Rəşad Həsənov: "Hazırkı vəziyyətdə dollarla bağlı problemli kreditlər üzrə yükün bölünməsi məqsədəuyğun olardı"
Manatın devalvasiyaları Azərbaycanda vətəndaşların və sahibkarların dollarla olan kreditləri qaytarmasında ciddi çətinliklər yaradıb. Bu, dollarla olan problemli kreditlərin həcmini xeyli artırıb. Mövcud vəziyyət isə bankları da çətin duruma salıb. Hazırda maliyyə sektoru ilə bağlı əsas müzakirə edilən məsələlərdən biri də dollarla olan problemli kreditlərin necə qaytarılmasıdır. Hətta beynəlxalq maliyyə qurumları da bu problemin həllinin vacib olduğunu qabardır. Bununla bağlı müxtəlif təkliflər səslənir.
Dollarla olan problemi kreditlər beynəlxalq maliyyə qurumlarının, o cümlədən Dünya Bankının da Azərbaycanda diqqət yetirdiyi məsələlərdən biridir. Dünya Bankının nümayəndəsi Angela Prigozhina vəziyyətdən çıxmaq üçün təklif edib ki, dollarla bağlı kreditlər silinsin. O bunu bir sıra arqumentlərlə əsaslandırıb: "Azərbaycanda banklarda qeyri-işlək aktivlər probleminin aradan qaldırılması ən zəruri amildir. Problemli kreditlər silinməlidir. Gələcəkdə kredit portfelinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi vacibdir".
A.Prigozhina gələn il istehlakçıların müdafiəsi üzrə ciddi addımların atılacağını bildirib: "Maliyyə Sabitliyi Şurasının və böhrana hazırlıq çərçivəsinin yaradılması çox önəmlidir. Ölkəyə investisiyaların cəlb edilməsi və iqtisadiyyatın dirçəldilməsindən ötrü bu çox vacibdir. Sabit maliyyə sisteminin yaradılması real sektorun, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafında qarant funksiyasını daşıyır".
Maraqlıdır, bəs ekspertlərin buna münasibəti necədir? Problemin həlli ilə bağlı nə təklif edirlər?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov hesab edir ki, ümumiyyətlə, devalvasiyalar nəticəsində bütün maliyyə zərərlərinin sahibkar və ya vətəndaşın üzərinə yüklənməsi doğru deyil: "Ölkə qanunvericiliyi, stabil iqtisadiyyatlarda tətbiq edilən situasiyalar, beynəlxalq təcrübə onu göstərir ki, zərər dövlət qurumları tərəfindən qəbul olunmuş qərarlar əsasında formalaşırsa, bu zərər istənilən formada kompensasiya olunmalıdır. Mülki Məcəllədə də göstərilib ki, yerli idarəetmə orqanlarının qəbul etdiyi qərarlar nəticəsində sahibkarlıq subyektləri və ya vətəndaş hər hansı maliyyə itkisi ilə üzləşərsə, zərər dövlət tərəfindən qarşılanmalıdır. Bu baxımdan da məzənnənin idarə edilən məzənnə olması, daha sonra bununla bağlı devalvasiya qərarlarının həmin dövrdə dövlət qurumu olan Mərkəzi Bank tərəfindən qəbul edilməsi nəticəsində yaranan borc yükü 100 faiz həcmdə dövlət tərəfindən kompensasiya edilməlidir. Bu şəkildə verilən qərar ən ədalətli qərar ola bilər. Bununla bağlı kifayət qədər xarici təcrübə də var. Məsələn, 2008-ci ildə Polşada belə bir addım atılıb. Dövlət məzənnə ilə bağlı yaranmış fərqin 25 faizinin kompensasiyasını öz üzərinə götürüb. Halbuki, məzənnə dövlət tərəfindən tənzimlənmirdi və "üzən rejim" tətbiq edilirdi. Hazırkı vəziyyətdə, ən azından, dollarla bağlı problemli kreditlər üzrə yükün bölünməsi məqsədəuyğun olardı. Amma bunun da baş verməsi inandırıcı görünmür. Bu sahədə hansısa ciddi dəyişikliyin olması gözlənilmir. Belə ki, ilkin dövrdə vətəndaşlar və sahibkarlar tərəfindən hansısa panika var idisə, indi bu yük həzm olunub. Belə olan halda, dövlət nə üçün güzəştə getsin?"
Vidadi ORDAHALLI
