Son bir neçə gündə cüzi də olsa qiymətini itirən neft yenidən bahalaşmağa başlayıb. Bu fonda Azərbaycanın dünya bazarlarına çıxardığı neftin qiyməti də artaraq artıq bir barrel üçün 52 dollara çatmaqdadır. Ekspertlər isə yaxın tezlikdə neftin qiymətinin daha da yüksələcəyini proqnozlaşdırır. Bunun əsas səbəbi OPEK-in neft hasilatının azaldılmasına dair qərarının uzadılması istiqamətində yeni addımlar atmaq niyyəti, hətta hasilatı bir qədər də aşağı salmaq planlarıdır. Artıq bu səpkidə yayılan xəbərlər bazarlara öz təsirini göstərib və qiymətləri artırır.
Xatırladaq ki, Azərbaycan da hasilatın azaldılmasına dair əldə olunan razılaşmaının uzadılmasını təklif edib və bu istiqamətdə müvafiq addımlar atmağa hazır olduğunu bildirib. İndi bu OPEK-in, demək olar ki, bütün üzvləri tərəfindən dəstəklənir. Bu məsələ OPEK-in Monitorinq Komitəsinin keçirdiyi son görüşdə də xüsusi olaraq gündəmə gəlib. Monitorinq Komitəsinin üzvləri isə Küveyt, Oman, Rusiya, Venesuela və Əlcəzairdir. Komitə üzvü olan ölkələr qlobal neft ehtiyatlarının azaldılması üçün uzun müddətin tələb olunacağını, bu səbəbdən neft hasilatının azaldılması üzrə iyun ayının sonunda müddəti bitən Vyana sazişinın vaxtının uzadılması qərarını dəstəklədiklərini bildirib. Küveytin neft naziri Əssam əl-Məzruk burada bir daha vurğulayıb ki, OPEK və kartelə üzv olmayan neft hasilatçısı ölkələri Vyanada qəbul olunan hasilatın azaldılması barədə anlaşmasını uzatmalıdır. Nazir qeyd edib ki, Küveyt iyun ayında vaxtı bitəcək bu anlaşmanın uzadılması ideyasını dəstəkləyir: "Anlaşmanın uzadılması neft bazarında tarazlığın bərpa edilməsini sürətləndirəcək. Nəticədə, neft qiymətləri hasilatçı ölkələr və ümumilikdə neft sektoru üçün lazımi səviyyəyə yüksələcək".
Bununla yanaşı, Komitə OPEK-in neft hasilatını azaltmaq barədə sazişin uzadılması qərarına aprel ayında baxılması üçün müraciət edib. Qeyd edək ki, sazişin uzadılması məsələsinə OPEK-in mayın 25-də Vyanadakı iclasında baxılması planlaşdırılmışdı. Amma indi bu vaxtın qabağa çəkilməsi zəruri sayılır. ABŞ-ın nüfuzlu "Energy Aspejts" konsaltinq şirkətinin analitikləri hesab edir ki, neft hasilatı azalsa, bu məhsulun qiyməti dünya bazarlarında tezliklə 60 dollarlıq həddi keçə bilər. Bildirilir ki, OPEK və ona üzv olmayan ölkələr arasında 2016-cı il noyabrın 30-da Vyanada əldə olunan və yanvarın 1-dən qüvvəyə minən hasilatın azaldılması barədə anlaşma gələn ay ərzində daha 6 ay uzadılacaq.
"Energy Aspejts"dən verilən məlumata əsasən, neft qiymətlərində son zamanlar müşahidə olunan artım ABŞ-da şist neft hasilatını artırsa da, ehtiyatlarda azalma davam edəcək. Hazırda ABŞ-ın şist neft şirkətləri xərclərini azaltmağa çalışmaqla OPEK-dən asılılıqlarını minimuma endirməyə çalışır. Şirkətin analitik araşdırması göstərir ki, OPEK və ona üzv olmayan neft hasilatçısı ölkələrdən yüklənən neftin həcmi önəmli ölçüdə azalıb və neft bazarı tezliklə bunu hiss edəcək. Ona görə də qiymətlərdə artım qaçılmaz sayılır. Qeyd edək ki, hazırda Liviya və İraqa neft hasilatını azaltmaq qərarı şamil olunmur. Belə ki, bu ölkələrdə siyasi səbəblərdən hasilatın son illərdə kəskin azaldığına görə onlara hasilatın artırılaraq normal səviyyəyə çatdırılması üçün möhlət verilib. Bundan sonra həmin ölkələrdə neft hasilatının sabit səviyyədə qalması, daha sonra aşağı salınması gözlənir. Məhz bu vəziyyət qiymətlərin yüksəlməsinə əlavə təkan vermək iqtidarındadır.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan da hasilatın azaldılması fonunda qiymətlərin yüksəlməsi təklifini dəstəkləyir və cari ilin ötən dövrü ərzində ölkəmiz götürdüyü öhdəliklərə tam əməl edib. Azərbaycan bu günlərdə 2017-ci ilin fevral ayı ərzində gündəlik neft hasilatı ilə bağlı məlumatları Monitorinq Komitəsinin Birgə Texniki Komissiyasına təqdim edib. Həmin məlumatlara əsasən, bu ilin fevral ayı ərzində ölkə üzrə gündəlik neft hasilatı 776,4 min barrel olub. Beləliklə, əldə olunmuş razılaşma çərçivəsində Azərbaycan hasilatı sutkada 35 min barrel azaltmaqla bağlı götürdüyü öhdəliyi tam yerinə yetirib. Qeyd edək ki, OPEK artıq Azərbaycanın addımlarını yüksək qiymətləndirdiyini bəyan edib. Ölkəmiz isə hasilatı bir qədər də azaltmağa hazır olduğunu bəyan edir və bu addımlar neftin qiymətinin daha da yüksəlməsinə təkan verəcək. Bu isə neft gəlirlərinin daha da yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Digər tərəfdən nəzərə alaq ki, hazırda nefti bahalaşdıran əsas amillərdən biri də dolların indeksinin zəifləməsidir. Belə ki, son məlumatlara görə, dolların altı əsas valyutadan ibarət səbətə nisbətən məzənnəsi 0,02% geriləyərək 99,01 səviyyəsinə çatıb. Dolların daha da ucuzlaşması gözlənir ki, bu da neftin qiymətinin yüksəlməsinə əlavə təkan olacaq.
Tahir TAĞIYEV
