gi­ya, ak­kre­di­ta­si­ya və pa­tent hü­qu­qu ob­yekt­lə­ri­nin mü­ha­fi­zə­si sa­hə­lə­ri­ni müa­sir tə­ləb­lə­rə uy­ğun­laş­dır­maq, nə­za­rət me­xa­niz­mi­nin şəf­faf­lı­ğı­nın və çe­vik­li­yi­nin ar­tı­rıl­ma­sı­na na­il ol­maq müm­kün­lə­şə­cək.

Gü­nel CƏ­Lİ­LO­VA

Ya­zı Stan­dart­laş­dır­ma, Met­ro­lo­gi­ya və Pa­tent üz­rə Döv­lət Ko­mi­tə­si və Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ke­çir­di­yi mü­sa­bi­qə­yə təq­dim et­mək üçün­dür.