Dünyanın əsas aparıcı valyutaları sırasında yer alan avro və dolların kursunun qarşıdakı dövrdə hansı istiqamətdə dəyişəcəyi bu gün iqtisadi müstəvidə müzakirəyə çıxarılan əsas mövzular sırasında yer alır. Bu məsələ Azərbaycanda da xüsusi aktuallıq kəsb edir. İlk növbədə ona görə ki, həm avro, həm də dollar ölkənin valyuta ehtiyatlarında böyük çəkiyə malikdir. Digər tərəfdən əhali tərəfindən də bu pullardan kifayət qədər geniş istifadə olunur. Amma hadisələrin inkişaf axarı göstərir ki, barəsində bəhs edilən xarici valyutalarla bağlı proqnozlar o qədər də nikbin deyil.
Hazırda əsas təhdid daha çox avro üzərində formalaşıb. Avropa İttifaqında baş verən siyasi proseslər, xüsusən də Böyük Britaniyanın qurumdan ayrılması avronun məzənnəsinə təsir edən mühüm amillər sırasında yer alır. Belə vəziyyətdə Fransada keçiriləcək prezident seçkilərində "Milli cəbhə"nin lideri Marin Le Pen qalib gələcəyi təqdirdə vahid Avropa valyutasının daha sürətlə ucuzlaşması, hətta dövriyyədən çıxması belə istisnalıq təşkil etmir. "Bloomberg" agentliyinə görə, belə olacağı halda ilk mərhələdə avro ilə dolların məzənnəsi bərabərləşə bilər. Agentliyin 38 iqtisadçı arasında keçirdiyi sorğunun nəticələrinə əsasən, onlardan 23-ü avronun dollarla məzənnəsinin bərabərləşəcəyini və hətta daha aşağı düşəcəyini ehtimal edir. Fransanın "Banque Pictet & Cie" bankının iqtisadçısı Frederik Dyukrozeyə görə, seçkinin bu cür nəticələnməsinə maliyyə bazarlarının reaksiyası çox sərt olacaq. Xatırladaq ki, Le Pen, qalib gələcəyi halda, Fransanın da Avropa İttifaqının sıralarından ayrılmasının həyata keçriləcəyini bəyan edir: "Avropa İttifaqı yox olacaq. Çünki insanlar artıq onu istəmir. Özündənrazı imperiyalar ölümə məhkumdur". Aprel-may aylarında baş tutacaq seçkilərdə qalib gələcəyi təqdirdə Le Pen avrodan imtina üçün referendum keçirəcəyini bildirib. Ekspertlər bildirir ki, belə vəziyyət avronu daha böyük sürətlə dəyərdən salacaq. Onsuz da Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqının tərkibindən çıxması prosedurunun başlanması avroya mənfi təsir edib. Düzdür, Avropa İttifaqı ilə Böyük Britaniyanın Aİ-dən çıxması şərtləri barədə danışıqlar iki il davam edəcək və 2019-cu ilin yazında Böyük Britaniya ittifaqı tərk edəcək. Prosesin özünə start verilməsi isə avronu ucuzlaşdırır. Avropa İttifaqına üzv bəzi dövlətlərin, məsələn, Hollandiyanın da qurumdan çıxa biləcəyinə dair səslənən fikirlər isə avroya yeni ciddi zərbə hesab olunur. Belə vəziyyət, avronun ucuzlaşması ilə yanaşı, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, sonda onun dövriyyədən çıxmasını da şərtləndirə bilər. Vəziyyətin ağırlığını Avropa Parlamentinin sədri Antonio Tayani də etiraf edir: "Avropa İttifaqı çox sayda səhv edib, qurum qeyri-effektiv fəaliyyət göstərir və həddən artıq bürokratikləşib. Biz Avropadan yorulmamışıq, lakin biz onun daha yaxşı işləməsini istəyirik". Onun sözlərinə görə, Avropa İttifaqına üzvü olan ölkələrin vətəndaşları daha çox şikayətlənməyə başlayıblar: "Avropanı dəyişmək lazımdır. Lakin onun məhv olmasına imkan vermək olmaz. Bizə heç zaman olmadığı qədər birlik lazımdır". Belə yanaşma da avro üçün müsbət hal sayılmır.
Dollara gəlincə, bu valyuta dünyada, eləcə də Azərbaycanda hələ mövqelərini qoruyur. Manat qarşısında dollar indilikdə xeyli güclü görünür. Amma vəziyyət ABŞ hökumətinin siyasətindən asılı olaraq əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər. ABŞ-a yeni iqtisadi artım vəd edən Tramp administrasiyası dolların zəifləməsini istəyir. Çünki bu hal ixracı artırmaq, zəif dollarla büdcə kəsirini azaltmaq üçün əlavə imkanlar verir. Amerika istehsalı olan mallarını daha rəqabətədavamlı etmək, idxalın azalmasına nail olmaq üçün də Tramp administrasiyası dolların zəifləməsində maraqlı olduğunu gizlətmir. Amerikaya xarici investisiyanı genişləndirmək, iş yerləri açmaq və digər bu kimi amillər baxımından da ABŞ hökuməti dolların digər valyutalar qarşısında dəyər itirməsində maraqlıdır. Tezliklə bu istiqamətdə Tramp administrasiyasının daha fəal siyasətə başlaması gözlənir. Bu vəziyyətdə dolların da məzənnəsinin aşağı düşməsi qaçılmaz sayılır. Avro və dolların kursunda baş verənlər bu valyutaların manata nisbətində də yeni vəziyyət yaratmaq iqtidarındadır. Gözlənir ki, yaxın tezlikdə manat həmin valyutalar qarşısında möhkəmlənsin. Avro və dollar zəifləyəcəyi halda dünya miqyasında investorların qızıla yenidən daha çox yatırım edəcəkləri də qaçılmaz hal sayılır. Belə vəziyyət dünyada, o cümlədən də Azərbaycanda qızılı xeyli bahalaşdıra bilər.
Tahir TAĞIYEV
