ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı arasında baş verənlərin dünya neft bazarına və dolların kursuna hansı təsir göstərəcəyi hazırda əsas müzakirə predmetlərindən birinə çevrilib. Belə görünür ki, iki ölkənin artan ziddiyyəti Yaxın Şərqdə hadisələrin geosiyasi inkişafına da mütləq mənada öz təsirini göstərəcək.
Amma ilk növbədə maraq doğuran məqam artan gərginliklər fonunda Səudiyyə Ərəbistanının ABŞ-a təsir göstərmək üçün bu ölkənin qiymətli kağızlar bazarında hansı manevrlər edəcəyidir. Məhz bu manevrlər dünyada ABŞ dollarının kursuna birbaşa təsir göstərmək, onu əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşdırmaq iqtidarındadır.
Xatırladaq ki, iki ölkənin ziddiyyətli mövqedə olmasına səbəb "Terrorizmin Sponsorlarına Qarşı Ədalət Aktı" adlı qanundur. Xatırladaq ki, ABŞ-ın sabiq prezidenti Barak Obamanın dövründə bu qanun ötən il qəbul olunub. Obamanın o vaxt veto qoyaraq Konqresə geri göndərdiyi və Səudiyyə Ərəbistanına qarşı 11 sentyabr hücumlarına görə məhkəmə iddiası qaldırılmasına imkan verən qanun layihəsi Senatda yenidən qəbul edilib. Senatın 97 üzvü "Terrorizmin Sponsorlarına Qarşı Ədalət Aktı" qanun layihəsini dəstəkləyib. Qanun layihəsi ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasında da səsvermədən keçib. Nümayəndələr Palatasının üçdə iki hissəsi qanun layihəsini dəstəklədiyindən, Barak Obama veto hüququndan istifadə edə bilməyib. Bununla belə, o vaxt Obama xarici dövlətin Amerika məhkəmələrində toxunulmazlığını ləğv edəcək bu cür qanunun Amerikanın maraqlarına zərbə vuracağını bildirib. Qanunun qəbulundan sonra çox yaxın müttəfiq hesab olunan ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı arasında münasibətlər kəskinləşməyə başlayıb. Əsas səbəb 11 sentyabr qurbanlarının ailələrinin Səudiyyə Ərəbistanını məhkəməyə verməsidir. Qurbanların ailələri və sığorta şirkətləri bu günlərdə Səudiyyə Ərəbistanından Nyu-York məhkəməsinə şikayət edib. Təkcə ötən həftə ərzində 800 ailə şikayətçi olub və bu sayın artacağı gözlənir. ABŞ-da sığorta şirkətləri isə Səudiyyə Ərəbistanına, eləcə də "Əl-Qaidə"yə pul verməkdə şübhəli bilinən bir sıra Səudiyyə vəqflərinə qarşı Federal Məhkəmədə iş qaldırıb.
Səudiyyə Ərəbistanı bütün bu iddiaları rədd edir. Lakin ekpertlər baş verənlərin ABŞ-ın maliyyə bazarına və Nyu-York birjasına zərər verəcəyini hesab edir. Məsələ burasındadır ki, sözügedən qanun hələ ilk dəfə gündəmə gələndə Səudiyyə Ərəbistanı ABŞ-ı bu ölkədəki 750 milyard dollarlıq istiqrazlarını açıq satışa çıxaracağı ilə təhdid edib. Hazırda Səudiyyə Ərəbistanı bu təhdidi yenidən səsləndirir. 750 milyard dollarlıq istiqrazlarının açıq satışa çıxarılması ABŞ qiymətli kağızlar bazarına böyük zərbə olmaqla yanaşı, dolları da kəskin ucuzlaşdıra bilər. Ucuzlaşan dollar isə, öz növbəsində, nefti də yenidən bahalaşdıracaq. Daha bir maraqlı cəhət odur ki, ümdə səbəblərindən biri ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı arasında yaşanan ziddiyyətdir. Sirr deyil ki, bu vaxta qədər ABŞ məhz Səudiyyə Ərəbistanı vasitəsilə OPEK-ə təsir göstərə bilirdi. Amma belə görünür ki, Səudiyyə Ərəbistanı vasitəsilə ABŞ-ın bundan sonra OPEK-ə təsiri minimal həddə enəcək. Səudiyyə Ərəbistanının isə ABŞ-da istiqrazlarını açıq satışa çıxarmasının tez bir zamanda baş verməsi gözlənir. Çünki 1 sentyabr qurbanlarının ailələrinin Səudiyyə Ərəbistanına qarşı iddiaları təmin olunacağı halda bu, həmin ölkənin okeanın o tayında olan aktivlərinin və valyuta ehtiyatlarının da dondurulması ilə nəticələnə bilər. İddialar səbəbindən, həmçinin, Səudiyyə Ərəbistanı xarici bazarlarda avrobond yerləşdirə bilməz. Bu da Səudiyyə Ərəbistanının onsuz da çətin olan maliyyə vəziyyətini indiki durumda bir qədər də çətinləşdirəcək. Ona görə də krallıq ABŞ-dakı istiqrazlarının açıq satışa çıxarılması prosesini, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, tezləşdirə bilər. Məhz bu hal ABŞ maliyyə bazarlarına mənfi istiqamətdə ciddi təsir edərək onu əhəmiyyətli dərəcədə sarsıtmaq iqtidarındadır. Eyni zamanda bu vəziyyət dolların kursunu da digər valyutalara nisbətdə xeyli dərəcədə aşağı sala bilər. Aydındır ki, belə vəziyyətdə manat da dollar qarşısında əlavə dəyər qazana bilər. Digər tərəfdən dolların dəyər itirməsi neftin qiymətinin yüksəlməsinə növbəti təkan sayılır. Bu hal da manatla bağlı yeni vəziyyət yaradan amillərdən sayılır. Çünki neftin artan qiyməti manatı dollar və digər valyutalar qarşısında bahalaşdaran faktorlar sırasında yer alır.
Tahir TAĞIYEV
